Όταν η ενημέρωση χρηματοδοτείται, ελέγχεται και κατευθύνεται, η σιωπή παύει να είναι δημοσιογραφική επιλογή και μετατρέπεται σε πολιτικό εργαλείο
Ναι, αλλά τα μεγάλα Μέσα δεν ανέφεραν σχεδόν τίποτα.
Τα Μέσα Μαζικής Εξαθλίωσης και Αποχαύνωσης είχαν πάλι… σημαντικότερες «ειδήσεις» να παρουσιάσουν. Λίγο τηλεοπτικό κουτσομπολιό, αρκετή τρομολαγνεία, μερικά στημένα πολιτικά παράθυρα και ατελείωτες ώρες αποπροσανατολισμού.
Για όσα πραγματικά αφορούν την κοινωνία, όμως, επικρατεί συχνά εκκωφαντική σιωπή.
Δεν πρόκειται πλέον για μια απλή παράλειψη. Πρόκειται για ένα ολόκληρο σύστημα «ενημέρωσης» που λειτουργεί με οικονομικές και πολιτικές εξαρτήσεις, με συγκεκριμένες προτεραιότητες και ακόμη πιο συγκεκριμένες σκοπιμότητες.
Όποιος πληρώνει, επιλέγει και την «είδηση»;
Όταν ένα Μέσο βασίζει την επιβίωσή του σε κρατικές διαφημίσεις, επιδοτήσεις, λίστες χρηματοδότησης, τραπεζικό δανεισμό ή επιχειρηματικά κεφάλαια, γεννάται ένα αυτονόητο ερώτημα:
Πόσο ελεύθερο μπορεί πραγματικά να είναι;
Μπορεί να ελέγξει με την ίδια αυστηρότητα εκείνον που το χρηματοδοτεί; Μπορεί να αποκαλύψει ένα σκάνδαλο όταν αυτό αγγίζει πολιτικούς, οικονομικούς ή επιχειρηματικούς προστάτες; Μπορεί να συγκρουστεί με την εξουσία όταν από την ίδια εξουσία εξαρτάται η οικονομική του ανάσα;
Η απάντηση αποτυπώνεται καθημερινά στις οθόνες μας.
Τα μεγάλα προβλήματα υποβαθμίζονται. Οι αποκαλύψεις περνούν στα «ψιλά». Οι ευθύνες θολώνουν μέσα σε γενικόλογες συζητήσεις και τα πρόσωπα που θα έπρεπε να απολογούνται εμφανίζονται ως τιμητές των πάντων.
Τα πιόνια της ενημέρωσης
Τα πιόνια στη σκακιέρα της επικοινωνίας γνωρίζουν καλά τον ρόλο τους.
Αναδεικνύουν δευτερεύοντα θέματα, κατασκευάζουν τεχνητές αντιπαραθέσεις και γεμίζουν τον δημόσιο διάλογο με ανούσιες ειδήσεις. Την ίδια στιγμή, σκάνδαλα, φαινόμενα διαφθοράς, οικονομική ασφυξία, ακρίβεια, κοινωνική ανισότητα και διάλυση βασικών δημόσιων υπηρεσιών εξαφανίζονται κάτω από το χαλί.
Δεν χρειάζεται πάντοτε να πουν ένα ψέμα. Αρκεί να μη μεταδώσουν την αλήθεια.
Η χειραγώγηση δεν γίνεται μόνο με όσα προβάλλονται. Γίνεται κυρίως με όσα αποκρύπτονται, με όσα υποβαθμίζονται και με όσα παρουσιάζονται χωρίς πλαίσιο, χωρίς συνέχεια και χωρίς καταλογισμό ευθυνών.
Η σιωπή χρειάζεται και παθητικούς πολίτες
Κανένα σύστημα προπαγάνδας δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την ανοχή της κοινωνίας.
Η κοροϊδία βρίσκει πρόσφορο έδαφος όταν ο πολίτης παραμένει παθητικός, φοβάται, κουράζεται ή συμβιβάζεται. Όταν αποδέχεται ότι «τίποτα δεν αλλάζει» και περιμένει από τους ίδιους επαγγελματίες πολιτικούς, που δημιούργησαν ή διαχειρίστηκαν τα προβλήματα, να εμφανιστούν ξανά ως σωτήρες.
Αυτή ακριβώς η παραίτηση είναι το ισχυρότερο όπλο του συστήματος.
Θέλουν τον πολίτη θυμωμένο, αλλά ακίνδυνο. Να διαμαρτύρεται από τον καναπέ, να ξεσπά για λίγα λεπτά στα κοινωνικά δίκτυα και την επόμενη ημέρα να επιστρέφει στην ίδια σιωπή.
Η ανοχή, όμως, σταματά όταν η οργή μετατρέπεται σε γνώση, συμμετοχή, οργάνωση και συνειδητή δημοκρατική δράση.
Η ώρα της ευθύνης
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιοι κυβερνούν. Είναι και ποιοι τους προστατεύουν, ποιοι τους ξεπλένουν επικοινωνιακά και ποιοι αποφασίζουν καθημερινά τι δικαιούται να γνωρίζει η κοινωνία.
Η πραγματική ενημέρωση δεν μπορεί να είναι παράρτημα κομματικών γραφείων ούτε υπάλληλος επιχειρηματικών συμφερόντων. Οφείλει να ελέγχει την εξουσία, όχι να τη λιβανίζει. Να αποκαλύπτει, όχι να συγκαλύπτει. Να υπηρετεί τον πολίτη, όχι εκείνον που υπογράφει την επιταγή.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το παλιό πολιτικό και μιντιακό σύστημα έχει σαπίσει. Τα σημάδια είναι πλέον ορατά παντού.
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο:
Μήπως έφτασε επιτέλους η ώρα οι πολίτες να πάψουν να περιμένουν νέους «σωτήρες» και να απαλλαγούν δημοκρατικά, οργανωμένα και συνειδητά από ένα πεπαλαιωμένο σύστημα που ζει από τη σιωπή, τον φόβο και την ανοχή τους;