Η Εκκλησία τιμά την Πρόοδο του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, τους Επτά Παίδες Μακκαβαίους, τη μητέρα τους Σολομονή και τον δάσκαλό τους Ελεάζαρο

Σήμερα, Σάββατο 1 Αυγούστου, γιορτάζουν:

• Ελέσα
• Εύκλεος, Ευκλεή
• Κασσάνδρα

Η 1η Αυγούστου αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική ημέρα για την Ορθόδοξη Εκκλησία, καθώς σηματοδοτεί την έναρξη της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου. Παράλληλα, τιμάται η Πρόοδος του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, καθώς και η μνήμη των Επτά Παίδων Μακκαβαίων, της μητέρας τους Σολομονής και του δασκάλου τους Ελεάζαρου.

Η Πρόοδος του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού

Στην εκκλησιαστική παράδοση, η λέξη «Πρόοδος» σημαίνει την πανηγυρική έξοδο και λιτάνευση ενός ιερού κειμηλίου.

Στην Κωνσταντινούπολη, το Τίμιο Ξύλο έβγαινε από το αυτοκρατορικό παλάτι και μεταφερόταν με πομπή στους δρόμους και στις συνοικίες της πόλης. Η περιφορά διαρκούσε έως τις 14 Αυγούστου, παραμονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, οπότε το ιερό κειμήλιο επέστρεφε στο παλάτι.

Η παράδοση αυτή είχε βαθύ πνευματικό αλλά και κοινωνικό χαρακτήρα. Ο Αύγουστος ήταν ο θερμότερος μήνας του έτους και οι κάτοικοι της βυζαντινής πρωτεύουσας δοκιμάζονταν συχνά από επιδημίες και ασθένειες. Η λιτάνευση του Σταυρού συνοδευόταν από δεήσεις για τον αγιασμό των υδάτων, την προστασία της πόλης και την απαλλαγή των ανθρώπων από λοιμούς.

Η εορτή συνδέθηκε επίσης, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, με στρατιωτικές νίκες του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού και του Ρώσου πρίγκιπα Αντρέι Μπογκολιούμπσκι, οι οποίοι έφεραν τον Τίμιο Σταυρό ως λάβαρο και φυλακτό.

Αρχίζει η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου

Από σήμερα αρχίζει και η νηστεία προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία ολοκληρώνεται στις 14 Αυγούστου.

Πρόκειται για μία από τις αυστηρότερες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οι πιστοί απέχουν από κρέας, γαλακτοκομικά, αυγά και ψάρι, ενώ κατά τις καθημερινές προβλέπεται αποχή και από το ελαιόλαδο. Τα Σάββατα και τις Κυριακές επιτρέπεται η κατάλυση οίνου και ελαίου.

Στις 6 Αυγούστου, κατά τη μεγάλη Δεσποτική εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, επιτρέπεται η κατάλυση ψαριού.

Η νηστεία, ωστόσο, δεν αποτελεί απλώς αλλαγή διατροφής. Είναι περίοδος προσευχής, εγκράτειας, μετάνοιας και πνευματικής προετοιμασίας. Ο πιστός καλείται να περιορίσει όχι μόνο τις τροφές, αλλά κυρίως τα πάθη, την οργή, την κατάκριση και κάθε συμπεριφορά που απομακρύνει τον άνθρωπο από την αγάπη.

Οι Παρακλητικοί Κανόνες προς την Παναγία

Κατά τη διάρκεια του Δεκαπενταύγουστου ψάλλονται στους ναούς, εναλλάξ, ο Μικρός και ο Μέγας Παρακλητικός Κανόνας προς την Υπεραγία Θεοτόκο.

Οι Παρακλήσεις αποτελούν βαθιά βιωματικές ακολουθίες. Εκφράζουν την αγωνία του ανθρώπου μπροστά στις ασθένειες, στις δοκιμασίες, στις απώλειες και στις δυσκολίες της ζωής, αλλά ταυτόχρονα μεταφέρουν μήνυμα ελπίδας και παρηγοριάς.

Ο Μικρός Παρακλητικός Κανόνας έχει πιο άμεσο και οικείο ύφος. Αποτυπώνει την προσευχή του ανθρώπου που αναζητά καταφύγιο μέσα στη θλίψη και ζητά τη μεσιτεία της Θεοτόκου.

Ο Μέγας Παρακλητικός Κανόνας, έργο που συνδέεται με τον αυτοκράτορα Θεόδωρο Β΄ Δούκα Λάσκαρη, είναι εκτενέστερος και εντονότερα ποιητικός. Μέσα από εικόνες φωτός και σκοταδιού, τρικυμίας και γαλήνης, αποδίδει τον εσωτερικό αγώνα του ανθρώπου που δοκιμάζεται, αλλά αρνείται να χάσει την πίστη και την ελπίδα του.

Στη θεολογία των Παρακλητικών Κανόνων, η Παναγία δεν υποκαθιστά τον Χριστό. Τιμάται ως η Μητέρα του Θεού που μεσιτεύει προς τον Υιό της και γίνεται για τους πιστούς «τείχος», προστασία και ασφαλές λιμάνι στις δυσκολίες.

Οι Επτά Παίδες Μακκαβαίοι και η μητέρα τους Σολομονή

Η Εκκλησία τιμά σήμερα και τους Επτά Παίδες Μακκαβαίους —Αβείμ, Αντώνιο, Γουρία, Ελεάζαρο, Ευσεβώνα, Αχείμ και Μάρκελλο— μαζί με τη μητέρα τους Σολομονή και τον δάσκαλό τους, τον γέροντα Ελεάζαρο.

Έζησαν τον 2ο αιώνα π.Χ., την περίοδο της βασιλείας του Αντιόχου Δ΄ του Επιφανούς. Ο ηγεμόνας επιχείρησε να επιβάλει με τη βία την εγκατάλειψη της πίστης και των πατροπαράδοτων θρησκευτικών κανόνων των Ιουδαίων.

Ο 90χρονος νομοδιδάσκαλος Ελεάζαρος αρνήθηκε να παραβεί τον Μωσαϊκό Νόμο. Απέρριψε ακόμη και την πρόταση να προσποιηθεί ότι υποχωρεί, ώστε να σωθεί, επειδή δεν ήθελε να δώσει στους νέους το παράδειγμα της υποκρισίας και της δειλίας. Υπέμεινε σκληρά βασανιστήρια και παρέδωσε τη ζωή του χωρίς να απαρνηθεί την πίστη του.

Την ίδια αμετακίνητη στάση κράτησαν και οι επτά μαθητές του. Βασανίστηκαν και θανατώθηκαν ο ένας μετά τον άλλον μπροστά στα μάτια της μητέρας τους. Η Σολομονή δεν λύγισε. Στάθηκε δίπλα στα παιδιά της, τα ενθάρρυνε να παραμείνουν πιστά και μετέτρεψε τον ανείπωτο μητρικό πόνο σε ομολογία πίστης.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αφιέρωσε τρεις εγκωμιαστικούς λόγους στους Μακκαβαίους, αναδεικνύοντας τη δύναμη του γέροντα δασκάλου, τη γενναιότητα των παιδιών και το επταπλό μαρτύριο της μητέρας τους.

Οι Μακκαβαίοι μαρτύρησαν πριν από τη Γέννηση του Χριστού, όμως η Εκκλησία τους τιμά ως προ Χριστού μάρτυρες, επειδή υπερασπίστηκαν με τη ζωή τους τον θείο Νόμο και διακήρυξαν την πίστη τους στην ανάσταση των νεκρών.

Η 1η Αυγούστου ανοίγει έτσι μια περίοδο προσευχής, νηστείας και εσωτερικής προετοιμασίας. Από την Πρόοδο του Τιμίου Σταυρού μέχρι τις Παρακλήσεις προς την Παναγία και τη θυσία των Μακκαβαίων, το μήνυμα της ημέρας παραμένει κοινό: πίστη, υπομονή και ελπίδα ακόμη και μπροστά στις δυσκολότερες δοκιμασίες.

Χρόνια πολλά σε όλους όσοι γιορτάζουν!