Επιμέλεια: Μαρία Θερμού
Το mononews κάλεσε διευθυντές, επιμελητές και προϊσταμένους Μουσείων και Εφορειών Αρχαιοτήτων της χώρας να γνωρίσουν στο κοινό εκθέματα των συλλογών τους, που σχετίζονται με τον κόσμο της γυναίκας στην αρχαιότητα και το Βυζάντιο. Αντικείμενα που αναφέρονται στην γυναίκα ως σύζυγο, μητέρα και κόρη ως ιέρεια, ποιήτρια, εταίρα, ιερόδουλη, δούλη.
Βασικός στόχος να διευρυνθεί η γνώση για τον ρόλο της γυναίκας στην Ελλάδα πριν από αιώνες και ταυτόχρονα να αναδειχθεί ο πλούτος κάθε μουσείου.
Ακολουθεί το κείμενο της αρχαιολόγου Χριστίνας Μερκούρη
Το μουσείο βρίσκεται εντός του αρχαιολογικού χώρου Ελευσίνας, σε υπερυψωμένη θέση στη νότια πλευρά του λόφου της ακροπόλεως. Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα μουσεία στον ελλαδικό χώρο και η κατασκευή του ανάγεται στο 1890. Περιορισμένες κτηριακές επισκευές και εκθεσιακές αλλαγές πραγματοποιήθηκαν το 1930, το 1947, το 1960 και μετά τον μεγάλο σεισμό του 1999, που έπληξε τόσο το μουσείο, όσο και τον αρχαιολογικό χώρο.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής ανέλαβε από την ίδρυσή της, το 2018 το έργο της επανέκθεσης του αρχαιολογικού μουσείου. Οι υφιστάμενες περιορισμένες χωρικές και κατά συνέπεια λειτουργικές δυνατότητες του κτηρίου, η πεπαλαιωμένη μουσειολογικά και μουσειογραφικά παρουσίαση του υλικού της συλλογής, η ανακήρυξη της Ελευσίνας σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2021 αρχικά, που μετατέθηκε το 2023, λόγω της πανδημίας ήταν οι κύριοι λόγοι, που επέβαλαν τον επανασχεδιασμό της μόνιμης έκθεσής του, ώστε να εκσυγχρονιστεί, σύμφωνα με τις νέες μουσειολογικές αντιλήψεις.
Συνολικά ο νοηματικός σχεδιασμός της επανέκθεσης υπηρετεί την ιδέα, ότι η Ελευσίνα, τόσο στο παρελθόν όσο και στη νεότερη εποχή καταγράφηκε στη μνήμη των ανθρώπων ως ο τόπος μιας ιδιαίτερης μυστηριακής λατρείας, η απήχηση της οποίας τον ανέδειξε σε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου ελληνικού κόσμου συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας διακριτής υπερτοπικής ταυτότητας. Υπό αυτή την οπτική, επιλέχθηκε να δοθεί έμφαση στην αφήγηση του θέματος των Ελευσίνιων Μυστηρίων, χωρίς ωστόσο να παραβλέπεται η ανασύνθεση ευρύτερων νοηματικών και ιστορικών πλαισίων για την κατανόησή του.
Η «Φεύγουσα» Κόρη, εμβληματικό έκθεμα του Αρχαιολογικού Μουσείου Ελευσίνας και στην ίδια αίθουσα η επιγραφή για την γεφύρωση της λίμνης των Ρειτών (σήμερα λίμνη Κουμουνδούρου)
Η κεντρική ιδέα της νέας έκθεσης οργανώθηκε σε δύο θεματικούς άξονες: «Ελευσίνα: η πόλη γύρω από το Ιερό» και «Τα Μεγάλα Μυστήρια». Ο πρώτος άξονας είναι αφιερωμένος στη γνωριμία με την πόλη και τους παράγοντες που συνέβαλαν στη γένεση και ανάπτυξή της. Ο δεύτερος, και μεγαλύτερος είναι αφιερωμένος στη μυστηριακή λατρεία της Δήμητρας και Κόρης. Μέσα από τη διαλογική σύνθεση πρωτότυπων αντικειμένων με σχόλια αρχαίων συγγραφέων εικονογραφείται ο ιδρυτικός μύθος της λατρείας, οι δημόσιες λατρευτικές τελετές, το τυπικό της τελετής της μύησης.
Τα αρχαιολογικά εκθέματα χρονολογούνται από τους προϊστορικούς έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους και περιλαμβάνουν ευρήματα, που προέρχονται κυρίως από τις ανασκαφές στο χώρο του Ιερού της Δήμητρας και Κόρης και δευτερευόντως ταφικό υλικό από το λεγόμενο Δυτικό Νεκροταφείο και από το Νότιο Νεκροταφείο.
Η Δήμητρα (Δη/Γη-μήτηρ), σύμφωνα με την ετυμολογία του ονόματός της, είναι η ΓΗ-ΜΗΤΕΡΑ, η οποία με την ευφορία και την ευκαρπία της εξασφαλίζει την ευημερία στις αγροτικές κοινωνίες των ανθρώπων και βάζει τα θεμέλια για την κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη. Είναι όμως, και η μητέρα της Περσεφόνης, η οποία πολύ συχνά αναφέρεται μόνο με το προσηγορικό Κόρη. Η Κόρη έχει διφυή υπόσταση ως σύζυγος του Πλούτωνα, άρα βασίλισσα του Κάτω Κόσμου αλλά και θεά της βλάστησης, ταυτιζόμενη με την κόρη της Δήμητρας. Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι πρόκειται για την ίδια θεότητα, με την ωριμότερη και τη νεανικότερη εκδοχή της. Δήμητρα και Κόρη αποτελούν αναμφίβολα αρχετυπική εικόνα της μητέρας και κόρης και στην πραγματικότητα αποτελούν ένα σύνολο, αφού η κόρη δεν υπάρχει χωρίς τη μητέρα και η τελευταία δεν θα ήταν μητέρα χωρίς την κόρη.
Η αίθουσα με τα ταφικά ευρήματα από τα νεκροταφεία της Ελευσίνας