Ένα μάθημα δυτικού ρεαλισμού που παριστάνει τον πολιτισμό
Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που η ειρωνεία είναι τόσο ωμή, ώστε καταντά σχεδόν αστεία. Όχι επειδή γελάς — αλλά επειδή αν δεν γελάσεις, θα πρέπει να παραδεχτείς ότι ο κόσμος οργανώθηκε πάνω σε ένα καλοστημένο ψέμα: ότι η ισχύς βαφτίζεται «αξία» και η βία «νομιμότητα».
Οι Πόλεμοι του Οπίου δεν είναι απλώς ένα ιστορικό επεισόδιο. Είναι το εγχειρίδιο χρήσης της δυτικής “ηθικής”.
Η Κίνα της δυναστείας Τσινγκ δεν ήθελε όπιο. Το απαγόρευσε. Είδε κοινωνίες να καταρρέουν, διοίκηση να σαπίζει, πληθυσμούς να βυθίζονται στον εθισμό. Έπραξε το αυτονόητο: κατέστρεψε το δηλητήριο.
Η Βρετανική Αυτοκρατορία δεν θίχτηκε ηθικά. Θίχτηκε λογιστικά.
Είχε εμπορικό έλλειμμα. Και το έλλειμμα, στον δυτικό ρεαλισμό, είναι λόγος πολέμου.
Έτσι, το 1839, η καταστροφή οπίου στο λιμάνι της Καντόνας βαφτίστηκε «προσβολή της ελευθερίας του εμπορίου». Και οι κανονιοφόροι έπλευσαν για να υπερασπιστούν… την ελεύθερη αγορά του ναρκωτικού.
Η Κίνα ηττήθηκε. Όχι επειδή είχε άδικο. Αλλά επειδή είχε παλαιότερα όπλα.
Και τότε υπογράφηκε η Συνθήκη της Νανκίνγκ:
Χονγκ Κονγκ παραχωρημένο. Λιμάνια ανοιχτά. Δασμοί χαμηλοί. Κυριαρχία κουρελιασμένη.
Οι λεγόμενες «άνισες συνθήκες» — δηλαδή η θεσμοθέτηση της ήττας.
Και επειδή η απληστία δεν γνωρίζει κορεσμό, ακολούθησε και δεύτερος γύρος. Ο Β’ Πόλεμος του Οπίου δεν αρκέστηκε στο εμπόριο. Απαίτησε μόνιμη παρουσία, διπλωματικό έλεγχο και — το σημαντικότερο — νομιμοποίηση του οπίου.
Όχι απλώς θα σε δηλητηριάζουμε. Θα το κάνουμε και νόμιμα.
Όταν τελείωσαν τα επιχειρήματα, ήρθε η παιδαγωγική της φωτιάς. Το 1860, τα αγγλογαλλικά στρατεύματα κατέστρεψαν το Θερινό Ανάκτορο. Όχι για στρατιωτικούς λόγους. Αλλά για να μάθει ο ηττημένος να θυμάται.
Αυτό ξεκινά ο «Αιώνας της Ταπείνωσης». Όχι ως σχήμα λόγου. Αλλά ως πολιτικό τραύμα που εξηγεί γιατί η σύγχρονη Κίνα δεν ξεχνά και δεν συγχωρεί εύκολα.
Και εδώ βρίσκεται η αλληγορία που ενοχλεί.
Η Δύση δεν «έκανε λάθος». Έκανε επιλογή.
Επέβαλε εξάρτηση για να διορθώσει ισοζύγια.
Επέβαλε πόλεμο για να προστατεύσει κέρδη.
Επέβαλε συνθήκες για να βαφτίσει τη βία «τάξη».
Και σήμερα, οι επίγονοι αυτής της παράδοσης μιλούν για:
- κράτος δικαίου,
- ανθρώπινα δικαιώματα,
- δημοκρατική νομιμότητα.
Όχι επειδή άλλαξαν. Αλλά επειδή κερδίζουν πλέον με άλλους τρόπους.
Το όπιο δεν ήταν εξαίρεση. Ήταν πρότυπο.
Η εξάρτηση — οικονομική, κοινωνική, ψυχολογική — παραμένει εργαλείο ελέγχου. Απλώς άλλαξε μορφή, συσκευασία και ρητορική.
Γι’ αυτό, κάθε φορά που ακούμε τη «νόμιμη και δημοκρατική Δύση» να δίνει μαθήματα ρεαλισμού, ας θυμόμαστε:
ο ρεαλισμός της γεννήθηκε πάνω σε κανονιοφόρους, σε ναρκωμένα πλήθη και σε συνθήκες υπογεγραμμένες με το πιστόλι στο τραπέζι.
Τα υπόλοιπα είναι απλώς αφήγηση για κατανάλωση.