Ο Γιάννης Στουρνάρας δεν έδωσε απλώς μια συνέντευξη. Έδωσε σήμα. Και όταν ο επικεφαλής μιας κεντρικής τράπεζας επιλέγει δημόσιο βήμα για να μιλήσει σαν πολιτικός παίκτης, το ζήτημα δεν είναι “επικοινωνιακό”. Είναι θεσμικό: ποιος ελέγχει τον ελεγκτή;
Η Τράπεζα της Ελλάδος κουβαλά μια ιδιαιτερότητα που κανείς δεν θέλει να αγγίξει: λειτουργεί ως κεντρική τράπεζα, συμμετέχει στον πυρήνα του ευρωπαϊκού νομισματικού μηχανισμού, εποπτεύει και παρεμβαίνει στο τραπεζικό σύστημα, διαχειρίζεται κρίσιμα αποθεματικά – και ταυτόχρονα είναι εισηγμένη, με μετοχική βάση που ο μέσος πολίτης δεν βλέπει ποτέ “καθαρά” μπροστά του.
Και κάπου εδώ αρχίζει η μεγάλη παρεξήγηση που σκόπιμα καλλιεργείται: ανεξαρτησία δεν σημαίνει “κάνω ό,τι θέλω”. Ανεξαρτησία σημαίνει προστασία από κυβερνητικές εντολές — όχι προστασία από έλεγχο, ούτε δικαίωμα πολιτικής αφήγησης με θεσμική ταμπέλα.
Το κόλπο: “Ευρώπη” ως άλλοθι, “Ελλάδα” ως υποχρέωση
Όταν η ΤτΕ μιλάει, μιλάει πάντα με έναν τόνο που αφήνει υπαινιγμό: «εμείς είμαστε οι σοβαροί, οι άλλοι είναι ο λαϊκισμός». Όμως η κοινωνία δεν κρίνει από τόνους. Κρίνει από αποτελέσματα.
Κρίνει από το αν οι τράπεζες έγιναν κράτος μέσα στο κράτος, αν οι ανακεφαλαιοποιήσεις πέρασαν ως “αναγκαίο κακό”, αν τα κόμματα χρεώθηκαν χωρίς συνέπειες, αν οι πολίτες έμειναν με “ψιλά” στις καταθέσεις και “βαριά” στα δάνεια, αν οι προμήθειες έγιναν δεύτερη φορολογία — και όλα αυτά βαφτίστηκαν “κανόνες αγοράς”.
Κρίνει επίσης από το εξής απλό: όταν μια κεντρική τράπεζα ξέρει το σύστημα καλύτερα από όλους, όταν έχει εικόνα ρευστότητας, συμπεριφορών, κινδύνων, και παρόλα αυτά η κοινωνία βλέπει επαναλαμβανόμενα μοτίβα κερδοσκοπίας, ποιος τελικά προστατεύεται; Ο καταθέτης ή ο ισολογισμός;
Τα ερωτήματα που δεν σηκώνουν ατάκες
- Πού ήταν η θεσμική φωνή όταν χτίζονταν τα φαινόμενα υπερ-δανεισμού, πριν σκάσει η κρίση και πληρώσει ο φορολογούμενος;
- Πώς “θωρακίστηκε” η οικονομία όταν μετατράπηκε σε μηχανή ανακεφαλαιοποιήσεων, χωρίς ουσιαστική απόδοση ευθυνών;
- Πώς γίνεται να διακηρύσσεται “σταθερότητα”, ενώ ο πολίτης ζει τη σταθερότητα ως μόνιμη αφαίμαξη (spread επιτοκίων, χρεώσεις, κόστος χρήματος);
- Πώς ακριβώς διασφαλίζεται ότι μια εισηγμένη κεντρική τράπεζα δεν λειτουργεί με αντανακλαστικά αγοράς, όταν ο κόσμος υποψιάζεται ότι το τραπεζικό σύστημα δουλεύει πρώτα για τους ισχυρούς;
- Και το βασικό: όταν η ΤτΕ μιλάει “θεσμικά”, μιλάει για την Ελλάδα ή μιλάει για το δόγμα της ΕΕ, ακόμη κι αν αυτό συγκρούεται με την κοινωνική πραγματικότητα εδώ;
Η αλήθεια που πονάει: θεσμός χωρίς κοινωνικό αντίβαρο
Σε μια κανονική δημοκρατία, οι ισχυροί θεσμοί έχουν και ισχυρά αντίβαρα. Στην Ελλάδα, το μοντέλο είναι άλλο: ο θεσμός γίνεται “ιερός” και ο έλεγχος θεωρείται “επίθεση”.
Κάπως έτσι φτάσαμε να θεωρείται φυσιολογικό να μιλά ένας κεντρικός τραπεζίτης σαν πολιτικός — και να μας λένε ότι αυτό είναι “σταθερότητα”. Όχι. Αυτό είναι συσχέτιση ισχύος: όταν η οικονομική εξουσία αποκτά πολιτική φωνή, αλλά η κοινωνία δεν αποκτά αντίστοιχη δυνατότητα ελέγχου.
- Ανεξαρτησία χωρίς λογοδοσία = ασυλία.
- Κεντρική τράπεζα δεν είναι πολιτικό γραφείο.
- Όταν ο θεσμός παίρνει θέση, ο πολίτης μένει απροστάτευτος.
- Η “Ευρώπη” δεν μπορεί να είναι μόνιμο άλλοθι για την ελληνική κοινωνική ερήμωση.
- Αν η ΤτΕ δεν μπορεί να πείσει ότι υπηρετεί την Ελλάδα, τότε έχει χάσει την νομιμοποίησή της — όχι τη θέση της.
- Και το τέλος: ο ελεγκτής πρέπει να ελέγχεται. Αλλιώς είναι καθεστώς.