Η Μαρία Καρυστιανού απάντησε με θεσμικότητα και ψυχραιμία σε μια αποχώρηση που εκδηλώθηκε την πιο κρίσιμη στιγμή για το νέο Κίνημα
Η αποχώρηση του Βασίλη Κοκοτσάκη από το Κίνημα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» και κυρίως ο χρόνος κατά τον οποίο επιλέχθηκε να δημοσιοποιηθεί η σχετική επιστολή προκαλούν εύλογα ερωτήματα.
Δεν επρόκειτο για μια αποχώρηση που γνωστοποιήθηκε έπειτα από έναν εξαντλητικό εσωτερικό διάλογο, ούτε για μια δημόσια διαφοροποίηση που συνοδεύτηκε από συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα περιστατικά.
Αντίθετα, η επιστολή δημοσιοποιήθηκε την ίδια ημέρα κατά την οποία ξεκίνησε επίσημα η λειτουργία της ιστοσελίδας του Κινήματος και άνοιξαν οι εγγραφές των πολιτών.
Ακριβώς, δηλαδή, τη στιγμή κατά την οποία η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» περνούσε από το στάδιο της αρχικής συγκρότησης στο στάδιο της πραγματικής κοινωνικής συμμετοχής.
Η Μαρία Καρυστιανού απάντησε χωρίς χαρακτηρισμούς, χωρίς προσωπικές επιθέσεις και χωρίς να μετατρέψει μια πολιτική διαφωνία σε δημόσια σύγκρουση. Έκανε, όμως, αυτό που όφειλε: επισήμανε ότι οι αιτιάσεις του κ. Κοκοτσάκη είναι γενικές, πρόωρες και άδικες.
Πώς καταγγέλλεις έλλειψη δημοκρατίας πριν μιλήσουν οι πολίτες;
Το βασικό επιχείρημα της Μαρίας Καρυστιανού είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί.
Πώς μπορεί κάποιος να καταγγέλλει τον τρόπο λειτουργίας ενός Κινήματος, όταν το καταστατικό και τα θεσμικά του όργανα δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί και όταν έχει ήδη αποφασιστεί ότι θα προκύψουν μέσα από τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών;
Πώς μπορεί να προεξοφλεί ότι οι διαδικασίες δεν θα είναι δημοκρατικές, όταν αυτές μόλις ξεκινούν;
Και πώς μπορεί να απαιτείται η ανάθεση ρόλων και αρμοδιοτήτων σε συγκεκριμένα πρόσωπα πριν αποκτήσουν λόγο και ψήφο τα νέα μέλη;
Η Μαρία Καρυστιανού έθεσε το ζήτημα στην πραγματική του βάση:
Το Κίνημα δεν ανήκει σε εκείνους που βρέθηκαν πρώτοι γύρω από ένα τραπέζι. Δεν ανήκει σε κλειστές ομάδες, σε μηχανισμούς, σε πολιτικούς επαγγελματίες ή σε αυτοδιορισμένα στελέχη.
Ανήκει στους πολίτες που καλούνται τώρα να το συγκροτήσουν.
Η Καρυστιανού αρνήθηκε το μοντέλο του αρχηγικού κόμματος
Όσοι περίμεναν ότι η Μαρία Καρυστιανού θα δημιουργούσε έναν ακόμη κλασικό κομματικό μηχανισμό, με προαποφασισμένες θέσεις, διορισμένα όργανα και κατανεμημένους ρόλους, φαίνεται ότι δεν έχουν κατανοήσει τη φύση αυτής της προσπάθειας.
Η ίδια δήλωσε ξεκάθαρα ότι το Κίνημα δεν ανήκει σε αρχηγούς και επιτροπές.
Αυτή η θέση δεν είναι επικοινωνιακό σύνθημα. Αποτελεί πολιτική επιλογή.
Η εύκολη λύση θα ήταν να συγκροτηθεί γρήγορα μια κλειστή ηγετική ομάδα, να μοιραστούν τίτλοι και αξιώματα και στη συνέχεια να κληθούν οι πολίτες απλώς να επικυρώσουν αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί.
Η Καρυστιανού επιλέγει τον δυσκολότερο δρόμο: να προηγηθεί η συμμετοχή των πολιτών και να ακολουθήσει η συγκρότηση των οργάνων.
Αυτό ακριβώς είναι που διαχωρίζει ένα γνήσιο κοινωνικό Κίνημα από ένα ακόμη προσωποπαγές κόμμα.
Η αποχώρηση συνέπεσε με το άνοιγμα των εγγραφών
Η χρονική συγκυρία δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Ο Βασίλης Κοκοτσάκης είχε ασφαλώς κάθε δικαίωμα να αποχωρήσει. Κανείς δεν μπορεί να υποχρεώσει έναν άνθρωπο να παραμείνει σε έναν πολιτικό φορέα με τον οποίο δεν συμφωνεί.
Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στο αναφαίρετο δικαίωμα της αποχώρησης και στον πολιτικό συμβολισμό που αποκτά η χρονική στιγμή της δημοσιοποίησής της.
Η επιστολή έγινε δημόσια ακριβώς την ημέρα που το Κίνημα άνοιξε τις πόρτες του στην κοινωνία.
Η Μαρία Καρυστιανού αποκάλυψε επίσης ότι δεν είχε προηγηθεί ενημέρωση, προειδοποίηση ή ουσιαστική συζήτηση.
Αυτό δεν συνάδει με την εικόνα μιας τελευταίας προσπάθειας συνεννόησης που απέτυχε. Αντιθέτως, ενισχύει την εντύπωση μιας μονομερούς απόφασης που επιλέχθηκε να παρουσιαστεί δημόσια σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή.
Αιτιάσεις χωρίς συγκεκριμένα γεγονότα
Σε κάθε δημοκρατικό πολιτικό φορέα η κριτική είναι όχι μόνο θεμιτή, αλλά και αναγκαία.
Για να είναι, όμως, πολιτικά πειστική, πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένα στοιχεία, αποφάσεις και γεγονότα.
Οι γενικές αναφορές σε αποκλεισμούς, λανθασμένες κατευθύνσεις ή προβληματικές διαδικασίες δεν αρκούν, ιδιαίτερα όταν το Κίνημα βρίσκεται μόλις στον πρώτο μήνα της λειτουργίας του.
Δεν μπορεί να αξιολογηθεί ως αποτυχημένη μια δημοκρατική διαδικασία πριν αυτή πραγματοποιηθεί.
Δεν μπορεί να καταγγελθεί η σύνθεση οργάνων που δεν έχουν ακόμη εκλεγεί.
Και δεν μπορεί να θεωρείται κάποιος αποκλεισμένος από μια διαδικασία στην οποία καλούνται να συμμετάσχουν ισότιμα όλοι οι πολίτες.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο η απάντηση της Μαρίας Καρυστιανού υπήρξε απολύτως εύστοχη.
Ισότητα σημαίνει ότι κανείς δεν έχει προβάδισμα
Η θέση ότι κανένας δεν μπορεί να διαθέτει προβάδισμα επειδή συμμετείχε από την πρώτη στιγμή είναι ίσως η σημαντικότερη πολιτική παρακαταθήκη της ανακοίνωσης.
Σε ένα πραγματικά δημοκρατικό Κίνημα, η αρχική συμμετοχή δεν δημιουργεί ιδιοκτησιακά δικαιώματα.
Κανείς δεν αποκτά αυτομάτως θέση, τίτλο ή εξουσία επειδή βρέθηκε νωρίτερα από άλλους κοντά στην προσπάθεια.
Η αξία της συμμετοχής και της προσφοράς είναι αδιαμφισβήτητη. Δεν μπορεί, όμως, να μετατραπεί σε απαίτηση προνομιακής μεταχείρισης.
Η Μαρία Καρυστιανού ξεκαθάρισε ότι όλοι θα αντιμετωπιστούν ισότιμα: χωρίς διακρίσεις, χωρίς διαχωρισμούς και χωρίς προβάδισμα.
Αυτό δεν συνιστά αποκλεισμό. Συνιστά τον πυρήνα της Δημοκρατίας.
Η ψύχραιμη απάντηση δείχνει πολιτική ωριμότητα
Η εύκολη αντίδραση απέναντι σε μια τέτοια αποχώρηση θα ήταν η οργή, η απαξίωση και η προσωπική επίθεση.
Η Μαρία Καρυστιανού δεν ακολούθησε αυτόν τον δρόμο.
Σεβάστηκε το δικαίωμα του Βασίλη Κοκοτσάκη να αποχωρήσει, χαρακτήρισε όμως τις αιτιάσεις του ατεκμηρίωτες και πρόωρες και του ευχήθηκε καλή συνέχεια.
Με τον τρόπο αυτό προστάτευσε την πολιτική ουσία της συζήτησης και δεν επέτρεψε να μετατραπεί η πρώτη εσωτερική κρίση του Κινήματος σε προσωπική βεντέτα.
Η στάση αυτή δείχνει ψυχραιμία, θεσμικότητα και πολιτική ωριμότητα.
Το Κίνημα θα κριθεί από τις πράξεις του
Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» ασφαλώς θα κριθεί αυστηρά.
Θα κριθεί για το καταστατικό της, για τις διαδικασίες της, για τα πρόσωπα που θα εκλεγούν, για το πολιτικό της πρόγραμμα και για τον βαθμό στον οποίο θα εφαρμόσει στην πράξη όσα σήμερα διακηρύσσει.
Αλλά η κριτική αυτή πρέπει να γίνει όταν υπάρχουν πραγματικά δεδομένα.
Όχι πριν ολοκληρωθούν οι εγγραφές.
Όχι πριν συμμετάσχουν οι πολίτες.
Όχι πριν εκλεγούν τα όργανα.
Όχι πριν το Κίνημα αποκτήσει την τελική του μορφή.
Η βιασύνη να καταδικαστεί μια προσπάθεια προτού ακόμη κάνει τα πρώτα οργανωτικά της βήματα δεν υπηρετεί τη Δημοκρατία. Υπηρετεί μόνο όσους θα επιθυμούσαν να αποτύχει πριν προλάβει να δοκιμαστεί.
Η απάντηση θα δοθεί από την κοινωνία
Η Μαρία Καρυστιανού δεν ζήτησε λευκή επιταγή.
Ζήτησε συμμετοχή.
Δεν ανακοίνωσε κλειστά όργανα.
Άνοιξε τις εγγραφές στους πολίτες.
Δεν μοίρασε αξιώματα.
Δήλωσε ότι οι πολίτες θα αποφασίσουν ποιοι θα τους εκπροσωπούν.
Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα.
Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» δεν πρέπει να κριθεί από τις προσωπικές φιλοδοξίες, τις αποχωρήσεις ή τις εσωτερικές πικρίες κανενός. Πρέπει να κριθεί από το αν θα τηρήσει τη δέσμευσή της να δώσει πραγματική φωνή στην κοινωνία.
Και σε αυτή τη φάση, η Μαρία Καρυστιανού έκανε το αυτονόητο αλλά πολιτικά σημαντικό: αρνήθηκε να παραδώσει το Κίνημα σε λίγους και κάλεσε τους πολλούς να το χτίσουν.
Η τελική απάντηση δεν θα δοθεί από επιστολές αποχώρησης.
Θα δοθεί από τους πολίτες.