Ο πόλεμος στο Ιράν δεν ήταν ένα μακρινό επεισόδιο της Μέσης Ανατολής. Ήταν προειδοποίηση. Και για την Ελλάδα και για την Κύπρο. Όποιος δεν είδε τι έδειξε αυτός ο πόλεμος, απλώς αρνείται να διαβάσει το μέλλον.
Η σύγκρουση ανέδειξε τρεις σκληρές αλήθειες. Πρώτον, οι πληροφορίες δεν κρίνονται στη συλλογή αλλά στην εκτίμηση. Δεύτερον, χωρίς εφεδρείες δεν υπάρχει αντοχή. Τρίτον, στον σύγχρονο πόλεμο δεν αρκεί να έχεις όπλα· πρέπει να έχεις βάθος, νεύρο, ανθεκτικότητα και ικανότητα να αιφνιδιάζεις.
Το Ιράν αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτικό απ’ όσο υπολόγιζαν πολλοί. Δεν κατέρρευσε. Δεν διαλύθηκε. Δεν λύγισε επειδή χτυπήθηκαν ηγετικά στελέχη και κρίσιμες δομές. Αντίθετα, έδειξε ότι είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο αποκεφαλισμού της ηγεσίας του και είχε φροντίσει να διατηρήσει λειτουργικό τον κρατικό και στρατιωτικό του μηχανισμό ακόμη και υπό καθεστώς σφοδρής πίεσης.
Το πρώτο μάθημα: Οι λάθος εκτιμήσεις σκοτώνουν
Στους σημερινούς πολέμους το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι ξέρεις. Είναι τι καταλαβαίνεις από αυτό που ξέρεις. Μπορεί να έχεις εικόνα, σήματα, δεδομένα, διαρροές, δορυφορική παρατήρηση, ηλεκτρονική επιτήρηση. Αν όμως η τελική ανάλυση είναι λανθασμένη, όλο το οικοδόμημα καταρρέει.
Αυτό ακριβώς φώτισε και η περίπτωση του Ιράν. Η εξουδετέρωση κορυφών της ιεραρχίας δεν οδήγησε σε άμεση πολιτική κατάρρευση. Δεν προκάλεσε τη διάλυση του συστήματος. Δεν διέλυσε το κράτος. Άρα, κάποιος προφανώς υποτίμησε την εσωτερική του ανθεκτικότητα, τη δομή του και την ικανότητά του να συνεχίσει να λειτουργεί υπό ακραίες συνθήκες.
Για την Ελλάδα αυτό είναι καμπανάκι. Απέναντι στην Τουρκία δεν επιτρέπονται επιπόλαιες αναγνώσεις, εύκολες βεβαιότητες και ψευδαισθήσεις ότι ο αντίπαλος θα λυγίσει αυτομάτως αν δεχθεί ένα ισχυρό πλήγμα. Οι πόλεμοι δεν κερδίζονται με τηλεοπτικές εκτιμήσεις. Κερδίζονται με σωστή ανάλυση, καθαρό μυαλό και αληθινή εικόνα του αντιπάλου.
Το δεύτερο μάθημα: Χωρίς αποκέντρωση, πεθαίνεις από το πρώτο χτύπημα
Το Ιράν έδειξε και κάτι ακόμη: ότι μια χώρα που έχει προετοιμαστεί να λειτουργεί αποκεντρωμένα δεν παραλύει εύκολα. Υπήρξαν προβλήματα. Υπήρξαν αρρυθμίες. Υπήρξαν κενά. Όμως ο μηχανισμός δεν εξαφανίστηκε. Συνέχισε να κινείται. Συνέχισε να αντιδρά. Συνέχισε να εκπέμπει εικόνα αντίστασης.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι πυρήνας στρατηγικής επιβίωσης.
Αν η διοίκηση, η άμυνα, η ασφάλεια, οι επικοινωνίες και η λήψη αποφάσεων εξαρτώνται από λίγους κόμβους, τότε ένας αποφασισμένος αντίπαλος θα επιχειρήσει να τους τυφλώσει και να τους διαλύσει από την πρώτη ώρα. Αν όμως υπάρχει διασπορά αρμοδιοτήτων, εναλλακτικά κέντρα λειτουργίας και κουλτούρα συνέχειας, τότε το κράτος δεν πέφτει με μία βολή.
Η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν να διαβάσουν αυτό το μάθημα χωρίς υπεκφυγές. Η ανθεκτικότητα της διοίκησης δεν είναι τεχνική υποσημείωση. Είναι όρος εθνικής επιβίωσης.
Το τρίτο μάθημα: Οι εφεδρείες δεν είναι αριθμός, είναι στρατηγική
Ο πόλεμος στο Ιράν έδειξε ότι δεν φτάνει να έχεις την πρώτη γραμμή. Πρέπει να έχεις και δεύτερο κύμα. Και τρίτο. Πρέπει να μπορείς να κλιμακώνεις. Να αναπληρώνεις. Να εμφανίζεις νέες δυνατότητες όταν ο αντίπαλος νομίζει ότι σε έχει διαβάσει.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα των εφεδρειών. Όχι μια στατική λογιστική καταγραφή προσωπικού και μέσων, αλλά μια ζωντανή δυνατότητα συνέχισης της μάχης με νέους όρους.
Το Ιράν αξιοποίησε το στρατηγικό του βάθος, τις περιφερειακές του εφεδρείες και την ικανότητα σταδιακής αύξησης της πίεσης. Με τον τρόπο αυτό έστειλε ένα καθαρό μήνυμα: όποιος πιστεύει ότι η πρώτη φάση του πολέμου είναι και η τελευταία, απλώς δεν έχει καταλάβει τι σημαίνει σύγχρονη σύγκρουση.
Για την Ελλάδα το συμπέρασμα είναι σκληρό αλλά σαφές. Δεν αρκεί μια αξιόμαχη πρώτη αντίδραση. Χρειάζονται φρέσκες δυνάμεις, σχέδια δεύτερης και τρίτης ημέρας, δυνατότητα αιφνιδιασμού και επιχειρησιακές επιλογές που ο αντίπαλος δεν θα μπορεί να προβλέψει.
Η μάχη της εικόνας είναι μάχη ισχύος
Στον σύγχρονο πόλεμο δεν αρκεί να μάχεσαι. Πρέπει και να φαίνεται ότι αντέχεις. Πρέπει να επιβάλλεις εικόνα αντοχής, συνέχειας και κόστους για τον αντίπαλο. Όποιος χάνει την επικοινωνιακή μάχη, χάνει έδαφος και στο πολιτικό πεδίο.
Το Ιράν, παρά τα πλήγματα, κατάφερε να διατηρήσει σε σημαντικό βαθμό εικόνα ανθεκτικότητας. Αυτό του έδωσε χρόνο. Και στον πόλεμο ο χρόνος είναι δύναμη.
Η Ελλάδα δεν έχει απέναντί της έναν τυχαίο αντίπαλο. Η Τουρκία έχει επενδύσει συστηματικά στην προπαγάνδα, στη στρατηγική επικοινωνία και στη διεθνή προβολή της ισχύος της. Άρα η Αθήνα και η Λευκωσία δεν μπορούν να σκέφτονται με όρους παλαιού τύπου, σαν να αρκεί η στρατιωτική αλήθεια από μόνη της. Η αλήθεια που δεν οργανώνεται, δεν μεταδίδεται και δεν επιβάλλεται, καταπίνεται από το θόρυβο του αντιπάλου.
Ο πόλεμος αλλάζει και όποιος δεν αλλάζει, χάνει
Drones, πυραυλικά συστήματα, αεράμυνα, ηλεκτρονικός πόλεμος, διασπορά κρίσιμων μέσων, επιβίωση υποδομών, ταχεία αναπλήρωση. Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα. Όποιος παραμένει εγκλωβισμένος σε μια λογική παλαιών ισορροπιών, θα βρεθεί μπροστά σε μια ήττα που δεν θα προλάβει καν να καταλάβει.
Η Ελλάδα και η Κύπρος χρειάζονται όχι απλώς περισσότερα μέσα επιτήρησης, αλλά ισχυρή δυνατότητα ενεργητικής αποτροπής. Χρειάζονται οπλισμένα drones. Χρειάζονται πυραυλικά συστήματα κρούσης. Χρειάζονται πολυεπίπεδη αεράμυνα. Χρειάζονται επιχειρησιακό βάθος. Χρειάζονται εφεδρείες που να μην είναι διακοσμητικές, αλλά πραγματικές.
Και πάνω απ’ όλα χρειάζονται σοβαρότητα. Γιατί ο αντίπαλος δεν θα περιμένει να διορθώσουμε τις αδυναμίες μας μετά το πρώτο χτύπημα.
Ο πόλεμος στο Ιράν έστειλε ένα μήνυμα που στην Αθήνα και στη Λευκωσία δεν επιτρέπεται να αγνοηθεί: στον 21ο αιώνα δεν επιβιώνει ο πιο ήρεμος, ούτε ο πιο αισιόδοξος, ούτε αυτός που επαναπαύεται σε συμμαχίες, ευχές και δημόσιες σχέσεις. Επιβιώνει αυτός που βλέπει καθαρά, προετοιμάζεται έγκαιρα, αποκεντρώνει τη δύναμή του, κρύβει εφεδρείες, χτίζει αντοχή και είναι έτοιμος να απαντήσει με τρόπο που θα πονέσει πραγματικά τον αντίπαλο.
Αν η Ελλάδα και η Κύπρος δεν βγάλουν τώρα τα σωστά συμπεράσματα απέναντι στην Τουρκία, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι ότι δεν προειδοποιήθηκαν. Το πρόβλημα θα είναι ότι προειδοποιήθηκαν και προτίμησαν, για ακόμη μία φορά, να κάνουν πως δεν άκουσαν.