Η Ευρώπη αγάπησε την ελληνική γεωγραφία, αλλά όχι πάντα το κόστος της. Ώρα η Αθήνα να θυμίσει στους εταίρους της ότι τα σύνορα, η άμυνα και η αποτροπή δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι υπηρεσία ασφαλείας. Και πληρώνεται.
Υπάρχει ένα απλό μάθημα που η Αμερική δίνει ξανά στην Ευρώπη. Και αυτό το μάθημα η Ελλάδα οφείλει να το μελετήσει άμεσα: όποιος φυλάει, πληρώνεται. Όποιος προστατεύει, διεκδικεί. Όποιος σηκώνει βάρος, δεν σιωπά.
Η Ευρώπη επί δεκαετίες έμαθε να ζει κάτω από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. Από το μεταπολεμικό σχέδιο Μάρσαλ και την ανοικοδόμηση της ευρωπαϊκής οικονομίας μέχρι τη νατοϊκή αποτροπή απέναντι στη Σοβιετική Ένωση και αργότερα στη Ρωσία, οι ΗΠΑ πλήρωσαν, επένδυσαν, προστάτευσαν και απαίτησαν επιρροή. Το Σχέδιο Μάρσαλ ενεργοποιήθηκε το 1948 ως αμερικανικό πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας για την αποκατάσταση της μεταπολεμικής Ευρώπης.
Σήμερα, η Ουάσινγκτον λέει στους Ευρωπαίους κάτι ωμό αλλά αληθινό: η ασφάλεια δεν είναι δωρεάν υπηρεσία. Το ΝΑΤΟ έχει ήδη περάσει από τον παλιό στόχο του 2% του ΑΕΠ για αμυντικές δαπάνες στη νέα δέσμευση της Χάγης, όπου οι σύμμαχοι συμφώνησαν να φτάσουν έως το 2035 σε επένδυση 5% του ΑΕΠ για άμυνα και δαπάνες σχετικές με την ασφάλεια.
Και εδώ αρχίζει το ελληνικό μάθημα.
Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα στην άκρη του χάρτη. Είναι σύνορο. Είναι ευρωπαϊκό σύνορο, νατοϊκό σύνορο, θαλάσσιο σύνορο, ενεργειακό πέρασμα, βαλκανική πύλη, ανατολική προκεχωρημένη γραμμή. Η εξωτερική της πολιτική δεν είναι θεωρητική άσκηση. Είναι καθημερινή ισορροπία ανάμεσα σε ΗΠΑ, ΕΕ, Τουρκία, Ρωσία, Ανατολική Μεσόγειο, Μέση Ανατολή και Περσικό Κόλπο.
Και απέναντι βρίσκεται η Τουρκία. Μια χώρα που το ΝΑΤΟ αναγνωρίζει ότι διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας. Μια χώρα που ξέρει να παζαρεύει, να πιέζει, να εκβιάζει, να συσπειρώνει, να ενεργοποιεί μεγάλες δυνάμεις όταν αισθάνεται ότι απειλείται. Μια χώρα που οι Αμερικανοί, από τον Ψυχρό Πόλεμο και μετά, συχνά χάιδεψαν περισσότερο απ’ όσο έπρεπε, με το επιχείρημα ότι έπρεπε να μείνει στο δυτικό στρατόπεδο.
Μόνο που αυτό το επιχείρημα έχει πια ραγίσει.
Η Τουρκία δεν είναι απλώς ένας δύσκολος σύμμαχος. Είναι ένας αυτόνομος παίκτης με δική του ατζέντα. Κοιτάζει προς τη Δύση όταν τη συμφέρει, προς τη Ρωσία όταν τη βολεύει, προς τον μουσουλμανικό κόσμο όταν τη χρειάζεται, προς την Ευρώπη όταν θέλει χρήματα και προς το ΝΑΤΟ όταν θέλει κάλυψη. Αυτό η Ελλάδα το γνωρίζει καλύτερα από όλους.
Γι’ αυτό και εξοπλίζεται. Γι’ αυτό και πληρώνει. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να συνεχίσει να κάνει τη σιωπηλή σκοπιά της Ευρώπης χωρίς αντίτιμο.
Η Ευρώπη πρέπει να καταλάβει ότι η Ελλάδα δεν ζητάει χάρη. Ζητάει αναγνώριση στρατηγικού ρόλου. Όταν η Αθήνα φυλάει τα θαλάσσια και χερσαία σύνορα, δεν προστατεύει μόνο τον εαυτό της. Προστατεύει την ίδια την ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Όταν επενδύει σε Rafale, φρεγάτες, αντιαεροπορική άμυνα, νησιωτική αποτροπή και επιχειρησιακή ετοιμότητα, δεν το κάνει για λόγους επίδειξης. Το κάνει γιατί η γεωγραφία της είναι ακριβή.
Και αυτή την ακριβή γεωγραφία η Ευρώπη την απολάμβανε συχνά με τιμές ευκαιρίας.
Το είδαμε και στο μεταναστευτικό. Όσο η πίεση έμενε στα ελληνικά νησιά, στον Έβρο, στα ελληνικά κέντρα υποδοχής, στις ελληνικές τοπικές κοινωνίες, πολλοί στις Βρυξέλλες μιλούσαν με άνεση για αξίες, δικαιώματα και διαδικασίες. Όταν όμως η πίεση μετατράπηκε σε ευρωπαϊκό πρόβλημα, τότε ξαφνικά όλοι θυμήθηκαν ότι τα σύνορα υπάρχουν. Η συμφωνία ΕΕ–Τουρκίας του 2016 προέβλεπε, μεταξύ άλλων, χρηματοδοτήσεις δισεκατομμυρίων προς την Τουρκία και επιστροφές μεταναστών από την Ελλάδα προς την Τουρκία υπό συγκεκριμένους όρους.
Άρα το ερώτημα είναι απλό:
Αν η Τουρκία πληρώνεται για να συγκρατεί ροές, γιατί η Ελλάδα δεν πρέπει να αποζημιώνεται πολύ πιο ουσιαστικά για να φυλάει το πραγματικό ευρωπαϊκό σύνορο;
Αν η Ευρώπη καταλαβαίνει σήμερα ότι πρέπει να πληρώσει για άμυνα απέναντι στη Ρωσία, πρέπει να καταλάβει και ότι ο νότος δεν είναι διακοσμητικός. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι καρτ ποστάλ. Το Αιγαίο δεν είναι τουριστικό φυλλάδιο. Είναι γεωπολιτικό πεδίο. Και σε αυτό το πεδίο η Ελλάδα πληρώνει συνεχώς.
Η νέα ελληνική εξωτερική πολιτική πρέπει να χτιστεί πάνω σε αυτή την παραδοχή: δεν υπάρχει δωρεάν ασφάλεια.
Ναι, αγαπάμε την Ευρώπη. Αλλά η αγάπη δεν σημαίνει αφέλεια. Ναι, ανήκουμε στη Δύση. Αλλά η συμμετοχή δεν σημαίνει σιωπηρή αυτοθυσία. Ναι, είμαστε σύμμαχοι. Αλλά οι σύμμαχοι δεν είναι υπηρέτες. Είναι εταίροι με συμφέροντα, βάρη και απαιτήσεις.
Η Ελλάδα πρέπει να ζητήσει καθαρά:
ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για άμυνα στα εξωτερικά σύνορα, ειδικό μηχανισμό αποζημίωσης για το κόστος αποτροπής, σοβαρή συμμετοχή της ΕΕ στην προστασία του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, και πλήρη αναγνώριση ότι η ελληνική άμυνα είναι ευρωπαϊκή άμυνα.
Παράλληλα, πρέπει να βαθύνει τις στρατηγικές συνεννοήσεις με χώρες που αντιλαμβάνονται το βάθος της απειλής και της περιοχής: Κύπρο, Ισραήλ, Γαλλία, Αίγυπτο και όσους βλέπουν την Ανατολική Μεσόγειο όχι ως περιφέρεια, αλλά ως κέντρο των εξελίξεων.
Η εποχή της ευγενικής σιωπής τελείωσε.
Η εποχή του «κάνουμε τη δουλειά και δεν μιλάμε» τελείωσε.
Η εποχή που κάποιοι θεωρούσαν δεδομένο ότι η Ελλάδα θα ξοδεύει, θα φυλάει, θα αποτρέπει και θα απορροφά πιέσεις για λογαριασμό όλων, χωρίς ουσιαστικό αντάλλαγμα, πρέπει να τελειώσει.
Γιατί η αλήθεια είναι μία:
Η Ελλάδα είναι φυλάκιο.
Η Ελλάδα είναι σύνορο.
Η Ελλάδα είναι ασπίδα.
Και η ασπίδα έχει κόστος.
Όποιος θέλει ευρωπαϊκή ασφάλεια, να πληρώσει το μερίδιό του.
Όποιος θέλει ελληνική αποτροπή, να τη στηρίξει.
Όποιος θέλει ήσυχο ύπνο στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και στο Παρίσι, να θυμάται ποιος μένει ξύπνιος στο Αιγαίο.
Η ασφάλεια κοστίζει.
Το τζάμπα τελείωσε.