Βασιλικό, Αμφιθέα, Πολιτικά: η μνήμη της τραγωδίας απαιτεί έργα που αντιμετωπίζουν τις αιτίες και όχι παρεμβάσεις για την εικόνα
Η 9η Αυγούστου 2020 δεν είναι μία ακόμη ημερομηνία στο αρχείο των φυσικών καταστροφών. Είναι η ημέρα που η Κεντρική Εύβοια μέτρησε οκτώ νεκρούς, ανάμεσά τους και ένα βρέφος οκτώ μηνών.
Πολιτικά, Βασιλικό, Λευκαντί, Αμφιθέα, Ψαχνά και άλλες περιοχές βρέθηκαν αντιμέτωπες με ορμητικά νερά, λάσπη και καταστροφές που σημάδεψαν ολόκληρες οικογένειες. Ο τραγικός απολογισμός και το μέγεθος της καταστροφής καταγράφηκαν σε όλη τη χώρα.
Έξι χρόνια αργότερα, το ερώτημα δεν είναι αν έγιναν κάποιες εργασίες, αν υπογράφηκαν συμβάσεις ή αν εμφανίστηκαν μηχανήματα μπροστά στις κάμερες.
Το μόνο ερώτημα που έχει αξία είναι ένα:
Αν εκδηλωθεί ξανά πλημμυρικό φαινόμενο ανάλογης ή μεγαλύτερης έντασης, είναι σήμερα ασφαλέστεροι οι κάτοικοι;
Και ποιος αρμόδιος μπορεί να το απαντήσει τεκμηριωμένα, με επικαιροποιημένες υδρολογικές μελέτες, χάρτες κινδύνου και μετρήσιμα αποτελέσματα;
Αποκατάσταση δεν σημαίνει αντιπλημμυρική θωράκιση
Μετά τη θεομηνία «Θάλεια» διατέθηκαν σημαντικά ποσά για την αποκατάσταση ζημιών. Ενδεικτικά, επίσημη τεχνική περιγραφή της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας προέβλεπε έργο προϋπολογισμού 4,2 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση βλαβών στο τμήμα Παγώντας–Δερβένι της Εθνικής Οδού 77, με εργασίες σε οδόστρωμα, πρανή, τεχνικά έργα, τάφρους απορροής και σήμανση. (Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας)
Τέτοιες παρεμβάσεις μπορεί να είναι αναγκαίες. Δεν αποτελούν όμως από μόνες τους απόδειξη ολοκληρωμένης αντιπλημμυρικής προστασίας.
Άλλο η αποκατάσταση ενός δρόμου μετά την καταστροφή και άλλο η αντιμετώπιση των μηχανισμών που γεννούν την καταστροφή: οι λεκάνες απορροής, οι φυσικές διαδρομές του νερού, τα ρέματα, τα σημεία στένωσης, τα ανεπαρκή τεχνικά περάσματα και η διαχείριση των φερτών υλικών.
Εκεί κρίνεται η σοβαρότητα του σχεδιασμού.
Όχι στις κορδέλες. Όχι στις φωτογραφίες. Όχι στο ύψος του προϋπολογισμού.
Τα χρήματα πρέπει να μετριούνται σε ασφάλεια, όχι σε συμβάσεις
Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν πού ακριβώς δαπανήθηκε κάθε ευρώ μετά το 2020 και ποιον συγκεκριμένο κίνδυνο μείωσε.
Ποια έργα στόχευσαν στις πηγές του προβλήματος; Ποιες μελέτες αναθεωρήθηκαν έπειτα από νεότερα πλημμυρικά επεισόδια; Για ποια ένταση βροχής έχουν σχεδιαστεί τα έργα; Ποιος ελέγχει την αποτελεσματικότητά τους και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη εάν αποδειχθούν ανεπαρκή;
Όταν οι απαντήσεις περιορίζονται σε ποσά, εργολαβίες και ποσοστά απορρόφησης, γεννιέται εύλογα η υποψία ότι το κέντρο βάρους μετακινήθηκε από την προστασία της κοινωνίας στην εκτέλεση συμβάσεων.
Η υποψία αυτή δεν αντιμετωπίζεται με δελτία Τύπου. Αντιμετωπίζεται μόνο με πλήρη δημοσιοποίηση των μελετών, ανεξάρτητο τεχνικό έλεγχο και δημόσια λογοδοσία.
Κάθε νέο πλημμυρικό γεγονός είναι ένα πραγματικό τεστ για τις προηγούμενες παραδοχές. Εάν η πραγματικότητα διαψεύδει μια μελέτη, δεν αλλάζουμε την πραγματικότητα για να σώσουμε τη μελέτη.
Αλλάζουμε αμέσως τον σχεδιασμό.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι συγχωροχάρτι
Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο ακραίων φαινομένων. Αυτό, όμως, δεν μειώνει την ευθύνη της Πολιτείας. Την πολλαπλασιάζει.
Όσο πιο γνωστός και μεγαλύτερος γίνεται ο κίνδυνος, τόσο ισχυρότερη είναι η υποχρέωση για πρόληψη, σωστό σχεδιασμό, συντήρηση, έγκαιρη προειδοποίηση και οργανωμένη απομάκρυνση των κατοίκων από τις ζώνες υψηλού κινδύνου.
Δεν μπορεί η «κλιματική αλλαγή» να εμφανίζεται μετά από κάθε καταστροφή ως η βολική φράση που σβήνει ευθύνες.
Η επιστήμη προειδοποιεί. Η διοίκηση οφείλει να προετοιμάζεται.
Πριν ακουστεί ξανά η σειρήνα
Η Κεντρική Εύβοια χρειάζεται τώρα —όχι μετά την επόμενη τραγωδία— έναν δημόσιο και ελέγξιμο απολογισμό:
- Ποια αντιπλημμυρικά έργα ολοκληρώθηκαν μετά το 2020;
- Ποια βρίσκονται ακόμη σε εκκρεμότητα;
- Ποιες λεκάνες απορροής και ποια ρέματα παραμένουν επικίνδυνα;
- Έχουν επανελεγχθεί οι παλιές μελέτες με βάση τα νεότερα δεδομένα;
- Ποιο είναι το επιχειρησιακό σχέδιο προειδοποίησης και εκκένωσης για Βασιλικό, Αμφιθέα, Πολιτικά και τις υπόλοιπες ευάλωτες περιοχές;
Οι οκτώ άνθρωποι που χάθηκαν στις 9 Αυγούστου 2020 δεν επιτρέπουν άλλες επικοινωνιακές παραστάσεις. Η μνήμη τους επιβάλλει έργα ουσίας, διαφάνεια και ευθύνη.
Γιατί, εάν η Κεντρική Εύβοια ξαναζήσει ένα φαινόμενο τέτοιας έκτασης και οι συνέπειες αποδειχθούν βαρύτερες, κανείς δεν θα δικαιούται να πει ότι «δεν γνώριζε» ή ότι όλα ήταν «πρωτοφανή».
Η προειδοποίηση έχει ήδη δοθεί. Από το 2020.
Και ένα κράτος που εμφανίζεται μετά την καταστροφή, αλλά απουσιάζει πριν από αυτήν, δεν είναι κράτος προστασίας.
Είναι μηχανισμός διαχείρισης της συμφοράς.