Δεν είναι ότι δεν καταλαβαίνουν. Είναι ότι δεν τους συμφέρει να καταλάβουν.
Υπάρχει μια φράση που εξηγεί καλύτερα από ολόκληρες πολιτικές αναλύσεις τη λειτουργία του συστήματος:
Μην περιμένεις κάποιον να καταλάβει κάτι, αν εξαρτάται ο μισθός του από το να μην το καταλάβει.
Εκεί βρίσκεται όλη η ουσία.
Όχι στην άγνοια.
Όχι στην αφέλεια.
Όχι στην κακή πληροφόρηση.
Αλλά στη συνειδητή, πληρωμένη, προστατευμένη τύφλωση.
Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που δεν βλέπουν, επειδή δεν θέλουν να χάσουν αυτά που κερδίζουν από το να μη βλέπουν. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν ακούν, επειδή η αλήθεια θα τους υποχρέωνε να αλλάξουν πλευρά. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν καταλαβαίνουν, επειδή η κατανόηση θα τους κόστιζε θέση, ρόλο, εύνοια, καρέκλα, μισθό.
Και εκεί αρχίζει η πραγματική διαφθορά.
Όχι μόνο όταν κάποιος παίρνει κάτι παράνομα.
Αλλά όταν πληρώνεται για να μην καταλαβαίνει το αυτονόητο.
Η άγνοια συγχωρείται. Η βολική τύφλωση όχι.
Άλλο να μη γνωρίζεις.
Άλλο να μη σου έχουν εξηγήσει.
Άλλο να κάνεις λάθος.
Και άλλο να έχεις μπροστά σου τα γεγονότα, τα στοιχεία, τις φωνές, τις καταγγελίες, τις συνέπειες — και να παριστάνεις ότι όλα είναι θολά.
Αυτό δεν είναι άγνοια.
Είναι στάση.
Είναι επιλογή.
Είναι επαγγελματική υποκρισία.
Ο μισθός, η εξάρτηση, η κομματική προστασία, η διοικητική θέση, η υπηρεσιακή ασφάλεια, η πρόσβαση στα κέντρα αποφάσεων γίνονται πολλές φορές φίλτρο πραγματικότητας. Ό,τι συμφέρει φαίνεται καθαρά. Ό,τι ενοχλεί γίνεται «σύνθετο θέμα». Ό,τι πρέπει να ειπωθεί βαφτίζεται «υπερβολή». Ό,τι πρέπει να ελεγχθεί βαφτίζεται «πολιτική σκοπιμότητα».
Έτσι πεθαίνει η ευθύνη.
Όχι με θόρυβο.
Με μισθοδοτούμενη σιωπή.
Το σύστημα δεν χρειάζεται μόνο ενόχους. Χρειάζεται και βολικούς αθώους.
Κανένα σύστημα εξουσίας δεν στέκεται μόνο με τους πρωταγωνιστές του. Στέκεται κυρίως με τους πρόθυμους βοηθητικούς ρόλους.
Με αυτούς που «δεν ξέρουν».
Με αυτούς που «δεν άκουσαν».
Με αυτούς που «δεν έχουν εικόνα».
Με αυτούς που «δεν είναι αρμόδιοι».
Με αυτούς που «θα το δουν».
Με αυτούς που το βλέπουν χρόνια και δεν το βλέπουν ποτέ.
Αυτοί είναι η μαλακή σάρκα του μηχανισμού. Δεν φωνάζουν. Δεν εκτίθενται πολύ. Δεν παίρνουν πάντα τις μεγάλες αποφάσεις. Αλλά είναι εκεί για να απορροφούν τους κραδασμούς, να θολώνουν την ευθύνη, να καθυστερούν την αλήθεια, να μετατρέπουν το αυτονόητο σε διαδικασία.
Και όσο πληρώνονται για να κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν, τόσο πιο χρήσιμοι γίνονται.
Γιατί ο πιο βολικός υπάλληλος του συστήματος δεν είναι ο φανατικός.
Είναι ο εξαρτημένος.
Η αλήθεια δεν χρειάζεται πάντα αποδείξεις. Μερικές φορές χρειάζεται θάρρος.
Υπάρχουν στιγμές που όλοι ξέρουν.
Όλοι βλέπουν.
Όλοι καταλαβαίνουν.
Αλλά περιμένουν ποιος θα το πει πρώτος.
Και τότε αρχίζει το θέατρο. Οι υπεύθυνοι ζητούν «θεσμική ψυχραιμία». Οι εξαρτημένοι ζητούν «χαμηλούς τόνους». Οι βολεμένοι μιλούν για «υπερβολές». Οι σιωπηλοί ντύνονται με τον μανδύα της σοβαρότητας. Και οι πρόθυμοι αναλαμβάνουν να εξηγήσουν γιατί αυτό που βλέπεις με τα μάτια σου δεν είναι ακριβώς αυτό που βλέπεις.
Η αλήθεια, όμως, δεν εξαφανίζεται επειδή κάποιος την αποφεύγει.
Απλώς περιμένει.
Και όταν επιστρέφει, επιστρέφει με λογαριασμό.
Το πιο ακριβό ψέμα είναι αυτό που πληρώνεται από όλους
Η κοινωνία δεν πληρώνει μόνο μισθούς. Πληρώνει και τη σιωπή που πολλές φορές αγοράζεται μαζί τους.
Πληρώνει την αδράνεια.
Πληρώνει την ανοχή.
Πληρώνει το «δεν ήξερα».
Πληρώνει το «δεν κατάλαβα».
Πληρώνει το «δεν είμαι εγώ αρμόδιος».
Και στο τέλος πληρώνει πάντα τον λογαριασμό εκείνων που έκαναν καριέρα πάνω στην άρνηση της πραγματικότητας.
Γιατί όταν κάποιος πληρώνεται για να μη βλέπει, κάποιος άλλος θα πληρώσει τις συνέπειες της τύφλωσής του.
Συνήθως ο πολίτης.
Συνήθως ο αδύναμος.
Συνήθως αυτός που δεν έχει μισθό εξουσίας για να αγοράσει σιωπή.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν καταλαβαίνουν.
Το πρόβλημα είναι ότι καταλαβαίνουν πολύ καλά.
Καταλαβαίνουν ποιος τους πληρώνει.
Καταλαβαίνουν ποιος τους προστατεύει.
Καταλαβαίνουν τι κινδυνεύουν να χάσουν αν μιλήσουν.
Καταλαβαίνουν τι πρέπει να μη δουν για να συνεχίσουν να υπάρχουν μέσα στο σύστημα.
Γι’ αυτό και η πιο επικίνδυνη μορφή άγνοιας δεν είναι η αμορφωσιά.
Είναι η μισθοδοτούμενη τύφλωση.
Και αυτή δεν διορθώνεται με επιχειρήματα.
Διορθώνεται μόνο όταν πάψει να πληρώνεται.