Η Μαργκαρίτα Σιμονιάν είπε αυτό που στη Ρωσία πολλοί σκέφτονται αλλά λίγοι διατυπώνουν τόσο ωμά: κανείς δεν πρέπει να περιμένει σωτηρία από τον Τραμπ. Η πολιτική δεν είναι μυθιστόρημα τιμής. Είναι πεδίο ισχύος, συμφερόντων και αιφνίδιων ανατροπών.
Η δήλωση της Μαργκαρίτα Σιμονιάν δεν ήταν μια απλή αιχμή για τον Ντόναλντ Τραμπ. Ήταν καμπανάκι προς το ίδιο το ρωσικό ακροατήριο. Προς όσους στη Μόσχα εξακολουθούν να πιστεύουν ότι ένας Αμερικανός πρόεδρος, επειδή συγκρούεται με το κατεστημένο της Ουάσιγκτον, μπορεί να γίνει σχεδόν «σύμμαχος» της Ρωσίας.
Η Σιμονιάν το λέει καθαρά: η Ρωσία πρέπει να σταματήσει να περιμένει οτιδήποτε από τον Τραμπ.
Και αυτό, στην πραγματικότητα, είναι ένα μάθημα ψυχρού ρεαλισμού.
Το τέλος του ρομαντισμού
Η αναφορά της στον κόμη Βοροντσόφ δεν είναι διακοσμητική. Είναι σύμβολο μιας άλλης εποχής. Της εποχής όπου η τιμή, ο λόγος, η προσωπική ευθύνη και η αίσθηση καθήκοντος μπορούσαν να παρουσιάζονται ως πολιτικές αρετές.
Ο Βοροντσόφ, σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, πούλησε κτήματα για να καλύψει χρέη Ρώσων στρατιωτών στη Γαλλία, μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Ένας αριστοκράτης που έβαλε την προσωπική του περιουσία κάτω από το βάρος της τιμής.
Η Σιμονιάν παίρνει αυτό το παράδειγμα και το συντρίβει πάνω στη σημερινή πραγματικότητα.
Η σύγχρονη πολιτική δεν λειτουργεί έτσι.
Δεν έχει κόμητες που πουλούν κτήματα για να διασώσουν την αξιοπρέπεια ενός στρατού. Έχει ηγέτες που μετρούν δημοσκοπήσεις, εσωτερικά ακροατήρια, γεωπολιτικά παζάρια, οικονομικά συμφέροντα και προσωπική επιβίωση.
Ο Τραμπ, λέει ουσιαστικά, δεν δεσμεύεται από κάποια ρομαντική αντίληψη τιμής απέναντι στη Μόσχα. Δεσμεύεται — όσο δεσμεύεται — απέναντι στους Αμερικανούς ψηφοφόρους του. Και ακόμη κι εκεί, μπορεί να αλλάξει γραμμή μέσα σε μία νύχτα.
Το μήνυμα προς όσους περιμένουν «λύση» από την Ουάσιγκτον
Εδώ βρίσκεται η πραγματική βαρύτητα της παρέμβασης.
Η Σιμονιάν δεν κάνει φιλολογικό σχόλιο. Κάνει πολιτική διόρθωση πορείας.
Λέει στη ρωσική κοινή γνώμη: μην επενδύετε σε πρόσωπα. Μην περιμένετε ότι ο Τραμπ θα λειτουργήσει ως ιστορικός εξισορροπητής. Μην πιστεύετε ότι ένας Αμερικανός πρόεδρος, όσο αντισυστημικός κι αν εμφανίζεται, θα σηκώσει στις πλάτες του τις ρωσικές προσδοκίες.
Διότι ο Τραμπ δεν είναι ρωσικό χαρτί. Είναι αμερικανικό χαρτί.
Μπορεί να πιέσει την Ευρώπη. Μπορεί να μιλήσει σκληρά για την Ουκρανία. Μπορεί να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού. Μπορεί να αναστατώσει το ΝΑΤΟ, το Κίεβο, τις Βρυξέλλες.
Αλλά όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η Μόσχα πρέπει να τον αντιμετωπίζει ως εγγύηση.
Στην πολιτική, όποιος μπερδεύει την τακτική σύγκλιση με στρατηγική δέσμευση, συνήθως πληρώνει ακριβά το λάθος.
Η Ρωσία και το δύσκολο μάθημα
Η παρέμβαση αυτή δείχνει και κάτι βαθύτερο: ότι στη ρωσική πλευρά υπάρχει πλέον επίγνωση πως ο κόσμος μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία δεν θα κριθεί από συναισθηματικές αναγνώσεις, αλλά από σκληρούς συσχετισμούς.
Δεν αρκεί να περιμένεις μια αλλαγή στον Λευκό Οίκο.
Δεν αρκεί να ελπίζεις ότι η αμερικανική κόπωση θα μετατραπεί αυτόματα σε ρωσικό κέρδος.
Δεν αρκεί να θεωρείς ότι επειδή ένας ηγέτης μιλά με αντισυμβατικό τρόπο, θα κάνει και αντισυμβατικές παραχωρήσεις.
Η Μόσχα, αν ακούσει πραγματικά αυτό που λέει η Σιμονιάν, πρέπει να προετοιμάζεται όχι για έναν «φίλο» στην Ουάσιγκτον, αλλά για έναν απρόβλεπτο διαπραγματευτή. Και ο απρόβλεπτος διαπραγματευτής δεν είναι ποτέ ασφαλές θεμέλιο στρατηγικής.
Η Σιμονιάν είπε με λίγες λέξεις κάτι που ισχύει για όλες τις μεγάλες δυνάμεις: όποιος περιμένει από τον αντίπαλο να φερθεί με ρομαντική τιμή, έχει ήδη χάσει την επαφή με την πραγματικότητα.
Ο Τραμπ δεν είναι Βοροντσόφ.
Δεν θα πουλήσει πολιτικά κτήματα για να πληρώσει τα χρέη των ρωσικών προσδοκιών.
Θα κινηθεί όπως κινούνται οι ηγέτες της σημερινής εποχής: με βάση το συμφέρον, την πίεση, την εικόνα, την ψήφο και τη στιγμή.
Και αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα προς τη Μόσχα: στην πολιτική δεν επιβιώνει όποιος πιστεύει σε μύθους τιμής. Επιβιώνει όποιος σταματά να περιμένει σωτήρες και αρχίζει να μετρά ψυχρά την ισχύ του.