Σκληρή δημόσια παρέμβαση του Βάγια Κατσού για τον Δήμο Χαλκιδέων, την Εφορεία Αρχαιοτήτων και το Υπουργείο Πολιτισμού
Μια αιχμηρή δημόσια παρέμβαση του Βάγια Κατσού ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο η Χαλκίδα διαχειρίζεται και προβάλλει την πολιτιστική της κληρονομιά.
Στο επίκεντρο της κριτικής του βρίσκονται ο Δήμος Χαλκιδέων, η τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων και το Υπουργείο Πολιτισμού, με βασικό ερώτημα αν οι επιλογές τους αναδεικνύουν πραγματικά τον ιστορικό πλούτο της περιοχής ή περιορίζονται σε αποσπασματικές εκδηλώσεις χωρίς ουσιαστικό αποτύπωμα.
Αφορμή για την παρέμβαση αποτέλεσε πολιτιστική δράση που, κατά την άποψή του, δεν ανταποκρίνεται στο βάρος και στις δυνατότητες ενός χώρου όπως το Αρχαιολογικό Μουσείο Χαλκίδας «Αρέθουσα».
Ο ίδιος χρησιμοποιεί ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι αντί για ουσιαστική σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με την ιστορία της, προβάλλεται μια κλειστή και επιφανειακή αντίληψη περί πολιτισμού.
Η κριτική αυτή ασφαλώς αποτελεί προσωπική αξιολόγηση. Αναδεικνύει, όμως, ένα ζήτημα που δεν μπορεί να εξαντληθεί στην αισθητική αποτίμηση μιας παράστασης: ποια είναι η συνολική πολιτιστική πολιτική για τη Χαλκίδα και με ποιον τρόπο οι αρμόδιοι φορείς μετατρέπουν το σπουδαίο ιστορικό απόθεμα της πόλης σε ζωντανή γνώση για τους κατοίκους, τους μαθητές και τους επισκέπτες;
Μια πόλη με τεράστια ιστορία, αλλά χωρίς αντίστοιχη εξωστρέφεια
Η Χαλκίδα δεν είναι ένας τόπος που αναζητεί εκ των υστέρων πολιτιστική ταυτότητα. Τη διαθέτει ήδη.
Η ιστορία της, οι αποικισμοί των Χαλκιδέων σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, η εμπορική και πολιτική παρουσία της στον αρχαίο κόσμο και η συμβολή του χαλκιδικού αλφαβήτου στη διαμόρφωση της δυτικής γραφής συνθέτουν ένα κεφάλαιο με διεθνή ακτινοβολία. Ακόμη και ο Δήμος Χαλκιδέων έχει αναγνωρίσει στο παρελθόν τη σημασία των δεσμών της πόλης με τις αρχαίες αποικίες της στη Μεγάλη Ελλάδα και τη Σικελία.
Κι όμως, αυτό το τεράστιο ιστορικό κεφάλαιο παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο ακόμη και σε πολλούς κατοίκους της πόλης.
Οι αρχαιολογικοί θησαυροί φυλάσσονται και εκτίθενται, αλλά η ουσιαστική ανάδειξη απαιτεί πολύ περισσότερα από προθήκες και περιστασιακές διοργανώσεις. Απαιτεί εκπαιδευτικά προγράμματα, θεματικές εκδηλώσεις, ιστορικές διαδρομές, σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, συνεργασίες με σχολεία και πανεπιστήμια και μια σταθερή καμπάνια που θα συνδέει τη σημερινή Χαλκίδα με τη διεθνή ιστορική της σημασία.
Ακριβώς εκεί εντοπίζεται ο πυρήνας της παρέμβασης του Βάγια Κατσού. Δεν αρκεί, υποστηρίζει ουσιαστικά, να φιλοξενείται μια εκδήλωση σε έναν χώρο υψηλού συμβολισμού. Πρέπει η ίδια η πολιτιστική παραγωγή να συνομιλεί με την ιστορία του τόπου και να τη μεταφέρει στην κοινωνία με τρόπο ανοιχτό, κατανοητό και δημιουργικό.
Οι ευθύνες δεν σταματούν στον Δήμο
Η δημόσια συζήτηση για τον πολιτισμό στη Χαλκίδα συχνά περιορίζεται στις επιλογές της δημοτικής αρχής. Στη συγκεκριμένη παρέμβαση, όμως, η κριτική διευρύνεται και αγγίζει την Εφορεία Αρχαιοτήτων και το Υπουργείο Πολιτισμού, δηλαδή τους θεσμούς που έχουν την ευθύνη προστασίας, διαχείρισης και προβολής της αρχαιολογικής κληρονομιάς.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι ποιος θα μεταφέρει την ευθύνη στον επόμενο. Είναι αν υπάρχει κοινό, μετρήσιμο και μακροπρόθεσμο σχέδιο.
Πόσες θεματικές δράσεις οργανώνονται κάθε χρόνο για την αρχαία Χαλκίδα; Πόσοι μαθητές συμμετέχουν; Πόσοι επισκέπτες γνωρίζουν τη σχέση της πόλης με τις αποικίες της Μεγάλης Ελλάδας και της Σικελίας; Πώς προβάλλεται το χαλκιδικό αλφάβητο; Ποια δίκτυα πολιτιστικού τουρισμού έχουν δημιουργηθεί;
Αυτά είναι ερωτήματα που επιδέχονται συγκεκριμένες απαντήσεις και αριθμούς.
Ο πολιτισμός δεν κρίνεται μόνο από τις φωτογραφίες μιας βραδιάς ούτε από τον αριθμό των προσκλήσεων που μοιράστηκαν. Κρίνεται από το αν δημιουργεί γνώση, συμμετοχή, μνήμη και προστιθέμενη αξία για την πόλη.
Από την εκδήλωση στην πολιτιστική στρατηγική
Η Χαλκίδα έχει ανάγκη από μια πολιτιστική στρατηγική αντάξια της ιστορίας της. Όχι από σκόρπιες δράσεις χωρίς συνέχεια, αλλά από ένα σταθερό πρόγραμμα που θα καθιστά την Αρέθουσα κέντρο ιστορικής παιδείας και εξωστρέφειας για ολόκληρη την Εύβοια.
Ο Βάγιας Κατσός συνοψίζει την ένστασή του με τη φράση:
«Όταν έχεις στα χέρια σου θησαυρούς και επιλέγεις να πουλήσεις πόζα, δεν υπηρετείς τον πολιτισμό. Τον προσβάλλεις».
Είναι μια σκληρή κρίση, η οποία ασφαλώς μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις. Δεν πρέπει, όμως, να λειτουργήσει ως άλλοθι για να αποφευχθεί η ουσία.
Η πόλη διαθέτει έναν πολιτιστικό πλούτο πολύ μεγαλύτερο από την προβολή που του προσφέρει. Οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να εξηγήσουν ποιο είναι το σχέδιό τους, ώστε η ιστορία της Χαλκίδας να πάψει να μένει κλεισμένη στις προθήκες και να γίνει ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας, της εκπαίδευσης και της αναπτυξιακής ταυτότητας του τόπου.
Γιατί ο σεβασμός στην ιστορία δεν αποδεικνύεται με δηλώσεις και φωτογραφίες. Αποδεικνύεται με έργο, διάρκεια και αποτέλεσμα.