Η NOAA βλέπει πιθανότητα άνω του 90% για «πολύ ισχυρό» επεισόδιο και 69% να ξεπεραστούν όλα τα προηγούμενα από το 1950 – Τρόφιμα, ενέργεια, μεταφορές και εφοδιαστικές αλυσίδες μπαίνουν σε ζώνη κινδύνου, αλλά για την Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη συγκεκριμένη πρόγνωση ακραίου χειμώνα
Το Ελ Νίνιο δεν «πλησιάζει» πλέον. Έχει ήδη σχηματιστεί στον τροπικό Ειρηνικό και ενισχύεται. Αυτό που παραμένει πρόβλεψη —και μάλιστα με σοβαρό περιθώριο αβεβαιότητας— είναι το τελικό του μέγεθος.
Η τελευταία επίσημη εκτίμηση της αμερικανικής NOAA είναι εντυπωσιακή: δίνει πιθανότητα άνω του 90% το φαινόμενο να εξελιχθεί σε «πολύ ισχυρό» κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα 2026–27. Για το τρίμηνο Οκτωβρίου–Δεκεμβρίου υπολογίζει πιθανότητα 69% να ξεπεράσει σε ένταση όλα τα επεισόδια που έχουν καταγραφεί στη συγκεκριμένη σειρά μετρήσεων από το 1950.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχει ήδη πιστοποιηθεί ως «το ισχυρότερο όλων των εποχών». Η κορύφωση δεν έχει έρθει και τα μοντέλα κινούνται σε περιοχή για την οποία δεν υπάρχει σύγχρονο ιστορικό ανάλογο.
Το σωστό συμπέρασμα είναι λιγότερο θεαματικό, αλλά πολύ πιο σοβαρό: ο πλανήτης βρίσκεται μπροστά σε ένα δυνητικά ιστορικό κλιματικό επεισόδιο, του οποίου οι συνέπειες μπορεί να περάσουν γρήγορα από τους μετεωρολογικούς χάρτες στα ράφια των καταστημάτων.
Τι δείχνουν οι μετρήσεις
Σύμφωνα με τη NOAA, οι αποκλίσεις της θερμοκρασίας στην επιφάνεια της θάλασσας ξεπέρασαν τον Ιούλιο τους 2 βαθμούς Κελσίου στον ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό. Στη ζώνη Niño 1+2 έφτασαν τους 2,9 βαθμούς, ενώ κάτω από την επιφάνεια καταγράφηκαν τοπικά θερμικές αποκλίσεις έως και 10 βαθμών.
Παράλληλα, οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν, τα θερμά νερά μετακινούνται προς τα ανατολικά και περιορίζεται η άνοδος ψυχρότερων, πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά υδάτων από τα βάθη.
Δεν πρόκειται απλώς για έναν θερμό ωκεανό. Πρόκειται για σύζευξη ωκεανού και ατμόσφαιρας που μπορεί να μετακινήσει ζώνες βροχής, να αλλάξει τις τροχιές καταιγίδων και να επηρεάσει τη δραστηριότητα των τροπικών κυκλώνων σε τεράστιες αποστάσεις.
Ο όρος «σούπερ Ελ Νίνιο» χρησιμοποιείται ευρέως, αλλά δεν αποτελεί επίσημη επιχειρησιακή κατηγορία του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού. Ο WMO μιλά για ασθενές, μέτριο, ισχυρό ή πολύ ισχυρό επεισόδιο και προειδοποιεί ότι η έντασή του αυξάνει την πιθανότητα χαρακτηριστικών επιπτώσεων, χωρίς να εγγυάται τι ακριβώς θα συμβεί σε κάθε χώρα.
Πού αναμένονται ξηρασίες και πού περισσότερες βροχές
Το κλασικό αποτύπωμα ενός ισχυρού Ελ Νίνιο δεν είναι ενιαίο. Σε ορισμένες περιοχές φέρνει ξηρασία και σε άλλες καταρρακτώδεις βροχές.
Για την περίοδο Αυγούστου–Οκτωβρίου 2026, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός βλέπει αυξημένη πιθανότητα θερμοκρασιών πάνω από τα κανονικά επίπεδα στο μεγαλύτερο μέρος των ηπειρωτικών περιοχών.
Προβλέπει περισσότερες βροχές, μεταξύ άλλων, σε τμήματα της νότιας Ευρώπης, της ανατολικής Αφρικής, της δυτικής Βόρειας Αμερικής και της νοτιοανατολικής Νότιας Αμερικής. Αντίθετα, αυξημένος κίνδυνος ξηρότερων συνθηκών εμφανίζεται στην Ινδία, στη νότια και ανατολική Αυστραλία, σε τμήματα της Κεντρικής Αμερικής και της βόρειας Νότιας Αμερικής.
Οι περιοχές αυτές έχουν κρίσιμη σημασία για το ρύζι, τη ζάχαρη, το φοινικέλαιο, τον καφέ, τη σόγια, το καλαμπόκι και τις ζωοτροφές. Μία αστοχία των μουσώνων στην Ινδία, μία παρατεταμένη ξηρασία στη νοτιοανατολική Ασία ή καταστροφικές πλημμύρες σε εξαγωγικές χώρες μπορούν να επηρεάσουν την παγκόσμια προσφορά πολύ πριν εμφανιστεί η επίπτωση στον Ευρωπαίο καταναλωτή.
Για την Ελλάδα απαιτείται ψυχραιμία. Το Ελ Νίνιο δεν είναι συγκεκριμένη πρόγνωση για έναν βαρύ, θερμό ή πλημμυρικό ελληνικό χειμώνα.
Η επίδρασή του στην Ευρώπη είναι πιο έμμεση και ασταθής από ό,τι στις χώρες γύρω από τον Ειρηνικό, καθώς μεσολαβούν ο Ατλαντικός, η Βόρεια Ατλαντική Ταλάντωση και άλλα συστήματα κυκλοφορίας. Οι εποχικές τάσεις είναι χρήσιμες για προετοιμασία, όχι για να προεξοφληθεί από τον Αύγουστο ο καιρός μιας συγκεκριμένης ημέρας ή περιοχής.
Το 2027 μπορεί να γίνει το θερμότερο έτος
Οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο στην παγκόσμια θερμοκρασία εμφανίζονται συνήθως με χρονική υστέρηση. Γι’ αυτό κλιματολόγοι που μίλησαν στο Nature θεωρούν ότι, αν επιβεβαιωθεί η προβλεπόμενη ένταση, το 2027 έχει σοβαρή πιθανότητα να γίνει το θερμότερο έτος των καταγραφών.
Ορισμένα σενάρια ανεβάζουν τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία έως περίπου 1,7 βαθμούς πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Μία ετήσια υπέρβαση του 1,5 βαθμού δεν σημαίνει από μόνη της ότι παραβιάστηκε ο μακροπρόθεσμος στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού, ο οποίος αξιολογείται σε βάθος δεκαετιών. Αποτελεί, όμως, σαφή προειδοποίηση ότι κάθε πρόσθετο κλάσμα βαθμού αυξάνει τον κίνδυνο καυσώνων, ακραίων βροχοπτώσεων, ξηρασιών και θαλάσσιων θερμικών κυμάτων.
Το πρώτο κύμα θα φανεί στα τρόφιμα
Η μεγαλύτερη οικονομική απειλή δεν είναι μία αφηρημένη «κλιματική ζημιά». Είναι η ταυτόχρονη πίεση σε καλλιέργειες, αλιεία, υδροηλεκτρική παραγωγή, μεταφορές, ασφάλιση και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Παλαιότερη ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας υπολόγισε ότι η μετάβαση από ένα κανονικό σε ένα ισχυρό Ελ Νίνιο θα μπορούσε να αυξήσει τις διεθνείς τιμές των βασικών τροφίμων έως και 9%, με την κορύφωση να έρχεται περίπου 16 μήνες μετά την έναρξη του επεισοδίου. Οι μεγαλύτερες ανοδικές πιέσεις εντοπίστηκαν στη σόγια, στο καλαμπόκι και στο ρύζι.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει εκτιμήσει, με βάση προηγούμενα επεισόδια, μέση αύξηση περίπου 5% στις παγκόσμιες τιμές τροφίμων μέσα σε έναν χρόνο.
Νεότερο σενάριο αναλυτών της Goldman Sachs, το οποίο δημοσιοποιήθηκε στον διεθνή Τύπο, ανεβάζει την πιθανή σωρευτική αύξηση των διεθνών τιμών χονδρικής στο 15,8% έως το δεύτερο εξάμηνο του 2028, εφόσον το φαινόμενο φτάσει στην ένταση που προβλέπεται. Για τις τιμές τροφίμων, αλκοόλ και καπνού στην Ευρωζώνη η ίδια ανάλυση εκτιμά επίπτωση περίπου 1,3%.
Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι αντιφατικοί, επειδή δεν μετρούν το ίδιο πράγμα ούτε το ίδιο χρονικό διάστημα. Και κυρίως δεν αποτελούν βεβαιότητες.
Είναι σενάρια που βασίζονται στην τελική ένταση του Ελ Νίνιο, στην έκταση των ζημιών στις καλλιέργειες, στα αποθέματα, στις εμπορικές απαγορεύσεις, στις τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, αλλά και στην αντίδραση κυβερνήσεων και αγορών.
Από τα 5,7 στα 10 τρισ. δολάρια – Τι μετρούν πραγματικά
Η πιο βαριά εκτίμηση αφορά το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα. Έρευνα των Κρίστοφερ Κάλαχαν και Τζάστιν Μάνκιν απέδωσε στο ισχυρό Ελ Νίνιο του 1997–98 απώλεια παγκόσμιου εισοδήματος περίπου 5,7 τρισ. δολαρίων μέσα στην επόμενη πενταετία.
Η μελέτη δεν υπολόγισε μόνο κατεστραμμένες υποδομές και σοδειές, αλλά κυρίως τη χαμένη οικονομική ανάπτυξη που συνεχίζεται μετά το αρχικό σοκ.
Με βάση αυτή τη μεθοδολογία, ο Μάνκιν ανέφερε στο Nature ότι, αν οι σημερινές προβλέψεις έντασης επαληθευτούν έστω κατά προσέγγιση, οι απώλειες από το τρέχον επεισόδιο θα μπορούσαν να φτάσουν τα 10 τρισ. δολάρια έως το 2032.
Πρόκειται για υπό όρους εκτίμηση και όχι για λογαριασμό που έχει ήδη εκδοθεί. Η τεκμηριωμένη βάση της έρευνας δείχνει, πάντως, ότι οι οικονομίες —ιδίως οι φτωχότερες τροπικές χώρες— δεν ανακάμπτουν πάντα αμέσως μετά το πέρασμα του φαινομένου.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στην πρώτη γεωγραφική γραμμή των άμεσων επιπτώσεων του Ελ Νίνιο. Βρίσκεται, όμως, μέσα στην παγκόσμια αγορά που θα μεταφέρει το κόστος.
Ακριβότερες ζωοτροφές πιέζουν το κρέας και τα γαλακτοκομικά. Ανατιμήσεις σε ρύζι, καλαμπόκι, σόγια, καφέ, κακάο και φυτικά έλαια περνούν σταδιακά στη μεταποίηση και στο λιανεμπόριο.
Χαμηλή στάθμη σε ποτάμια ή διώρυγες αυξάνει τα μεταφορικά κόστη. Ακραία φαινόμενα ανεβάζουν τα ασφάλιστρα, ενώ προβλήματα στην υδροηλεκτρική παραγωγή άλλων χωρών μπορούν να επηρεάσουν τις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Η τελική επιβάρυνση στο ελληνικό ράφι θα εξαρτηθεί από τις διεθνείς τιμές, την ισοτιμία του ευρώ, τα αποθέματα, το ενεργειακό κόστος, τον ανταγωνισμό στην αγορά και τα περιθώρια κέρδους σε κάθε στάδιο της αλυσίδας.
Συνεπώς, η επίκληση του Ελ Νίνιο δεν μπορεί να λειτουργήσει εκ των προτέρων ως άλλοθι για κάθε ανατίμηση. Οι αυξήσεις πρέπει να αποδεικνύονται με πραγματικά στοιχεία κόστους.
Το κρίσιμο ζήτημα για την πολιτεία δεν είναι να περιμένει την κορύφωση του φαινομένου. Είναι να παρακολουθεί εγκαίρως αποθέματα και τιμές, να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της αγροτικής παραγωγής και της διαχείρισης νερού και να αποτρέψει τη μετατροπή μιας διεθνούς διαταραχής σε ανεξέλεγκτο κύμα αισχροκέρδειας.
Το Ελ Νίνιο δεν είναι η συντέλεια του κόσμου ούτε μία έτοιμη πρόγνωση καταστροφής για κάθε χώρα. Είναι, όμως, ένα παγκόσμιο τεστ αντοχής.
Και αυτή τη φορά το τεστ γίνεται πάνω σε έναν πλανήτη ήδη θερμότερο, με ακριβότερη ενέργεια, ευάλωτες εφοδιαστικές αλυσίδες και νοικοκυριά που έχουν εξαντλήσει μεγάλο μέρος των αντοχών τους.