Η ΕΛ.Α.Σ. παρουσιάστηκε ως νέο ξεκίνημα. Το ερώτημα είναι αν κουβαλάει νέο πολιτικό περιεχόμενο ή απλώς επιχειρεί να επανασυσκευάσει το παλιό κεφάλαιο Τσίπρα.
Η παρουσίαση του νέου κόμματος του Αλέξη Τσίπρα στο Θησείο δεν ήταν μια απλή πολιτική εκδήλωση. Ήταν μια σκηνοθετημένη απόπειρα επιστροφής στο κέντρο του πολιτικού παιχνιδιού. Με φόντο την Ακρόπολη, με συμβολισμούς, συνθήματα, πρόσωπα του παλιού ΣΥΡΙΖΑ, ανοίγματα σε ανένταχτους και σαφές μήνυμα προς τον χώρο της Κεντροαριστεράς, ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να πει: «Επέστρεψα».
Μόνο που στην πολιτική δεν αρκεί η επιστροφή. Χρειάζεται και απάντηση στο γιατί.
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, με το βαρύ και επικοινωνιακά φορτισμένο ακρωνύμιο ΕΛ.Α.Σ., επιχειρεί να εμφανιστεί ως κάτι περισσότερο από προσωπικό κόμμα. Παρουσιάζεται ως πλατφόρμα συσπείρωσης, ως νέο πατριωτικό και κοινωνικό σχέδιο, ως απάντηση στην κρίση εμπιστοσύνης, στο κράτος δικαίου, στην ακρίβεια, στη στέγη, στην υγεία, στην ενεργειακή ανασφάλεια, στην παραγωγική υστέρηση.
Όλα αυτά ακούγονται πολιτικά εύηχα. Το ζήτημα είναι αν ακούγονται και πολιτικά πειστικά.
Η μεγάλη υπόσχεση και το παλιό ερώτημα
Ο Αλέξης Τσίπρας ξέρει να μιλάει σε ακροατήρια που αισθάνονται αποκλεισμένα, θυμωμένα ή πολιτικά άστεγα. Αυτό έκανε και τώρα. Μίλησε για μια κοινωνία που ασφυκτιά, για μια χώρα που χάνει κύρος, για θεσμούς που χειραγωγούνται, για διαφθορά, υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, ακρίβεια και ολιγαρχία.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι αυτά τα θέματα δεν υπάρχουν. Υπάρχουν — και μάλιστα βαραίνουν σοβαρά τη δημόσια ζωή. Το πρόβλημα είναι ότι ο ίδιος ο Τσίπρας δεν εισέρχεται στην πολιτική σκηνή ως άφθαρτος παρατηρητής. Επιστρέφει ως πρώην πρωθυπουργός. Ως άνθρωπος που κυβέρνησε. Ως πολιτικός που δοκιμάστηκε. Ως ηγέτης που κάποτε υποσχέθηκε ρήξη και κατέληξε να διαχειρίζεται συμβιβασμούς.
Επομένως, η κεντρική πρόκληση για την ΕΛ.Α.Σ. δεν είναι να καταγγείλει τη Νέα Δημοκρατία. Αυτό είναι το εύκολο. Η πρόκληση είναι να πείσει ότι ο Τσίπρας έχει αλλάξει περισσότερα από το λογότυπο, τη σκηνή και το οργανωτικό κέλυφος.
Το όνομα ως μήνυμα — και ως ρίσκο
Η επιλογή του ονόματος δεν είναι ουδέτερη. Το ΕΛ.Α.Σ. είναι ένα ακρωνύμιο με ιστορικό βάρος, πολιτικούς συνειρμούς και έντονη συμβολική φόρτιση. Δεν πρόκειται για τεχνική ονομασία. Είναι επιλογή ταυτότητας.
Ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να λειτουργήσει διπλά. Από τη μία, δίνει ένταση, ιστορικότητα και αίσθηση παράταξης. Από την άλλη, κινδυνεύει να εγκλωβίσει το νέο εγχείρημα σε παλιές μνήμες, παλιές διαιρέσεις και έναν συμβολισμό που μπορεί να κινητοποιεί τους ήδη πεισμένους, αλλά να ξενίζει τους πιο επιφυλακτικούς.
Αν ο στόχος του Τσίπρα είναι να φτιάξει ένα ευρύ κοινωνικό και πολιτικό μέτωπο, τότε το όνομα μπορεί να αποδειχθεί είτε εύστοχο εργαλείο συσπείρωσης είτε αυτοπαγίδευση σε μια ταυτότητα στενότερη από τις φιλοδοξίες του.
Η Κεντροαριστερά μπροστά σε νέα συμπίεση
Η ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. δεν αφορά μόνο τον Τσίπρα. Αφορά ολόκληρο τον χώρο ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία και την παραδοσιακή Αριστερά. Το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ, η Νέα Αριστερά, οι ανένταχτοι, οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι και οι προσωποπαγείς πολιτικές κινήσεις μπαίνουν πλέον σε νέα φάση πίεσης.
Ο Τσίπρας δεν έρχεται απλώς να προσθέσει άλλο ένα κόμμα. Έρχεται να διεκδικήσει ρόλο βασικού πόλου. Και αυτό σημαίνει ότι θα επιχειρήσει να απορροφήσει στελέχη, ακροατήρια, μηχανισμούς και πολιτική ορατότητα από έναν χώρο ήδη κατακερματισμένο.
Για το ΠΑΣΟΚ, η επιστροφή Τσίπρα είναι απειλή. Για τον ΣΥΡΙΖΑ, είναι υπαρξιακό σοκ. Για τη Νέα Αριστερά, είναι δοκιμασία επιβίωσης. Για τη Νέα Δημοκρατία, όμως, μπορεί να είναι και βολική εξέλιξη: διότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξέρει να αντιπαρατίθεται με τον Τσίπρα. Τον έχει νικήσει. Και μπορεί να επιχειρήσει ξανά να μετατρέψει την πολιτική σύγκρουση σε δίλημμα επιστροφής στο παρελθόν.
Οι επτά δεσμεύσεις θέλουν αριθμούς, όχι μόνο λέξεις
Η διακήρυξη της ΕΛ.Α.Σ. κινήθηκε γύρω από μεγάλες έννοιες: αξιοπρέπεια, δημοκρατία, δίκαιη ανάπτυξη, κοινωνικό κράτος, ανθεκτικότητα, ψηφιακή κυριαρχία, ενεργητική εξωτερική πολιτική.
Ωραίες λέξεις. Αλλά η χώρα έχει χορτάσει ωραίες λέξεις.
Το ερώτημα είναι συγκεκριμένο:
Πώς θα χρηματοδοτηθεί το κοινωνικό κράτος;
Τι σημαίνει παραγωγική ανασυγκρότηση στην πράξη;
Ποια είναι η φορολογική πρόταση;
Τι θα γίνει με τη στέγη;
Πώς θα προστατευθεί η Δικαιοσύνη χωρίς κομματική εργαλειοποίηση;
Τι σημαίνει πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική σε ένα περιβάλλον Τουρκίας, Ουκρανίας, Μέσης Ανατολής και αμερικανοευρωπαϊκών ανακατατάξεων;
Χωρίς απαντήσεις, οι δεσμεύσεις μένουν συνθήματα. Και τα συνθήματα δεν κυβερνούν.
Η πραγματική μάχη του Τσίπρα είναι με το παρελθόν του
Η ΕΛ.Α.Σ. γεννιέται σε μια περίοδο φθοράς της κυβέρνησης, θεσμικής δυσπιστίας, κοινωνικής κόπωσης και πολιτικής ρευστότητας. Υπάρχει χώρος. Υπάρχει δυσαρέσκεια. Υπάρχει ανάγκη αντιπολίτευσης με βάρος.
Όμως ο Τσίπρας δεν ξεκινά από λευκό χαρτί. Κουβαλάει μνήμη. Κουβαλάει συγκρούσεις. Κουβαλάει διαψεύσεις. Κουβαλάει και ένα ερώτημα που δεν μπορεί να αποφύγει: γιατί να εμπιστευθεί ξανά η κοινωνία έναν πολιτικό που ήδη είχε την ευκαιρία του;
Αν η απάντηση είναι μόνο «γιατί η σημερινή κυβέρνηση φθείρεται», τότε δεν αρκεί. Αν η απάντηση είναι μόνο «γιατί ο χώρος χρειάζεται ηγέτη», πάλι δεν αρκεί. Αν η απάντηση είναι ένα πραγματικό, συγκροτημένο, κοστολογημένο και αυτοκριτικό σχέδιο, τότε η ΕΛ.Α.Σ. μπορεί να γίνει πολιτικός παράγοντας.
Μέχρι τότε, η επιστροφή Τσίπρα είναι μεν γεγονός, αλλά όχι ακόμη λύση.
Ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε με νέο κόμμα, νέο όνομα και παλιά πολιτική βαρύτητα. Το Θησείο του έδωσε εικόνα. Το όνομα του έδωσε θόρυβο. Οι δεσμεύσεις του έδωσαν πλαίσιο.
Αυτό που ακόμη δεν του έδωσε κανείς είναι το πιο δύσκολο:
δεύτερη πολιτική αθωότητα.