Γ. Κοντογιώργης: Ο Ρήγας δεν αντέγραψε τη Δύση — έβαλε τον λαό αφέντη της Πολιτείας
Ο Ρήγας δεν ήταν «ρομαντικός επαναστάτης» για αφίσες και σχολικές γιορτές. Ήταν πολιτικός νους. Μας άφησε ολόκληρο πολιτειακό πρόγραμμα — ένα πλήρες Σύνταγμα, όπως θα το λέγαμε σήμερα. Και μέσα του φαίνεται κάτι που ενοχλεί: δεν γονάτισε στο δυτικό πρότυπο του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης. Κράτησε αποστάσεις. Έχτισε δική του Πολιτεία.
1) Έθνος: όχι φυλή, όχι «αίμα» — πολιτισμός και πολίτης
Η μεγάλη τομή του Ρήγα (όπως φωτίζει ο Γ. Κοντογιώργης) είναι ότι ορίζει το έθνος ως κόσμο-σύστημα:
όχι βιολογικό κλουβί, αλλά πολιτισμική συγκρότηση.
Το έθνος του δεν είναι «κλειστό κλαμπ». Είναι πολιτισμική πολυσημεία που γίνεται ενότητα όχι με εκκαθαρίσεις, αλλά με πολιτειακή οργάνωση.
Δηλαδή: ό,τι δεν μπορεί να δώσει η φυλή, το δίνει η Πολιτεία.
Και αυτή η φράση πονάει—γιατί απογυμνώνει όσους πουλάνε πατρίδα με κραυγές αλλά φοβούνται την πραγματική πολιτική συγκρότηση.
2) Η Οικουμενική Κοσμόπολη: κράτος-έθνος, όχι κρατίδιο-πελάτης
Ο Ρήγας δεν οραματίζεται ένα μικρό «εθνικό μαγαζί» για λίγους.
Οραματίζεται Οικουμενική Κοσμόπολη: ένα έθνος οργανωμένο ως κοσμόπολη.
Και το σχέδιό του είναι καθαρό και τεράστιο:
- όλη η Βαλκανική,
- οι μεσογειακές νήσοι έως τη Μάλτα,
- πέρα από τον Δούναβη έως και τη Μολδοβλαχία.
Δεν μιλά για αυτοκρατορικό καπρίτσιο. Μιλά για πολιτειακό πρόταγμα: μια μεγάλη πολιτική ενότητα που στηρίζεται σε κοινή πολιτειακή τάξη, όχι σε καταναγκασμό.
3) Το «έγκλημα» του Ρήγα: ποιος έχει την ευθύνη του έθνους;
Εδώ είναι το σημείο που σήμερα περνά “χαμηλά” — γιατί αν το πεις δυνατά, γκρεμίζεις καριέρες:
Το πολιτειακό του σύστημα συνδυάζει:
- αντιπροσώπευση στο κέντρο
- με ισχυρή δημοκρατία στη βάση.
Και ρίχνει το ερώτημα-μαχαίρι:
Ποιος έχει την ευθύνη του έθνους;
Η απάντηση του Ρήγα δεν σηκώνει παρερμηνείες:
Όχι ο ένας. Όχι οι λίγοι. Όχι οι “άριστοι”.
Ολόκληρος ο λαός.
Δηλαδή, ο λαός δεν είναι θεατής που χειροκροτά κάθε τέσσερα χρόνια.
Είναι ο φορέας της ευθύνης.
Και αυτό είναι η πραγματική δημοκρατία — όχι η δημοκρατία-βιτρίνα.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η Πολιτεία του Ρήγα δεν είναι «ιστορία». Είναι καθρέφτης.
Και στον καθρέφτη φαίνεται το σημερινό πρόβλημα:
έχουμε κράτος χωρίς λαό-κυρίαρχο. Έχουμε αντιπροσώπους χωρίς κοινωνική βάση. Έχουμε “δημοκρατία” που φοβάται τη δημοκρατία.
Ο Ρήγας είπε το απαγορευμένο:
η ευθύνη του έθνους ανήκει σε όλους.
Όποιος δεν το αντέχει, δεν φοβάται τον Ρήγα.
Φοβάται τον λαό.