Η Ουάσιγκτον στέλνει μήνυμα στο Ιράν ότι τα Στενά δεν θα μείνουν κλειδωμένα — αλλά κάθε «διάσωση» μέσα σε εμπόλεμη ζώνη μπορεί να γίνει σπίθα γενικευμένης ανάφλεξης
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την έναρξη της λεγόμενης «Επιχείρησης Ελευθερία» στα Στενά του Ορμούζ, παρουσιάζοντάς την ως ανθρωπιστική αποστολή για τον απεγκλωβισμό πλοίων ουδέτερων χωρών. Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω από τις λέξεις κρύβεται κάτι πολύ μεγαλύτερο: η πρώτη οργανωμένη αμερικανική προσπάθεια να σπάσει, έστω και μερικώς, ο θαλάσσιος στραγγαλισμός στον Περσικό Κόλπο.
Σύμφωνα με το Reuters, εκατοντάδες πλοία και έως 20.000 ναυτικοί αδυνατούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η CENTCOM ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει την επιχείρηση με 15.000 Αμερικανούς στρατιωτικούς, πάνω από 100 αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και drones. Την ίδια ώρα, τάνκερ φέρεται να χτυπήθηκε από άγνωστα βλήματα στην περιοχή, δείχνοντας πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην «ανθρωπιστική συνοδεία» και στην πολεμική εμπλοκή.
Το Ορμούζ δεν είναι πέρασμα. Είναι διακόπτης παγκόσμιας ισχύος
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ένας ακόμη θαλάσσιος διάδρομος. Είναι ο λαιμός από τον οποίο περνά ένα κρίσιμο κομμάτι της παγκόσμιας ενέργειας. Όποιος πιέζει εκεί, δεν πιέζει μόνο πλοία. Πιέζει αγορές, κυβερνήσεις, βενζίνη, πληθωρισμό, εκλογές, στρατηγικές ισορροπίες.
Γι’ αυτό και η ανακοίνωση Τραμπ δεν μπορεί να διαβαστεί μόνο ως δήλωση καλής θέλησης. Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος λέει ότι οι ΗΠΑ θα «καθοδηγήσουν» πλοία μέσα από περιορισμένους θαλάσσιους διαδρόμους και προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε παρεμπόδιση θα αντιμετωπιστεί «δυναμικά», δεν μιλά απλώς για διάσωση πληρωμάτων. Μιλά για επιβολή ναυτικής βούλησης.
Και αυτό, σε μια περιοχή όπου κάθε λάθος ραντάρ, κάθε παρεξήγηση, κάθε βλήμα αγνώστου προέλευσης μπορεί να ανοίξει την πόρτα του ανεξέλεγκτου.
Η «ανθρωπιστική χειρονομία» έχει πολεμικό περίγραμμα
Ο Τραμπ παρουσιάζει την επιχείρηση ως βοήθεια προς χώρες που «δεν έχουν καμία εμπλοκή» στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν. Η διατύπωση είναι έξυπνη. Βγάζει την Ουάσιγκτον από τη θέση του επιτιθέμενου και τη βάζει στη θέση του προστάτη της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σκληρή. Όταν μια επιχείρηση γίνεται με πολεμικά πλοία, στρατιωτικό προσωπικό, αεροσκάφη και drones, δεν είναι απλή ανθρωπιστική αποστολή. Είναι στρατιωτική επιχείρηση με ανθρωπιστική βιτρίνα.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: οι ΗΠΑ δεν επιχειρούν μόνο να βγάλουν εγκλωβισμένα πλοία από τα Στενά. Επιχειρούν να αποδείξουν ότι κανείς — ούτε το Ιράν, ούτε οι Φρουροί της Επανάστασης, ούτε οποιαδήποτε δύναμη στην περιοχή — δεν μπορεί να κρατά όμηρο τη θαλάσσια κυκλοφορία χωρίς κόστος.
Το Ιράν πιέζει, οι ΗΠΑ απαντούν, ο κόσμος πληρώνει
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι δεν χρειάζεται να νικήσει τις ΗΠΑ σε ανοιχτή σύγκρουση. Αρκεί να κάνει το πέρασμα από το Ορμούζ αβέβαιο, ακριβό και επικίνδυνο. Αυτό από μόνο του ανεβάζει τις τιμές, παραλύει εφοδιαστικές αλυσίδες, μεταφέρει το κόστος σε κάθε οικονομία.
Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ γνωρίζει ότι δεν μπορεί να εμφανιστεί αδρανής. Η πίεση στις τιμές ενέργειας, η εικόνα αμερικανικής αδυναμίας και ο εγκλωβισμός χιλιάδων ναυτικών δημιουργούν πολιτικό και στρατηγικό κόστος. Το Reuters σημειώνει ότι ο Τραμπ δέχεται εσωτερική πίεση να σπάσει τον έλεγχο του Ιράν στα Στενά, καθώς η κρίση επηρεάζει την ενέργεια και τις τιμές καυσίμων στις ΗΠΑ.
Άρα δεν μιλάμε μόνο για τη Μέση Ανατολή. Μιλάμε για την καρδιά της παγκόσμιας οικονομίας.
Το πιο επικίνδυνο σημείο: όλοι μιλούν για ειρήνη, όλοι προετοιμάζονται για σύγκρουση
Ο Τραμπ μίλησε για «πολύ θετικές συνομιλίες» με το Ιράν. Η Τεχεράνη φέρεται να εξετάζει αμερικανική απάντηση σε πρόταση 14 σημείων. Ταυτόχρονα, όμως, τα πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα, τα τάνκερ χτυπιούνται, οι στόλοι κινούνται και οι απειλές διατυπώνονται δημόσια.
Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο μείγμα: διπλωματία στο μικρόφωνο, στρατιωτική κινητοποίηση στη θάλασσα.
Και όταν οι δύο εικόνες συνυπάρχουν, η ειρήνη δεν είναι βεβαιότητα. Είναι λεπτή ανακωχή πάνω σε εκρηκτικό υλικό.
Η «Επιχείρηση Ελευθερία» μπορεί να παρουσιαστεί ως αποστολή διάσωσης. Μπορεί πράγματι να απεγκλωβίσει πλοία, πληρώματα και ουδέτερες χώρες που βρέθηκαν στη μέση μιας μεγάλης σύγκρουσης.
Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε.
Στο Ορμούζ δεν παίζεται μόνο η τύχη μερικών πλοίων. Παίζεται το ποιος ελέγχει την παγκόσμια κυκλοφορία ενέργειας. Παίζεται αν το Ιράν μπορεί να κλείνει την κάνουλα του κόσμου. Παίζεται αν οι ΗΠΑ μπορούν ακόμη να εμφανίζονται ως ο τελικός εγγυητής των θαλασσών.
Και σε τέτοιες στιγμές, η λέξη «ανθρωπιστική» είναι συχνά η τελευταία ήρεμη λέξη πριν ακουστεί ο πρώτος πραγματικός κρότος.