Πώς οι διαδοχικές αναθεωρήσεις στοιχείων και η επιλεκτική ενημέρωση των ΜΜΕ διαμορφώνουν μια ψευδή εικόνα για την οικονομία
Στην Ελλάδα των αλλεπάλληλων κρίσεων, η εμπιστοσύνη στα οικονομικά στοιχεία είναι πιο πολύτιμη από ποτέ. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται και αναθεωρούνται τα δεδομένα από την ΕΛΣΤΑΤ, σε συνδυασμό με την επιλεκτική κάλυψη από τα ΜΜΕ, δημιουργούν ένα τοξικό μείγμα παραπληροφόρησης και σύγχυσης. Το αποτέλεσμα; Οι πολίτες διαμορφώνουν γνώμη με ελλιπή ή ακόμη και λανθασμένα δεδομένα, ενώ οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται σε περιβάλλον μειωμένης διαφάνειας.
Οι “θετικές ανακοινώσεις” και οι “σιωπηλές αναθεωρήσεις”
Το φαινόμενο είναι γνωστό:
- Εξαγγέλλονται με τυμπανοκρουσίες «θετικά» στοιχεία για την οικονομία.
- Λίγους μήνες μετά, η ΕΛΣΤΑΤ τα αναθεωρεί – συχνά προς τα χειρότερα.
- Τα ΜΜΕ όμως δεν ενημερώνουν, αφήνοντας την κοινή γνώμη με μια παραπλανητικά αισιόδοξη εικόνα.
Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά για επαναλαμβανόμενη πρακτική που τείνει να γίνει ο κανόνας. Πρόσφατα παραδείγματα περιλαμβάνουν:
- Αναθεώρηση του ΑΕΠ προς τα κάτω, που δείχνει ότι η πραγματική οικονομική δραστηριότητα ήταν μικρότερη από την αρχική εκτίμηση.
- Αναθεώρηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών προς τα πάνω – από -6,4% σε -7,2% του ΑΕΠ για το 2014, δηλαδή από -15,1 δισ. σε -17 δισ. ευρώ.
Αυτές οι μεταβολές δεν είναι απλώς «τεχνικές λεπτομέρειες». Αλλάζουν το βασικό αφήγημα για την οικονομία.
Πληθωρισμός: η απόκρυψη πίσω από “μέσους όρους”
Ο πληθωρισμός παρουσιάζεται συχνά με έναν επίσημο δείκτη που δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα του νοικοκυριού.
Γιατί;
Γιατί ο μέσος όρος κρύβει τεράστιες αποκλίσεις:
- Η ενέργεια και τα τρόφιμα αυξάνονται πολύ περισσότερο από τον γενικό δείκτη.
- Οι χαμηλές και μεσαίες εισοδηματικές ομάδες επιβαρύνονται δυσανάλογα.
- Οι πραγματικές αυξήσεις τιμών στις τουριστικές περιοχές είναι ακόμη υψηλότερες.
Κι όμως, η δημόσια συζήτηση εστιάζει συνήθως σε έναν δείκτη που δεν αποτυπώνει την πίεση που πραγματικά βιώνουν οι πολίτες.
Τουριστικά έσοδα: υπεραισιοδοξία και κρυμμένες αλήθειες
Κάθε χρόνο ακούμε για «ρεκόρ τουρισμού».
Αλλά πόσο ακριβή είναι η εικόνα;
- Τα ακαθάριστα έσοδα παρουσιάζονται ως επιτυχία, ενώ τα καθαρά έσοδα μειώνονται λόγω αυξημένων εισαγωγών (τρόφιμα, ενέργεια, πρώτες ύλες).
- Το ισοζύγιο ταξιδιωτικών εισπράξεων συχνά αναθεωρείται εκ των υστέρων, χωρίς ανάλογη δημοσιότητα.
- Το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης συγκεντρώνεται σε λίγους μήνες και λίγες περιοχές – δεν διαχέεται στην οικονομία.
Έτσι, το λεγόμενο «τουριστικό θαύμα» είναι πολύ λιγότερο εντυπωσιακό από ό,τι παρουσιάζεται.
Φορολόγηση: ένα σύστημα που πιέζει πολλαπλά τον πολίτη
Η παραπληροφόρηση γίνεται ακόμη πιο επιβαρυντική όταν συνδυαστεί με τη φορολογική πολιτική.
- Η υψηλή έμμεση φορολογία (ΦΠΑ, ΕΦΚ) επιδεινώνει τον πληθωρισμό.
- Τα έσοδα του κράτους διογκώνονται λόγω των αυξημένων τιμών, αλλά τα νοικοκυριά φτωχαίνουν.
- Οι μισθωτοί και οι μικρομεσαίοι επωμίζονται το κύριο βάρος, την ώρα που η πραγματική αγοραστική δύναμη μειώνεται.
Η κυβέρνηση εμφανίζει «ισχυρά έσοδα», αλλά η πραγματικότητα είναι πως αυτά προέρχονται από την υπερφορολόγηση και όχι από υγιή ανάπτυξη.
Ο ρόλος των ΜΜΕ: συνένοχος ή απλώς αδιάφορος;
Δεν χρειάζεται κάποια θεωρία συνωμοσίας για να εξηγηθεί η εικόνα.
Τα ΜΜΕ:
- καλύπτουν μεγάλα θετικά πρωτοσέλιδα όταν ανακοινώνονται προσωρινά στοιχεία,
- αλλά σιωπούν όταν τα ίδια στοιχεία αναθεωρούνται προς το χειρότερο,
- αναπαράγουν κυβερνητικές ανακοινώσεις χωρίς ουσιαστικό έλεγχο,
- αποφεύγουν να εξηγήσουν τεχνικά ζητήματα που θα χαλούσαν το «αφήγημα».
Το αποτέλεσμα είναι μια μερική, αποσπασματική και τελικά στρεβλή εικόνα της οικονομίας.
Η ανάγκη για πραγματική διαφάνεια
Η διαφάνεια δεν επιτυγχάνεται με επικοινωνιακά παιχνίδια ή μεμονωμένες θετικές ανακοινώσεις.
Απαιτείται:
- πλήρης δημοσιοποίηση όλων των αναθεωρήσεων,
- σωστή δημοσιογραφική κάλυψη,
- ανεξάρτητη οικονομική ανάλυση,
- ενημέρωση του πολίτη χωρίς φίλτρα.
Χωρίς αυτά, το δημόσιο debate παραμένει παραμορφωμένο, και η οικονομική πολιτική βασίζεται σε μια ψευδή αντίληψη για την πραγματικότητα.
Οι συνεχείς αναθεωρήσεις στοιχείων από την ΕΛΣΤΑΤ, σε συνδυασμό με την επιλεκτική ενημέρωση των ΜΜΕ, δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό.
Όταν η πραγματική εικόνα της οικονομίας κρύβεται, ο πολίτης χάνει την εμπιστοσύνη του, η δημοκρατία υποβαθμίζεται και οι αποφάσεις λαμβάνονται πάνω σε σαθρό έδαφος.
Η λύση είναι απλή αλλά απαιτητική: αλήθεια, διαφάνεια και αντικειμενική ενημέρωση.
Αυτή είναι η βάση κάθε υγιούς οικονομίας και κάθε ώριμης κοινωνίας.