Άρθρο 120 Συντάγματος: Θεσμική εκτροπή, εξουσία χωρίς όρια και η ευθύνη των πολιτών
Το Άρθρο 120 του Συντάγματος δεν είναι σύνθημα. Είναι προειδοποίηση. Όταν η εξουσία παρακάμπτει τους θεσμούς, η Δημοκρατία φθείρεται πριν καταλυθεί.
Το Σύνταγμα δεν καταλύεται πια με τανκς
Το Άρθρο 120 του Σύνταγμα της Ελλάδας γράφτηκε με το τραύμα της εκτροπής νωπό. Σήμερα, όμως, η Δημοκρατία δεν απειλείται με πραξικοπήματα. Απειλείται με κάτι πιο βολικό: θεσμική φθορά με νόμιμο περιτύλιγμα.
Όχι με κατάργηση του Συντάγματος, αλλά με παράκαμψή του.
Όχι με βία, αλλά με κανονικοποίηση της αυθαιρεσίας.
Όχι με σιωπητήρια, αλλά με επικοινωνιακή υπερφόρτωση.
Η εξουσία που δεν λογοδοτεί, σφετερίζεται
Το Σύνταγμα προβλέπει σαφώς ότι ο σφετερισμός της λαϊκής κυριαρχίας είναι έγκλημα. Το πρόβλημα είναι ότι στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα ο σφετερισμός δεν γίνεται με μία πράξη, αλλά με σειρά μικρών “νόμιμων” παραβιάσεων:
- το Κοινοβούλιο μετατρέπεται σε μηχανισμό επικύρωσης
- η νομοθέτηση γίνεται με κατεπείγοντα χωρίς ουσιαστικό έλεγχο
- η διοίκηση λειτουργεί ως προέκταση της εκτελεστικής εξουσίας
- οι ανεξάρτητες αρχές αποδυναμώνονται ή αγνοούνται
- η λογοδοσία παρουσιάζεται ως πολυτέλεια
Όλα αυτά δεν καταλύουν τυπικά το Σύνταγμα. Το ακυρώνουν ουσιαστικά.
Η επικίνδυνη παρερμηνεία του Άρθρου 120
Η παράγραφος 4 του Άρθρου 120 έχει μετατραπεί σε πολιτικό άλλοθι. Κάθε κοινωνική ένταση βαφτίζεται «αντίσταση» και κάθε αυθαιρεσία παρουσιάζεται ως συνταγματικό καθήκον.
Αυτό είναι θεσμικά ανεύθυνο.
Το Σύνταγμα δεν επιτρέπει γενικευμένη ανυπακοή.
Δεν νομιμοποιεί τη βία.
Δεν υποκαθιστά τη Δικαιοσύνη με τον όχλο.
Η βίαιη κατάλυση είναι ο μόνος όρος ενεργοποίησης. Όχι η πολιτική διαφωνία, όχι η απογοήτευση, όχι η οργή.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι αλλού
Το Άρθρο 120 δεν ενεργοποιείται επειδή οι πολίτες είναι “παθητικοί”. Ενεργοποιείται όταν η εξουσία ξεχνά την παράγραφο 2: ότι ο σεβασμός στο Σύνταγμα είναι θεμελιώδης υποχρέωση όλων.
Όταν:
- οι θεσμοί εργαλειοποιούνται
- οι νόμοι γράφονται για να παρακαμφθούν
- η κανονικότητα χρησιμοποιείται ως άλλοθι
- η σιωπή βαφτίζεται σταθερότητα
τότε η Δημοκρατία δεν κινδυνεύει στο μέλλον. Έχει ήδη αρχίσει να χάνεται.
Δημοκρατία χωρίς όρια είναι εξουσία χωρίς φρένα
Το Άρθρο 120 δεν είναι κάλεσμα σε εξέγερση. Είναι το τελευταίο καμπανάκι πριν την κατηφόρα. Και όποιος το επικαλείται επιπόλαια ή το λοιδορεί, κάνει το ίδιο πράγμα: υπονομεύει τη συνταγματική τάξη.
Η Δημοκρατία δεν πέφτει όταν καταλυθεί.
Πέφτει όταν συνηθίσουμε να λειτουργεί κουτσουρεμένη.
Συμπέρασμα
Το Άρθρο 120 δεν γράφτηκε για να χρησιμοποιείται ως πανό. Γράφτηκε για να θυμίζει ότι η εξουσία έχει όρια και ότι, όταν αυτά σβήνουν, η ευθύνη βαραίνει πρώτα όσους κυβερνούν και μετά όσους σιωπούν.
Και τότε, δεν θα φταίει το Σύνταγμα. Θα φταίμε εμείς.