Η Σομαλία εξελίσσεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα πεδία της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Αυτό που πριν από λίγα χρόνια παρουσιαζόταν ως ανθρωπιστική, εκπαιδευτική και αναπτυξιακή παρουσία της Άγκυρας, σήμερα έχει μετατραπεί σε ολοκληρωμένο στρατηγικό αποτύπωμα: στρατιωτική βάση, εκπαίδευση δυνάμεων, ναυτική παρουσία, συμφωνίες για υδρογονάνθρακες και πλέον σχέδια για διαστημική εγκατάσταση με πιθανή βαλλιστική χρήση.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η βάση TURKSOM στο Μογκαντίσου, η μεγαλύτερη υπερπόντια στρατιωτική βάση της Τουρκίας, η οποία λειτουργεί από το 2017 και χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση σομαλικών στρατιωτικών δυνάμεων. Η Τουρκία έχει χτίσει σταδιακά στη Σομαλία ένα πλέγμα επιρροής που ξεπερνά κατά πολύ τη στρατιωτική εκπαίδευση: σχολεία, νοσοκομεία, υποδομές, υποτροφίες, αμυντική συνεργασία και ενεργειακά συμφέροντα.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο βαριά μετά τις συμφωνίες Άγκυρας–Μογκαντίσου για άμυνα, ναυτική ασφάλεια και υδρογονάνθρακες. Το 2024 η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία για υπεράκτια έρευνα πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Σομαλία, ενώ ακολούθησαν κινήσεις για αποστολή ερευνητικών πλοίων και ενίσχυση της τουρκικής ναυτικής παρουσίας.
Το νέο, ακόμη πιο ευαίσθητο κεφάλαιο είναι η υπόθεση της διαστημικής βάσης στη Σομαλία. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Le Monde, η Τουρκία προωθεί εγκατάσταση στην περιοχή Warsheikh, περίπου 70 χιλιόμετρα βόρεια του Μογκαντίσου, η οποία παρουσιάζεται ως βάση εκτόξευσης δορυφόρων, αλλά αναφέρεται και ως πιθανός χώρος δοκιμών βαλλιστικών πυραύλων. Το ίδιο θέμα αναπαρήχθη και από διεθνή μέσα, ενώ σομαλικές πηγές σημειώνουν ότι ούτε η Άγκυρα ούτε το Μογκαντίσου έχουν επιβεβαιώσει δημόσια χρήση της εγκατάστασης για βαλλιστικές δοκιμές.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη Σομαλία κομβικό σημείο. Δεν πρόκειται μόνο για μια χώρα της Ανατολικής Αφρικής με εσωτερική αστάθεια. Πρόκειται για γεωγραφικό κόμβο στον Ινδικό Ωκεανό, κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στην Υεμένη, στον Κόλπο του Άντεν και στις θαλάσσιες αρτηρίες που ενδιαφέρουν Τουρκία, Ισραήλ, ΗΠΑ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Αίγυπτο και κράτη του Κόλπου.
Οι πληροφορίες για επιθέσεις εναντίον τουρκικών στόχων από την Αλ Σαμπάμπ εντάσσονται σε αυτό το ευρύτερο σκηνικό. Η οργάνωση έχει στο παρελθόν στοχοποιήσει τουρκικά συμφέροντα στη Σομαλία, μεταξύ αυτών και την περιοχή της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας. Το 2020, επίθεση αυτοκτονίας κοντά στη βάση TURKSOM είχε αποδοθεί στην Αλ Σαμπάμπ, με τις αρχές να αναφέρουν νεκρούς αμάχους και χωρίς απώλειες Τούρκων στρατιωτικών.
Ωστόσο, απαιτείται προσοχή. Οι ισχυρισμοί ότι πίσω από την Αλ Σαμπάμπ βρίσκεται «δάκτυλος του Ισραήλ» δεν τεκμηριώνονται από τις διαθέσιμες ανοιχτές αξιόπιστες πηγές. Πρόκειται για βαρύ γεωπολιτικό ισχυρισμό, που μπορεί να λειτουργεί περισσότερο ως αφήγημα πληροφοριακού πολέμου παρά ως αποδεδειγμένο γεγονός.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ αδιαφορεί για τη Σομαλία και την ευρύτερη περιοχή. Αντίθετα, η κινητικότητα γύρω από τη Somaliland, τη Berbera και τις πιθανές υποδομές που συνδέονται με ΗΑΕ, ΗΠΑ και Ισραήλ δείχνει ότι το Κέρας της Αφρικής έχει ήδη μπει στο ραντάρ του Τελ Αβίβ. Πρόσφατο δημοσίευμα της Le Monde ανέφερε κατασκευή στρατιωτικής υποδομής στη Berbera της Somaliland, με εμπλοκή ΗΑΕ και δυνητική χρήση από ΗΠΑ και Ισραήλ.
Άρα, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι μόνο αν έγινε μία ή δύο επιθέσεις. Το πραγματικό ζήτημα είναι ότι η Τουρκία έχει μεταφέρει μέρος της περιφερειακής της στρατηγικής βαθιά στην Αφρική. Από τη Λιβύη μέχρι τη Σομαλία και από τα drones μέχρι τα ενεργειακά δικαιώματα, η Άγκυρα επιδιώκει να γίνει δύναμη προβολής ισχύος σε θαλάσσιες ζώνες κρίσιμες για την Ανατολική Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό.
Και εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος: όσο η τουρκική παρουσία βαθαίνει, τόσο αυξάνονται και οι στόχοι. Η TURKSOM, οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, τα τουρκικά πλοία, οι σύμβουλοι, οι υποδομές και η πιθανή διαστημική/βαλλιστική βάση μπορούν να μετατραπούν από εργαλεία επιρροής σε σημεία τριβής.
Η Σομαλία δεν είναι πια περιφερειακή υποσημείωση. Είναι ένας νέος γεωπολιτικός κόμβος. Και η Τουρκία, που μπήκε εκεί ως «προστάτης» και «επενδυτής», μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με το πιο δύσκολο ερώτημα: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η προβολή ισχύος χωρίς να μετατραπεί σε παγίδα;