Το εργοστάσιο έκλεισε, η εταιρεία συγχωνεύθηκε και η έκταση απέκτησε άλλη αξία. Εκείνο που δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια είναι η αρχική πράξη και οι όροι με τους οποίους αποκτήθηκε η γη.
Στην Ελλάδα οι εταιρείες αλλάζουν ιδιοκτήτες, συγχωνεύονται, κλείνουν και εξαφανίζονται. Τα ακίνητα, όμως, παραμένουν.
Και συνήθως παραμένουν σε πολύ καλύτερη κατάσταση από τους εργαζόμενους και τις τοπικές κοινωνίες που άφησαν πίσω τους.
Στην περίπτωση του πρώην εργοστασίου Τσιμέντων Χαλκίδος, στο Μικρό Βαθύ Αυλίδας, υπάρχει εδώ και χρόνια μία συγκεκριμένη αναφορά: ότι τμήμα της έκτασης παραχωρήθηκε από τον Αναγκαστικό Συνεταιρισμό Βαθέος Αυλίδος έναντι συμβολικού τιμήματος —κατά τις προφορικές μαρτυρίες, 1.000 δραχμών— προκειμένου να λειτουργήσει ως τσιμεντοβιομηχανία.
Η αναφορά αυτή δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί από το πρωτότυπο συμβόλαιο.
Αυτό, όμως, δεν κλείνει το θέμα. Το ανοίγει διάπλατα.
Γιατί, όταν ένας ολόκληρος τόπος πρόκειται να αλλάξει χρήση και αξία, η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει πώς ακριβώς πέρασε η γη στα χέρια της εταιρείας και αν η μεταβίβαση συνοδευόταν από όρους.
Όλα βρέθηκαν – εκτός από το κρίσιμο χαρτί
Στα πρακτικά της κοινής συνεδρίασης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, τον Νοέμβριο του 2023, αναφέρεται ότι το βασικό ακίνητο του πρώην εργοστασίου έχει έκταση 249.092,51 τετραγωνικών μέτρων.
Αναφέρεται επίσης ότι δεν αποκτήθηκε με μία μοναδική πράξη. Σχηματίστηκε σταδιακά, μέσα από αγορές και απαλλοτριώσεις.
Η αλυσίδα των τίτλων ξεκινά τουλάχιστον από το υπ’ αριθ. 1767/20.1.1927 συμβόλαιο και συνεχίζεται με πράξεις των ετών 1932–1935, του 1947 και μεταγενέστερες μεταβιβάσεις.
Ως τίτλος της σημερινής ιδιοκτήτριας εμφανίζεται το υπ’ αριθ. 9337/21.12.2000 συμβόλαιο, που αφορά τη συγχώνευση και την απορρόφηση της «Τσιμέντα Χαλκίδος» από την ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ.
Έχουμε, λοιπόν, αριθμούς, ημερομηνίες, εκτάσεις, συμβούλια και διοικητικούς φακέλους.
Όλα υπάρχουν.
Εκτός, βεβαίως, από το χαρτί που θα απαντήσει στο πιο απλό ερώτημα: υπήρξε παραχώρηση από τον Συνεταιρισμό και, εάν υπήρξε, τι ακριβώς έγραφε;
Τα 270 στρέμματα που δεν είναι 270
Η μέχρι τώρα έρευνα δείχνει ότι η ιστορία των «270 στρεμμάτων γύρω στο 1960» πιθανότατα αποτελεί συνένωση διαφορετικών γεγονότων στη συλλογική μνήμη.
Σύμφωνα με ιστορική καταγραφή για την ιδιοκτησιακή εξέλιξη του συγκροτήματος, το 1953 η εταιρεία ζήτησε την απαλλοτρίωση περίπου 178 στρεμμάτων στον λόφο Παρίπα. Το 1964 ακολούθησε απαλλοτρίωση άλλων 385 στρεμμάτων στο Μεγάλο Βουνό.
Την ίδια περίοδο, γύρω στο 1960–1962, άλλαξε και το ιδιοκτησιακό σχήμα της ίδιας της εταιρείας, ενώ επεκτεινόταν η παραγωγική της δραστηριότητα.
Άρα δεν έχουμε, τουλάχιστον από τα διαθέσιμα στοιχεία, μία απλή ιστορία όπου κάποιος έδωσε μονομιάς 270 στρέμματα για ένα χιλιάρικο.
Έχουμε μία σύνθετη αλυσίδα πράξεων, αγορών, απαλλοτριώσεων και εταιρικών μεταβολών.
Και μέσα σε αυτήν μπορεί να βρίσκεται και η πράξη του Αναγκαστικού Συνεταιρισμού.
Μπορεί επίσης να μη βρίσκεται.
Αυτό θα το αποδείξουν τα συμβόλαια — όχι οι εταιρικές ανακοινώσεις, ούτε οι αναμνήσεις και ασφαλώς όχι η διοικητική σιωπή.
Η συγχώνευση δεν είναι πλυντήριο υποχρεώσεων
Το επιχείρημα ότι η αρχική εταιρεία μεταβιβάστηκε ή απορροφήθηκε δεν λύνει αυτομάτως το ζήτημα.
Κατά τη συγχώνευση, η απορροφώσα εταιρεία καθίσταται καθολική διάδοχος των δικαιωμάτων αλλά και των υποχρεώσεων της απορροφώμενης. Δεν κληρονομείς μόνο το φιλέτο. Κληρονομείς και όσα ενδεχομένως είναι γραμμένα στον τίτλο του.
Αν, λοιπόν, κάποια έκταση παραχωρήθηκε με ρητό όρο να χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την παραγωγή τσιμέντου, πρέπει να εξεταστεί η ακριβής νομική μορφή αυτού του όρου.
Ήταν απλή αναφορά στον σκοπό της μεταβίβασης;
Ήταν συμβατική υποχρέωση;
Ήταν διαλυτική αίρεση, σύμφωνα με την οποία η έκταση θα επέστρεφε εάν σταματούσε η συγκεκριμένη χρήση;
Μεταγράφηκε ο όρος;
Τροποποιήθηκε αργότερα;
Υπάρχει απόφαση της γενικής συνέλευσης του Συνεταιρισμού;
Αυτές είναι οι πραγματικές ερωτήσεις. Όχι αν μας αρέσει ή δεν μας αρέσει η νέα αξιοποίηση.
Πρώτα οι τίτλοι και μετά οι μπουλντόζες
Ο χώρος παρουσιάζεται σήμερα ως ιδιωτική ακίνητη περιουσία της ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ. Ενδέχεται αυτό να είναι απολύτως ορθό.
Η επίκληση, όμως, της ιδιωτικής ιδιοκτησίας δεν καταργεί την ιστορία του ακινήτου ούτε εξαφανίζει πιθανούς όρους προηγούμενων μεταβιβάσεων.
Πριν προχωρήσει οποιοσδήποτε νέος σχεδιασμός, οφείλουν να δημοσιοποιηθούν:
- Το πλήρες συμβόλαιο 9337/21.12.2000 και τα παραρτήματά του.
- Όλοι οι παλαιότεροι τίτλοι της έκτασης των 249.092,51 τετραγωνικών μέτρων.
- Οι πράξεις απαλλοτρίωσης της περιόδου 1953–1964.
- Κάθε συμβόλαιο ή απόφαση που συνδέεται με τον Αναγκαστικό Συνεταιρισμό Βαθέος Αυλίδος.
- Τυχόν όροι, αιρέσεις ή περιορισμοί σχετικά με τη χρήση της γης.
Δεν ισχυριζόμαστε ότι έχει αποδειχθεί παρανομία. Δεν έχει αποδειχθεί ακόμη ούτε το συμβολικό τίμημα των 1.000 δραχμών.
Απαιτούμε να εμφανιστούν τα έγγραφα που μπορούν να δώσουν την απάντηση.
Γιατί, εάν η έκταση αποκτήθηκε χωρίς περιορισμό, η εταιρεία έχει κάθε λόγο να δημοσιοποιήσει τον τίτλο και να τελειώσει τη συζήτηση.
Εάν, όμως, υπάρχει όρος που συνέδεε τη γη αποκλειστικά με τη λειτουργία του τσιμεντάδικου, τότε δεν συζητάμε μόνο για την «αξιοποίηση ιδιωτικής περιουσίας».
Συζητάμε για το αν μία παραχώρηση συγκεκριμένου παραγωγικού σκοπού μετατράπηκε, μέσα από συγχωνεύσεις και δεκαετίες διοικητικής αμνησίας, σε ένα πανάκριβο ακίνητο ελεύθερο για κάθε χρήση.
Και τότε το ερώτημα δεν είναι ποιος θυμάται το ένα χιλιάρικο.
Το ερώτημα είναι ποιος κρατά κλειδωμένο το συμβόλαιο.