Η δημόσια παρέμβαση του δημάρχου Αθηναίων άνοιξε ξανά τη συζήτηση για συνεργασίες, δεύτερες κάλπες και το ποιος πραγματικά μπορεί να συγκροτήσει κυβερνητική εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία

Η παρέμβαση του Χάρη Δούκα δεν ήταν μια απλή πολιτική παρατήρηση. Ήταν κανονική μετατόπιση της συζήτησης μέσα στον προοδευτικό χώρο.

Ο δήμαρχος Αθηναίων, παρότι δεν αμφισβήτησε ευθέως την επίσημη γραμμή του ΠΑΣΟΚ για αυτόνομη πορεία, έβαλε στο τραπέζι το ερώτημα που όλοι συζητούν και λίγοι τολμούν να πουν καθαρά: τι θα γίνει αν οι πρώτες εκλογές δεν δώσουν καθαρή λύση και ο προοδευτικός χώρος εμφανιστεί διασπασμένος απέναντι στη Νέα Δημοκρατία;

Με την αναφορά του σε πιθανό διάλογο ΠΑΣΟΚ – ΕΛ.Α.Σ., δηλαδή με τον πολιτικό χώρο που συνδέεται με τον Αλέξη Τσίπρα, ο Δούκας άνοιξε μια συζήτηση που προκαλεί ήδη αντιδράσεις στη Χαριλάου Τρικούπη. Διότι άλλο πράγμα η αυτόνομη πορεία ως στρατηγική αυτοπεποίθησης και άλλο πράγμα η αυτόνομη πορεία ως πολιτική περιχαράκωση.

Το μήνυμα Δούκα: αντίπαλος είναι η Νέα Δημοκρατία

Ο Χάρης Δούκας έθεσε το ζήτημα με σαφήνεια: το ΠΑΣΟΚ μπορεί και πρέπει να ασκεί κριτική στον Αλέξη Τσίπρα, όμως ο βασικός πολιτικός αντίπαλος παραμένει η Νέα Δημοκρατία και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που ενοχλεί.

Διότι η συζήτηση αυτή αγγίζει τον πυρήνα της στρατηγικής του ΠΑΣΟΚ. Θέλει το κόμμα να εμφανιστεί ως ο αυτόνομος πόλος της δημοκρατικής παράταξης ή ως μέρος ενός ευρύτερου προοδευτικού μετώπου; Θέλει να διεκδικήσει την πρωτιά μέσα στον χώρο ή να συμμετάσχει σε ένα πιθανό σχήμα ανατροπής απέναντι στη ΝΔ;

Ο Δούκας δεν είπε ότι το ΠΑΣΟΚ πρέπει να γίνει συμπλήρωμα κανενός. Είπε, όμως, ότι η πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει με κατακερματισμό, προσωπικές στρατηγικές και παράλληλες πορείες που τελικά αφήνουν τη Νέα Δημοκρατία να παίζει μόνη της στο γήπεδο της εξουσίας.

Το μοντέλο της Αθήνας και το εθνικό στοίχημα

Ο δήμαρχος Αθηναίων επικαλέστηκε εμμέσως το παράδειγμα της Αθήνας: εκεί όπου στον δεύτερο γύρο των δημοτικών εκλογών διαφορετικές δυνάμεις ενώθηκαν γύρω από έναν κοινό στόχο και κατάφεραν να ανατρέψουν τους συσχετισμούς.

Το πολιτικό του επιχείρημα είναι απλό: όταν υπάρχει κοινός αντίπαλος, καθαρό διακύβευμα και στοιχειώδης προγραμματική βάση, οι συνεργασίες δεν είναι αδυναμία. Είναι εργαλείο νίκης.

Όμως η εθνική κάλπη δεν είναι δημοτικές εκλογές. Εκεί τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Υπάρχουν προγράμματα, ηγεσίες, κυβερνητικές ευθύνες, διεθνείς δεσμεύσεις, οικονομικές επιλογές, θεσμική αξιοπιστία. Και κυρίως υπάρχει το ερώτημα: ποιος θα ηγηθεί;

Η δήλωση ότι ο επικεφαλής θα κριθεί από το ποιος θα έχει τη μεγαλύτερη δύναμη είναι πολιτικά εκρηκτική. Διότι αφήνει ανοιχτό ένα ενδεχόμενο που για πολλούς στο ΠΑΣΟΚ θεωρείται κόκκινη γραμμή: να βρεθεί το κόμμα σε σχήμα όπου δεν θα έχει αυτονόητα την πρωτοκαθεδρία.

Οι αντιδράσεις στο ΠΑΣΟΚ και ο φόβος της σύγχυσης

Στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ η παρέμβαση Δούκα προκαλεί αναταράξεις, γιατί ανοίγει μια συζήτηση που η ηγεσία θέλει να ελέγξει χρονικά και πολιτικά.

Η γραμμή της Χαριλάου Τρικούπη είναι η αυτόνομη πορεία. Όμως η αυτόνομη πορεία έχει νόημα όταν οδηγεί σε πολιτική ισχύ, όχι όταν μετατρέπεται σε αυτάρκεια χωρίς κυβερνητικό ορίζοντα.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και ο αντίθετος κίνδυνος: μια πρόωρη συζήτηση για συνεργασίες μπορεί να θολώσει το μήνυμα του ΠΑΣΟΚ, να αποδυναμώσει το αφήγημα της νίκης και να δώσει την εικόνα ότι το κόμμα προετοιμάζεται περισσότερο για ρόλο εταίρου παρά για ρόλο πρωταγωνιστή.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό δίλημμα.

Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να εμφανίζεται ούτε ως φοβικό κόμμα που αρνείται κάθε διάλογο ούτε ως δύναμη που παραδίδει εκ των προτέρων την πολιτική της αυτονομία. Χρειάζεται καθαρή στρατηγική: πρώτα ισχυρό ΠΑΣΟΚ, μετά προγραμματικές συγκλίσεις με όρους πολιτικής αξιοπρέπειας και όχι παρασκηνιακής συναλλαγής.

Το πρόβλημα της πολυδιάσπασης

Ο Δούκας έχει δίκιο σε ένα βασικό σημείο: η πολυδιάσπαση του προοδευτικού χώρου λειτουργεί αντικειμενικά υπέρ της Νέας Δημοκρατίας.

Όταν οι δυνάμεις που δηλώνουν ότι θέλουν πολιτική αλλαγή αλληλοϋπονομεύονται, το αποτέλεσμα είναι να εμφανίζεται η σημερινή κυβέρνηση ως η μόνη σταθερή λύση. Όταν κάθε κόμμα μιλά μόνο στο δικό του ακροατήριο, η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται σε κυβερνητική εναλλακτική. Διαχέεται, απογοητεύεται και τελικά χάνεται.

Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα για τον χώρο της Κεντροαριστεράς: δεν του λείπουν μόνο τα ποσοστά. Του λείπει ενιαία αφήγηση εξουσίας.

Η παρέμβαση Δούκα δεν είναι απλώς μια εσωκομματική ενόχληση για το ΠΑΣΟΚ. Είναι προειδοποίηση.

Αν ο προοδευτικός χώρος πάει στις κάλπες με πολλά μικρά εγώ, πολλές προσωπικές στρατηγικές και κανένα πειστικό σχέδιο διακυβέρνησης, τότε δεν θα ηττηθεί επειδή η Νέα Δημοκρατία θα είναι πανίσχυρη. Θα ηττηθεί επειδή οι αντίπαλοί της θα έχουν χαρίσει μόνοι τους το παιχνίδι.

Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να προστατεύσει την αυτονομία του. Αλλά η αυτονομία δεν είναι ταμπού. Είναι μέσο για να αποκτήσεις δύναμη, όχι πρόσχημα για να αποφύγεις τις μεγάλες αποφάσεις.

Και η μεγάλη απόφαση είναι μία: θα υπάρξει σοβαρή προοδευτική εναλλακτική εξουσίας ή θα συνεχίσει ο καθένας να παίζει για τον εαυτό του, μέχρι να ξανακερδίσει ο Μητσοτάκης από τα αποδυτήρια;