Τα λύματα, οι παλιοί αγωγοί, η Βενιζέλου και το ερώτημα που δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί: άλλαξε η ροή του δικτύου χωρίς να αντέχει το σύστημα;
Υπάρχουν στιγμές που μια πόλη δεν αποκαλύπτεται από τις πλατείες της, τα έργα βιτρίνας ή τις ανακοινώσεις των αρμοδίων. Αποκαλύπτεται από κάτω. Από τα φρεάτια. Από τους αγωγούς. Από τα υπόγεια που γεμίζουν λύματα. Από τη δυσοσμία. Από τη θάλασσα που γίνεται ο τελευταίος αποδέκτης μιας αποτυχίας που κανείς δεν θέλει να ονομάσει.
Η Χαλκίδα βρίσκεται μπροστά σε ένα τέτοιο ερώτημα. Και το ερώτημα δεν είναι απλώς αν έσπασε ένας αγωγός ή αν παρουσιάστηκε μια τεχνική βλάβη. Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ βαρύτερο:
Μήπως το αποχετευτικό σύστημα της πόλης φορτώθηκε πέρα από τις αντοχές του; Μήπως έγιναν αλλαγές στη ροή των ακαθάρτων χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική αντικατάσταση των παλαιών δικτύων; Και μήπως τώρα η πόλη καλείται να ξανασκάψει δρόμους που ήδη ταλαιπωρήθηκαν, επειδή κάποιοι δεν έκαναν τη δουλειά με τη σωστή σειρά;
Δεν μιλάμε για ένα απλό δίκτυο
Η αποχέτευση της Χαλκίδας δεν είναι ένας σωλήνας που απλώς μεταφέρει λύματα. Είναι ένα σύνθετο σύστημα, με δίκτυο ακαθάρτων, αντλιοστάσια, αγωγούς, βιολογικό καθαρισμό και τελικό αποδέκτη.
Σύμφωνα με τα δημόσια στοιχεία της ΔΕΥΑΧ, η αποχέτευση καλύπτει τουλάχιστον μεγάλο μέρος της Χαλκίδας και της Νέας Αρτάκης, ενώ λόγω του ανάγλυφου της περιοχής λειτουργούν πάνω από 30 αντλιοστάσια ακαθάρτων. Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα δεν δουλεύει μόνο με φυσική ροή. Χρειάζεται μηχανική υποστήριξη. Χρειάζεται αντλίες. Χρειάζεται αγωγούς που να αντέχουν. Χρειάζεται συνεχή συντήρηση.
Και κυρίως χρειάζεται σχεδιασμό.
Γιατί όταν ένα τέτοιο δίκτυο έχει παλιά τμήματα, παλιούς αγωγούς, παλιές σωληνώσεις, διαβρώσεις, φθορές και διαφορετικές φάσεις κατασκευής, κάθε παρέμβαση μπορεί να αλλάξει την ισορροπία του. Αν αλλάξεις τη ροή, αν συγκεντρώσεις φορτία, αν διοχετεύσεις περισσότερα λύματα σε αγωγό που δεν έχει τη διάμετρο, την κατάσταση ή την αντοχή που απαιτείται, τότε η βλάβη δεν είναι τυχαία.
Είναι προδιαγεγραμμένη.
Το κρίσιμο ερώτημα: άλλαξε η ροή;
Από τις καταγγελίες και την εικόνα που περιγράφεται, τίθεται πλέον ένα σοβαρό τεχνικό και πολιτικό ερώτημα:
Έγινε αλλαγή στο αποχετευτικό σύστημα της περιοχής; Μεταφέρθηκαν φορτία ακαθάρτων σε έναν αγωγό ή σε τμήμα του δικτύου που δεν μπορούσε να τα σηκώσει;
Αυτό δεν μπορεί να απαντηθεί με γενικόλογες δηλώσεις. Θέλει στοιχεία. Θέλει υδραυλική μελέτη. Θέλει χάρτη του δικτύου. Θέλει ηλικία αγωγών. Θέλει τεχνικό έλεγχο. Θέλει επίσημη απάντηση από τη ΔΕΥΑΧ και τον Δήμο.
Γιατί αν πράγματι τα λύματα οδηγήθηκαν, έστω και έμμεσα, σε παλαιό αγωγό που δεν άντεξε, τότε δεν μιλάμε απλώς για μια αστοχία. Μιλάμε για πρόβλημα σχεδιασμού. Μιλάμε για παρέμβαση χωρίς επαρκή πρόβλεψη. Μιλάμε για ένα δίκτυο που ίσως χρησιμοποιήθηκε σαν να ήταν σύγχρονο, ενώ σε κρίσιμα σημεία του κουβαλά ηλικία δεκαετιών.
Η Βενιζέλου και το έργο που μπορεί να γίνει διπλό
Εδώ μπαίνει το μεγάλο ζήτημα της Ελευθερίου Βενιζέλου και της γύρω περιοχής.
Αν έγιναν έργα, παρεμβάσεις ή αναπλάσεις χωρίς να προηγηθεί πλήρης αντικατάσταση των παλαιών δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης, τότε η πόλη βρίσκεται μπροστά σε ένα κλασικό ελληνικό παράλογο:
Πρώτα φτιάχνουμε την επιφάνεια.
Μετά ανακαλύπτουμε ότι από κάτω σαπίζει το δίκτυο.
Και στο τέλος ξανασκάβουμε.
Αν τώρα χρειαστεί να ξανανοίξει η Βενιζέλου ή οι γύρω δρόμοι για να αλλαχθούν παλαιοί αγωγοί, τότε το ερώτημα είναι αμείλικτο:
Γιατί δεν έγινε από την αρχή;
Γιατί δεν ελέγχθηκε πρώτα το αποχετευτικό δίκτυο;
Γιατί δεν αντικαταστάθηκαν οι προβληματικοί αγωγοί πριν από οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση;
Γιατί μια πόλη πρέπει να πληρώνει δύο φορές το ίδιο έργο;
Γιατί οι πολίτες να υφίστανται ξανά σκαψίματα, κυκλοφοριακό χάος, οικονομική ζημιά και ταλαιπωρία;
Και το πιο βαρύ: ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη;
Επεξεργασμένα λύματα στη θάλασσα άλλο — ακάθαρτα από βλάβη άλλο
Πρέπει να ξεκαθαριστεί κάτι, γιατί εδώ γίνεται μεγάλη σύγχυση.
Το ότι η επεξεργασμένη εκροή ενός βιολογικού καθαρισμού καταλήγει σε θαλάσσιο αποδέκτη είναι μέρος της λειτουργίας τέτοιων εγκαταστάσεων, εφόσον τηρούνται οι περιβαλλοντικοί όροι και οι προδιαγραφές επεξεργασίας.
Άλλο όμως αυτό και άλλο να υπάρχουν καταγγελίες, εικόνες ή ενδείξεις ότι ακάθαρτα, λόγω βλάβης, υπερχείλισης ή αστοχίας αγωγού, φεύγουν πριν από την κανονική επεξεργασία ή εμφανίζονται σε υπόγεια, δρόμους και παραλιακά σημεία.
Το πρώτο είναι προβλεπόμενη τεχνική λειτουργία.
Το δεύτερο είναι συναγερμός.
Και όταν υπάρχει συναγερμός, δεν αρκεί το «θα το δούμε». Δεν αρκεί το «έγινε αυτοψία». Δεν αρκεί το «πήραμε δείγματα». Χρειάζεται πλήρης δημοσιοποίηση του τι συνέβη.
Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν τώρα
Η ΔΕΥΑΧ και ο Δήμος Χαλκιδέων οφείλουν να απαντήσουν καθαρά:
Έγινε αλλαγή στη ροή των ακαθάρτων στην περιοχή της Βενιζέλου;
Σε ποιον αγωγό οδηγήθηκαν τα επιπλέον φορτία;
Πόσων ετών είναι ο αγωγός ή το τμήμα του δικτύου που παρουσίασε πρόβλημα;
Υπήρχε υδραυλική μελέτη επάρκειας πριν από τις παρεμβάσεις;
Έγινε βιντεοσκόπηση των αγωγών;
Υπήρχε γνωστή φθορά, διάβρωση ή παλαιότητα;
Γιατί δεν αντικαταστάθηκαν τα παλιά δίκτυα πριν από τις εργασίες στην επιφάνεια;
Θα χρειαστεί τώρα να ξανασκαφτεί η Βενιζέλου;
Πόσο θα κοστίσει η νέα παρέμβαση;
Και τελικά, ποιος πληρώνει το λάθος;
Γιατί στην πραγματικότητα, αν το σύστημα δεν άντεξε επειδή φορτώθηκε πέρα από τις δυνατότητές του, τότε δεν μιλάμε για «κακοτυχία». Μιλάμε για προειδοποιημένη αστοχία.
Μια πόλη δεν κυβερνιέται με μπαλώματα
Η Χαλκίδα δεν μπορεί να συνεχίσει με τη λογική του «τρέχουμε πίσω από τη βλάβη». Δεν μπορεί κάθε πρόβλημα να αντιμετωπίζεται εκ των υστέρων, όταν έχουν ήδη πλημμυρίσει υπόγεια, όταν έχουν ήδη βγει λύματα, όταν έχει ήδη δημιουργηθεί ζήτημα δημόσιας υγείας και όταν η αγανάκτηση των πολιτών έχει φτάσει στο κόκκινο.
Οι αποχετεύσεις δεν είναι έργα για φωτογραφίες. Δεν κόβονται εύκολα κορδέλες πάνω από αγωγούς. Δεν φαίνονται στις μακέτες. Δεν πουλάνε επικοινωνιακά.
Αλλά εκεί κρίνεται η σοβαρότητα μιας δημοτικής αρχής.
Στα υπόγεια.
Στα φρεάτια.
Στους παλιούς αγωγούς.
Στα αντλιοστάσια.
Στην πρόληψη.
Στον σχεδιασμό.
Στην αλήθεια.
Αν η Χαλκίδα έφτασε στο σημείο να συζητά αν ακάθαρτα βγήκαν σε υπόγεια, δρόμους ή προς τη θάλασσα επειδή ένα παλιό δίκτυο δεν άντεξε τα φορτία που του έριξαν, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνικό.
Είναι πολιτικό.
Γιατί τεχνική βλάβη μπορεί να συμβεί.
Αλλά να κάνεις παρεμβάσεις χωρίς να έχεις διασφαλίσει ότι το παλιό δίκτυο αντέχει, είναι άλλο πράγμα.
Είναι αποτυχία πρόβλεψης.
Είναι αποτυχία σχεδιασμού.
Είναι αποτυχία διοίκησης.
Και τώρα η Χαλκίδα δικαιούται να μάθει την αλήθεια:
Τι άλλαξε στο σύστημα; Ποιος το ενέκρινε; Ποιος το έλεγξε; Γιατί δεν άντεξε; Και γιατί, για ακόμη μία φορά, οι πολίτες καλούνται να πληρώσουν τα σπασμένα κάτω από την άσφαλτο;