Φωτογραφίες: Σταυρούλα Γεωργίου Γιάμαλη
Τα ανθρωπόμορφα νηστίσιμα ψωμάκια που μεγάλωσαν γενιές παιδιών και κρατούν ζωντανό ένα από τα πιο τρυφερά έθιμα της άνοιξης
Υπάρχουν μέρες στην ορθόδοξη παράδοση που δεν κουβαλούν μόνο θρησκευτικό συμβολισμό, αλλά και μνήμη, άρωμα και οικογενειακή θαλπωρή. Το Σάββατο του Λαζάρου είναι μία από αυτές. Μια ημέρα χαρμόσυνη, γεμάτη ελπίδα και προσμονή, που στέκεται στο κατώφλι της Μεγάλης Εβδομάδας και φέρνει μαζί της το προμήνυμα της Ανάστασης. Και όπως κάθε μεγάλη γιορτή του λαού μας, έτσι κι αυτή έχει το δικό της ξεχωριστό έθιμο στο τραπέζι: τα αγαπημένα «λαζαράκια».
Το Σάββατο του Λαζάρου, που προηγείται της Κυριακής των Βαΐων, κατέχει ιδιαίτερη θέση στο εορτολόγιο της Σαρακοστής. Η ανάσταση του Λαζάρου προαναγγέλλει το θαύμα της Ανάστασης του Χριστού, ενώ την ίδια στιγμή συνδέεται, σε λαογραφικό επίπεδο, με το τέλος του χειμώνα και τον ερχομό της άνοιξης. Γι’ αυτό και γύρω από τη μέρα αυτή έχουν ριζώσει έθιμα γεμάτα συμβολισμό, τραγούδι και συλλογική μνήμη, που επιβιώνουν ακόμη σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.
Τα «λαζαράκια», η χαρά των παιδιών
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της ημέρας ξεχωρίζουν τα «λαζαράκια», τα παραδοσιακά γλυκοψωμάκια με την ανθρωπόμορφη μορφή. Το ιδιαίτερο σχήμα τους, που παραπέμπει συμβολικά στον Λάζαρο τυλιγμένο με τα σάβανά του, τα καθιστά αμέσως αναγνωρίσιμα και βαθιά συνδεδεμένα με τη γιορτή.
Για τα παιδιά, τα λαζαράκια ήταν και παραμένουν μια μικρή γιορτή από μόνα τους. Παράξενα στην όψη, παιχνιδιάρικα στο πλάσιμο και γλυκά στη γεύση, έσπαγαν τη μονοτονία της νηστείας και έφερναν χαμόγελα στο σπίτι. Ήταν ένα έθιμο απλό, αλλά φορτισμένο με συναίσθημα: μια πράξη φροντίδας, ένα μικρό χειροποίητο κέρασμα, μια παράδοση που περνούσε από τα χέρια των μεγάλων στις μνήμες των μικρών.
Η συνταγή για τα παραδοσιακά «λαζαράκια»
Η συνταγή και οι φωτογραφίες από τα λαζαράκια της συγκεκριμένης δημοσίευσης ανήκουν στη Σταυρούλα Γεωργίου Γιάμαλη, από το Mangata Seaside Hotel στις Ροβιές Ευβοίας, η οποία έχει ξεχωρίσει και στο παρελθόν για τις αυθεντικές γεύσεις και την αγροτική κουζίνα της περιοχής.
Υλικά
- 300 γρ. ανάμεικτο αλεύρι
- 100 γρ. κίτρινο
- 100 γρ. χωριάτικο
- 100 γρ. σκληρό
- 80 γρ. ζάχαρη ή μέλι
- 1 κουταλάκι γλυκού κανέλα
- 1/2 φακελάκι ξερή μαγιά
- 4-5 κουταλιές της σούπας ελαιόλαδο ή ταχίνι
- 3-4 κουταλιές της σούπας σταφίδες
- περίπου 1 κούπα χλιαρό νερό
- γαρίφαλα ή αστεροειδής γλυκάνισος για τα μάτια
Εκτέλεση
Σε ένα μεγάλο μπολ ανακατεύουμε το αλεύρι, τη μαγιά και την κανέλα. Προσθέτουμε τη ζάχαρη ή το μέλι, το ελαιόλαδο ή το ταχίνι και, σταδιακά, το χλιαρό νερό μέχρι να ενωθούν καλά τα υλικά. Στη συνέχεια ρίχνουμε τις σταφίδες και ζυμώνουμε μέχρι να προκύψει μια μαλακή, ομοιόμορφη ζύμη.
Αφήνουμε το ζυμάρι να φουσκώσει και έπειτα πλάθουμε τα λαζαράκια στο χαρακτηριστικό τους σχήμα. Με μικρά κορδονάκια ζύμης τυλίγουμε το κεφάλι και σταυρώνουμε τα χέρια μπροστά, όπως προστάζει το παραδοσιακό πλάσιμο.
Τα αφήνουμε ξανά να φουσκώσουν για περίπου μία ώρα, τοποθετούμε τα γαρίφαλα για μάτια και τα μεταφέρουμε σε λαμαρίνα στρωμένη με αντικολλητικό χαρτί. Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 170-180 βαθμούς Κελσίου για 15 έως 20 λεπτά, μέχρι να αποκτήσουν ωραίο χρώμα.
Ένα έθιμο που μοσχοβολά σπίτι και παράδοση
Τα λαζαράκια δεν είναι απλώς μια συνταγή. Είναι μια μικρή τελετουργία της Σαρακοστής, μια γεύση που ενώνει το θρησκευτικό βίωμα με τη λαϊκή δημιουργία και την οικογενειακή ζεστασιά. Σε μια εποχή που πολλά έθιμα ξεθωριάζουν, αυτά τα μικρά γλυκοψωμάκια συνεχίζουν να θυμίζουν ότι η παράδοση παραμένει ζωντανή όταν περνά από γενιά σε γενιά με αγάπη.