Το τουρκικό νομοσχέδιο δεν είναι απλώς μια ακόμη ρητορική πρόκληση. Είναι απόπειρα κωδικοποίησης των τουρκικών αξιώσεων σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, με στόχο να παρουσιαστεί ως «νόμιμο» αυτό που η Άγκυρα διεκδικεί πολιτικά και στρατιωτικά.
Η Τουρκία περνά σε νέο επίπεδο πρόκλησης απέναντι στην Ελλάδα. Δεν περιορίζεται πλέον σε δηλώσεις, χάρτες, NAVTEX, υπερπτήσεις και διπλωματικές απειλές. Ετοιμάζεται, σύμφωνα με δημοσιεύματα, να μεταφέρει τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέσα στο εσωτερικό της δίκαιο, με νομοσχέδιο που θα αφορά θαλάσσιες δικαιοδοσίες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Το Bloomberg μετέδωσε ότι η Άγκυρα προετοιμάζει σχέδιο νόμου για να διεκδικήσει θαλάσσια δικαιοδοσία σε αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου και της Μεσογείου.
Το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι λέει η Τουρκία. Είναι τι επιχειρεί να κάνει: να εμφανίσει ως εσωτερικό «νόμο» μια μονομερή γεωπολιτική αξίωση. Να μετατρέψει το δόγμα σε διοικητική πράξη. Να παρουσιάσει τις τουρκικές διεκδικήσεις ως δήθεν κανονικότητα.
Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα που αναπαράγουν τις πληροφορίες για το σχέδιο, προβλέπεται μεταξύ άλλων η κατοχύρωση των 12 ναυτικών μιλίων σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, η διατήρηση των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο, καθώς και ρυθμίσεις για υφαλοκρηπίδα, συνορεύουσα ζώνη και ΑΟΖ. Αναφέρεται επίσης ότι θα δίνεται στον Τούρκο πρόεδρο δυνατότητα να κηρύσσει περιοχές ως «Θάλασσες Ειδικού Καθεστώτος».
Εδώ βρίσκεται η ουσία της πρόκλησης. Η Άγκυρα επιχειρεί να ανοίξει νέο κύκλο «γκρίζων ζωνών», όχι μόνο σε επίπεδο κυριαρχίας επί νησίδων, αλλά και σε επίπεδο θαλάσσιων δραστηριοτήτων: έρευνες, αλιεία, περιβάλλον, επιστημονικές αποστολές, ενεργειακή αξιοποίηση. Δηλαδή, θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη που πρέπει να δίνει άδεια ακόμη και σε περιοχές όπου η Ελλάδα έχει νόμιμα δικαιώματα ή όπου η Τουρκία δεν έχει αναγνωρισμένη δικαιοδοσία.
Η «Καθημερινή» σημειώνει ότι, σύμφωνα με τουρκικές πηγές, οι χάρτες και οι λεπτομέρειες του σχεδίου δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, αλλά το νομοσχέδιο φαίνεται να κωδικοποιεί πάγιες τουρκικές θέσεις: αρμοδιότητα ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, έρευνες σε διεθνή ύδατα, έρευνα και διάσωση, καθώς και εμμονή στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Αυτό δεν είναι απλή νομική διατύπωση. Είναι πολιτικό σήμα. Είναι έμμεσο casus belli νέας γενιάς. Όχι απαραίτητα με τη μορφή ανοιχτής απειλής πολέμου, όπως το 1995 για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ., αλλά με τη μορφή θεσμικής περικύκλωσης: «ό,τι κάνει η Ελλάδα στο Αιγαίο, θα πρέπει να περνά από την τουρκική έγκριση».
Και εδώ η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε φοβική ούτε σπασμωδική. Η Ελλάδα έχει δικαίωμα, βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, να ορίζει χωρική θάλασσα έως 12 ναυτικά μίλια. Το άρθρο 3 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι κάθε κράτος έχει δικαίωμα να καθορίζει το εύρος της χωρικής του θάλασσας έως τα 12 ναυτικά μίλια.
Η Τουρκία δεν μπορεί να δημιουργεί δίκαιο επειδή το ψήφισε μόνη της. Δεν μπορεί να βαφτίζει «ειδικό καθεστώς» μια θαλάσσια περιοχή και να απαιτεί από την Ελλάδα να συμπεριφέρεται σαν να έχει ήδη παραχωρήσει δικαιώματα. Δεν μπορεί να αντικαθιστά το διεθνές δίκαιο με εθνικό νόμο και μετά να ζητά από τους άλλους να τον σεβαστούν.
Τι επιχειρεί η Άγκυρα
Πρώτον, να δώσει νομικό μανδύα στη «Γαλάζια Πατρίδα».
Δεύτερον, να προλάβει ελληνικές κινήσεις σε θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, θαλάσσια πάρκα, αλιευτικές ζώνες και ενεργειακές δραστηριότητες.
Τρίτον, να στείλει μήνυμα ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται ελληνική δραστηριότητα πέραν των 6 ν.μ. χωρίς τη δική της συναίνεση.
Τέταρτον, να μεταφέρει την πίεση από το πεδίο της διπλωματίας στο πεδίο της εσωτερικής νομιμοποίησης.
Δεν είναι τυχαίο ότι το τουρκικό ΥΠΕΞ, ήδη από τον Απρίλιο, είχε καταγγείλει ελληνικούς χάρτες και περιορισμούς αλιείας, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν έχει δικαιοδοσία πέραν των 6 ν.μ. σε συγκεκριμένες περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν πρέπει να παγιδευτεί στη λογική της άδειας. Δεν ζητά άδεια από την Τουρκία για να ασκήσει νόμιμα δικαιώματα. Δεν αποδέχεται τετελεσμένα. Δεν αναγνωρίζει μονομερείς τουρκικούς νόμους ως διεθνείς δεσμεύσεις.
Η Αθήνα οφείλει να κινηθεί σε τρία επίπεδα:
Πρώτον: διπλωματική καταγγελία.
Άμεση ενημέρωση ΟΗΕ, Ε.Ε., ΝΑΤΟ και εταίρων. Όχι γενικόλογες αναφορές, αλλά πλήρης χαρτογράφηση του τουρκικού σχεδίου και των επιπτώσεών του.
Δεύτερον: συνέχιση ελληνικών δραστηριοτήτων.
Η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει κανονικά τις νόμιμες δραστηριότητές της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Κάθε υποχώρηση σήμερα θα ερμηνευθεί αύριο ως σιωπηρή αποδοχή.
Τρίτον: άμυνα και αποτροπή.
Το εξοπλιστικό πρόγραμμα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι όρος εθνικής επιβίωσης. Η Τουρκία καταλαβαίνει τη γλώσσα της ισχύος, όχι τις ευχές. Η αποτροπή είναι η μόνη γλώσσα που μειώνει τον κίνδυνο σύγκρουσης.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι αθώος χάρτης. Είναι δόγμα πίεσης. Και αν τώρα επιχειρείται να γίνει νόμος, τότε η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει καθαρά: κανένας τουρκικός νόμος δεν παράγει δικαιώματα πάνω στο Αιγαίο. Κανένα μονομερές χαρτί της Άγκυρας δεν ακυρώνει το διεθνές δίκαιο. Και καμία ελληνική κυβέρνηση δεν έχει δικαίωμα να αφήσει τη χώρα να συνηθίσει την ιδέα ότι για να κινηθεί στο Αιγαίο πρέπει πρώτα να ρωτήσει την Τουρκία.