Η ιστορία για «αορατότητα» και «τηλεμεταφορά» αποδίδεται στο αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όμως, όταν μπει δίπλα σε χρονολόγια, διαδικασίες και βασικούς κανόνες τεκμηρίωσης, παραμένει ένας επίμονος αστικός μύθος – όχι επιβεβαιωμένο γεγονός.
Το λεγόμενο «Πείραμα της Φιλαδέλφειας» έχει την ανθεκτικότητα μιας καλής ιστορίας: πόλεμος, απόρρητο, επιστήμη-βιτρίνα και ένα “σοκ” που μεταφέρεται από στόμα σε στόμα. Σε ουδέτερη ανάγνωση, το ενδιαφέρον δεν είναι αν «θέλουμε» να πιστέψουμε, αλλά τι μπορεί πράγματι να σταθεί σε δημόσιο έλεγχο: πότε πρωτοεμφανίζεται η αφήγηση, ποιοι την αναπαράγουν, και ποια πραγματική τεχνολογία της εποχής “μπερδεύτηκε” με κάτι πολύ πιο θεαματικό.
Τι ισχυρίζεται ο μύθος
Η δημοφιλέστερη εκδοχή λέει ότι, γύρω στο 1943, έγινε στη Φιλαδέλφεια ένα μυστικό πείραμα με ισχυρά ηλεκτρομαγνητικά πεδία για να καταστεί ένα πολεμικό πλοίο «αόρατο» (οπτικά ή/και στα ραντάρ). Σε πιο “φορτωμένες” παραλλαγές, το πλοίο υποτίθεται πως εξαφανίστηκε από το ναυπηγείο και εμφανίστηκε στιγμιαία σε άλλη ναυτική βάση, πριν επιστρέψει, με το πλήρωμα σε κατάσταση σοκ και με ακραίες αφηγήσεις για παρενέργειες.
Τι αντέχει σε ουδέτερο έλεγχο
Σε μια θεσμική/ουδέτερη αντιμετώπιση, το βασικό ερώτημα είναι απλό: υπάρχει επαληθεύσιμη τεκμηρίωση (αρχεία, ημερολόγια πλοίων, τεχνικές αναφορές, διασταυρώσιμες καταθέσεις) που να επιβεβαιώνει το γεγονός όπως περιγράφεται;
Η απάντηση, όπως προκύπτει από την επικρατούσα ιστορική αποτίμηση της υπόθεσης, είναι ότι:
- η αφήγηση δεν “πατάει” σε δημόσια διαθέσιμα πρωτογενή αρχεία που να δείχνουν πείραμα αορατότητας/τηλεμεταφοράς,
- η ιστορία αποκτά μορφή και διάδοση μεταπολεμικά, μέσα από αλληλογραφίες, βιβλία και αναπαραγωγές,
- οι λεπτομέρειες μεταβάλλονται ανά εκδοχή, κάτι που είναι χαρακτηριστικό προφορικής/λαϊκής μυθολογίας και όχι τεχνικής αναφοράς.
Από πού φαίνεται να ξεκινά η “σύγχρονη” εκδοχή
Ο μύθος, με τη μορφή που τον ξέρουμε σήμερα, δεν εμφανίζεται ως “διαρροή” ενός ενιαίου στρατιωτικού φακέλου. Αντίθετα, φαίνεται να συγκροτείται γύρω από:
- έναν κύκλο ισχυρισμών μέσω επιστολών/μαρτυριών,
- τη σύνδεσή του με συγγραφείς που κινούνται σε πεδία “ανεξήγητων” φαινομένων,
- και τη σταδιακή ενίσχυσή του από βιβλιογραφία ευρείας κατανάλωσης, που του δίνει σασπένς και «απόρρητη» υφή.
Αυτό έχει σημασία δημοσιογραφικά: άλλο μια φήμη που ωριμάζει σε αφήγημα, και άλλο ένα γεγονός που “αποκαλύπτεται” με ελέγξιμα έγγραφα.
Η πραγματική τεχνική της εποχής που μπερδεύτηκε: απομαγνήτιση πλοίων
Υπάρχει μία τεχνική πραγματικότητα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που συχνά λειτουργεί ως “γέφυρα” για να φαίνεται ο μύθος πιθανός: η απομαγνήτιση πλοίων (degaussing).
Πρακτικά, ήταν διαδικασίες και εγκαταστάσεις που στόχευαν στη μείωση του μαγνητικού ίχνους ενός πλοίου, ώστε να είναι λιγότερο ευάλωτο σε μαγνητικές νάρκες.
Αυτό:
- είναι όντως ηλεκτρομαγνητικό,
- είναι όντως στρατιωτικό/τεχνικό,
- και μπορεί εύκολα να παρερμηνευθεί από τρίτους ως “κάτι που κάνει το πλοίο αόρατο”.
Όμως αφορά αντιναρκική προστασία, όχι οπτική εξαφάνιση, όχι “cloak”, και σίγουρα όχι μεταφορά στον χώρο.
Ισχυρισμός: «Μυστικό πείραμα αορατότητας/τηλεμεταφοράς σε συγκεκριμένο πλοίο και ημερομηνία»
Θα περιμέναμε: ημερολόγια πλοίου, υπηρεσιακές εντολές, τεχνικές αναφορές, διασταυρώσιμες καταθέσεις, έστω ίχνη σε πολλαπλά ανεξάρτητα αρχεία
Στην πράξη: η ιστορία στηρίζεται κυρίως σε μεταγενέστερες αφηγήσεις/επιστολές και σε βιβλιογραφική αναπαραγωγή, με πολλές παραλλαγές λεπτομερειών
Το «Πείραμα της Φιλαδέλφειας» λειτουργεί περισσότερο ως πολιτισμικό φαινόμενο (πώς γεννιούνται οι μύθοι γύρω από “απόρρητα” και τεχνολογία) παρά ως επιβεβαιωμένη ιστορική πράξη. Η ύπαρξη πραγματικών ηλεκτρομαγνητικών διαδικασιών του πολέμου προσέφερε ένα τεχνικό “πάτημα” για παρερμηνείες, αλλά δεν ισοδυναμεί με τεκμηρίωση των θεαματικών ισχυρισμών που συνοδεύουν τον μύθο.