Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι οι τελικές λεπτομέρειες ενός μνημονίου ειρήνης βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση – Κρίσιμος όρος το άνοιγμα της θαλάσσιας αρτηρίας που επηρεάζει την παγκόσμια ενέργεια
Σε μια εξέλιξη με τεράστιο γεωπολιτικό και ενεργειακό βάρος, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η συμφωνία με το Ιράν έχει «σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί» και ότι οι τελικές λεπτομέρειες συζητούνται, με τις επίσημες ανακοινώσεις να αναμένονται σύντομα. Κεντρικό σημείο του υπό διαμόρφωση πλαισίου είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, της κρίσιμης θαλάσσιας διόδου από την οποία περνά μεγάλο μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
Η ανακοίνωση έγινε μέσω Truth Social και παρουσιάστηκε από τον Λευκό Οίκο ως αποτέλεσμα επαφών με ηγέτες της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης περιοχής. Ο Τραμπ ανέφερε ότι είχε συνομιλίες με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και το Μπαχρέιν, ενώ σημείωσε ότι είχε και τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου.
Μνημόνιο ειρήνης, όχι ακόμη τελική συμφωνία
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο Τραμπ δεν μίλησε για ήδη υπογεγραμμένη συμφωνία, αλλά για ένα μνημόνιο κατανόησης που έχει «σε μεγάλο βαθμό διαμορφωθεί», υπό την προϋπόθεση της τελικής οριστικοποίησης μεταξύ ΗΠΑ, Ιράν και άλλων εμπλεκόμενων χωρών. Αυτό σημαίνει ότι η διπλωματική διαδικασία βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο, αλλά παραμένει ευάλωτη σε ανατροπές, ειδικά όσο δεν έχουν δημοσιοποιηθεί οι ακριβείς όροι.
Σύμφωνα με διεθνή μέσα, η πρόταση που διακινήθηκε μέσω Πακιστάν περιλαμβάνει άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, τερματισμό εχθροπραξιών, άρση ή περιορισμό αμερικανικών μέτρων αποκλεισμού κατά ιρανικών λιμανιών και συζήτηση για παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. Το πυρηνικό πρόγραμμα φαίνεται να παραμένει χωριστό και πιο δύσκολο κεφάλαιο, καθώς η Τεχεράνη εμφανίζεται να ζητά πρώτα οριστικό τερματισμό του πολέμου και μετά διαπραγμάτευση για τα πυρηνικά.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια θαλάσσια δίοδος. Είναι ένας από τους πιο νευραλγικούς διαδρόμους της παγκόσμιας οικονομίας. Η παρεμπόδιση ή το κλείσιμό τους προκαλεί άμεσες πιέσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, επηρεάζοντας την Ευρώπη, την Ασία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Γι’ αυτό και η αναφορά Τραμπ ότι «τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν» αποτελεί την πιο ουσιαστική φράση της ανακοίνωσης. Δεν αφορά μόνο την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Αφορά την παγκόσμια αγορά ενέργειας, τις ασφαλιστικές τιμές των θαλάσσιων μεταφορών, τη ναυτιλία και την ευρύτερη στρατηγική ισορροπία στον Περσικό Κόλπο.
Τα αγκάθια παραμένουν
Παρά την αισιοδοξία της αμερικανικής πλευράς, τα εμπόδια δεν έχουν εξαφανιστεί. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε δηλώσει ότι υπάρχει πρόοδος, αλλά «δεν είμαστε ακόμη εκεί», καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες για το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Επιπλέον, η ιρανική πλευρά φέρεται να ζητά εγγυήσεις ότι δεν θα δεχθεί νέες επιθέσεις, αποδέσμευση κεφαλαίων, αποζημιώσεις για τις ζημιές του πολέμου και συνολική λήξη των εχθροπραξιών. Αυτοί οι όροι δείχνουν ότι η συμφωνία, ακόμη κι αν ανακοινωθεί, θα είναι περισσότερο ένα δύσκολο πλαίσιο συμβιβασμού παρά μια καθαρή διπλωματική νίκη μίας πλευράς.
Η μεγάλη εικόνα
Η ανακοίνωση Τραμπ δείχνει ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να κλείσει ένα πολεμικό μέτωπο που απειλεί να συμπαρασύρει την παγκόσμια οικονομία. Το Ιράν, από την άλλη, φαίνεται να επιδιώκει να μετατρέψει την πίεση που άσκησε στα Στενά του Ορμούζ σε διαπραγματευτικό χαρτί.
Αν το άνοιγμα των Στενών προχωρήσει, θα πρόκειται για σημαντική αποκλιμάκωση. Αν όμως οι λεπτομέρειες κολλήσουν στο πυρηνικό πρόγραμμα, στις εγγυήσεις ασφαλείας ή στις αποζημιώσεις, η περιοχή μπορεί να επιστρέψει γρήγορα στην ένταση.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ο πραγματικός μοχλός πίεσης. Εκεί δεν κρίνεται μόνο η ειρήνη με το Ιράν. Κρίνεται η ενέργεια, η ναυσιπλοΐα και η αντοχή της παγκόσμιας οικονομίας σε έναν νέο κύκλο γεωπολιτικής ανασφάλειας.
Τι γνωρίζουμε μέχρι τώρα
Πρώτον, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι υπάρχει προχωρημένο πλαίσιο συμφωνίας με το Ιράν.
Δεύτερον, βασικός όρος είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Τρίτον, η πρόταση φαίνεται να έχει περάσει μέσα από πακιστανική διαμεσολάβηση.
Τέταρτον, τα πυρηνικά του Ιράν δεν φαίνεται να έχουν λυθεί στο παρόν στάδιο.
Πέμπτον, η συμφωνία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί επισήμως με πλήρεις όρους.
Ο Τραμπ μιλά για συμφωνία. Το Ιράν μιλά για δικαιώματα και εγγυήσεις. Οι αγορές κοιτούν τα Στενά του Ορμούζ. Και ο πλανήτης περιμένει να δει αν αυτή είναι πράγματι η αρχή της ειρήνης — ή απλώς μια ακόμη ανάπαυλα πριν από την επόμενη έκρηξη.