Η δημόσια συζήτηση για τους 350.000 οφειλέτες δεν είναι απλώς αριθμοί. Είναι ο πυρήνας ενός πολιτικού διλήμματος: θα λειτουργήσει το κράτος ως εγγυητής ισονομίας στην αγορά διαχείρισης απαιτήσεων ή ως σιωπηρός διευκολυντής μιας μονομερούς μεταφοράς βάρους προς τον πολίτη;
Στον πυρήνα βρίσκεται ένα συγκεκριμένο θέμα: ο υπολογισμός τόκων σε ρυθμίσεις υπερχρεωμένων (ν. 3869/2010) και το τι σημαίνει αυτό για τις δόσεις, την αντοχή των ρυθμίσεων και τελικά την απώλεια περιουσίας. Η πρόσφατη νομολογιακή εξέλιξη από τον Άρειος Πάγος δεν αφήνει πλέον «γκρίζο»: όταν το δικαστήριο ξεκαθαρίζει τον κανόνα, η πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει καθολική συμμόρφωση — όχι «όποιος αντέξει».
Τι ισχύει
- Η έννομη τάξη διαθέτει πλαίσιο ρύθμισης και δεύτερης ευκαιρίας (ν. 4738/2020), αλλά η αποτελεσματικότητα κρίνεται στο πεδίο: τι δόση βγαίνει, τι χρεώνεται, τι γίνεται όταν ο πολίτης δεν αντέχει.
- Η αγορά διαχείρισης απαιτήσεων (funds/servicers) λειτουργεί με γνώμονα είσπραξη και ταμειακές ροές. Αυτό δεν είναι «ηθικό» ή «ανήθικο»· είναι η φύση της. Το κράτος υπάρχει για να βάζει κανόνες και όρια.
Τι λένε
- Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν χρειάζονται «οριζόντιες ασπίδες» αλλά στοχευμένα εργαλεία για τους ευάλωτους (π.χ. Φορέας Απόκτησης & Επαναμίσθωσης) και μηχανισμοί ρύθμισης.
- Η αντιπολίτευση και μεγάλος αριθμός πολιτών αντιτείνουν ότι, στην πράξη, η μη επαναφορά ουσιαστικής προστασίας πρώτης κατοικίας και η αργή/ατελής εφαρμογή αντισταθμιστικών εργαλείων οδηγούν σε μαζική πίεση μέσω πλειστηριασμών και σε αναδιανομή ακίνητης περιουσίας.
Γιατί αρνήθηκε τις τροπολογίες που θα ελάφρυναν οφειλέτες;
Υπάρχουν μόνο τρεις «καθαρές» εκδοχές — και η καθεμία έχει πολιτικό κόστος:
- Επέλεξε να μην “νομοθετήσει” πάνω σε ζήτημα που θα κρινόταν νομολογιακά.
Πρόβλημα: όταν μιλάμε για δόσεις και σπίτια, το «αφήστε το στους χρόνους της δικαιοσύνης» μεταφράζεται σε χρόνους απώλειας. - Επέλεξε να προστατεύσει τη σταθερότητα του μοντέλου διαχείρισης “κόκκινων” (τιτλοποιήσεις, servicers, ταμειακές ροές).
Πρόβλημα: αυτό εκλαμβάνεται ευθέως ως ευθυγράμμιση με τα συμφέροντα των funds, ιδίως όταν δεν υπάρχει ταυτόχρονα ισχυρό, λειτουργικό δίχτυ προστασίας. - Επέλεξε πολιτικά να μην επαναφέρει οριζόντια προστασία πρώτης κατοικίας, ποντάροντας σε “στοχευμένες” λύσεις.
Πρόβλημα: το “στοχευμένο” κρίνεται από το πόσους πιάνει και πόσο γρήγορα. Όχι από τα δελτία τύπου.
5 ερωτήματα που η Νέα Δημοκρατία οφείλει να απαντήσει με στοιχεία
- Συμμόρφωση στην πράξη: Θα υπάρξει υποχρεωτικός μηχανισμός ώστε funds/servicers να εφαρμόζουν ομοιόμορφα τον σωστό υπολογισμό τόκων στις σχετικές δικαστικές ρυθμίσεις; Ή θα μείνει στον πολίτη το βάρος νέων κινήσεων/ενστάσεων;
- Αναδρομικοί αντιλογισμοί: Τι γίνεται με περιπτώσεις όπου έχουν καταβληθεί ποσά που, με βάση τον ορθό τρόπο υπολογισμού, προκύπτουν υψηλότερα από το νόμιμο; Θα υπάρξει αυτόματος συμψηφισμός ή «δικαστείτε ξανά»;
- Πλειστηριασμοί και κύρια κατοικία: Πόσες διαδικασίες αφορούν πρώτη/κύρια κατοικία και με ποια κριτήρια γίνεται ο διαχωρισμός δημοσίως; Υπάρχει δημοσιοποιημένο dashboard με ανωνυμοποιημένα aggregates;
- Αλυσίδα εκπροσώπησης: Πώς διασφαλίζει η πολιτεία ότι ο οφειλέτης γνωρίζει με καθαρότητα ποιος είναι ο δικαιούχος, ποιος ο διαχειριστής, ποια η απαίτηση, ποιο το υπόλοιπο, ποιοι οι τόκοι και ποιες οι χρεώσεις — χωρίς «σκιές» και χωρίς κρυφά κόστη;
- Πρώτη κατοικία – πραγματικό δίχτυ: Πότε, με ποια χωρητικότητα και με ποιους όρους λειτουργεί πλήρως ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης, υπό την ευθύνη του Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών; Και μέχρι τότε, ποιο είναι το συγκεκριμένο, μετρήσιμο “ενδιάμεσο” καθεστώς προστασίας;
- Δεν υπάρχει “ουδέτερη” στάση όταν το αποτέλεσμα είναι πλειστηριασμός. Η αδράνεια είναι πολιτική επιλογή, όχι τεχνική λεπτομέρεια.
- Αν η κυβέρνηση πιστεύει ότι δεν ταυτίζεται με τα funds, να το αποδείξει με υποχρεωτικούς κανόνες συμμόρφωσης και διαφάνειας, όχι με ρητορική περί «στοχευμένων λύσεων».
- Η προστασία της πρώτης κατοικίας δεν είναι σύνθημα — είναι θεσμικό τεστ κοινωνικής συνοχής. Αν δεν επανέρχεται οριζόντια, τότε το “αντί” πρέπει να είναι άμεσο, λειτουργικό και επαρκές. Αλλιώς, είναι κενό.