Με διπλή παρέμβαση για ελληνοτουρκικά και υποκλοπές, ο πρώην πρωθυπουργός αμφισβήτησε δύο κεντρικά κυβερνητικά αφηγήματα: την εξωτερική πολιτική χαμηλής έντασης και την επίκληση της “νομιμότητας” στις παρακολουθήσεις.
Ο Κώστας Καραμανλής δεν χρειάστηκε να κατονομάσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη για να στείλει μήνυμα στο Μέγαρο Μαξίμου. Με προσεκτική αλλά απολύτως ευδιάκριτη γλώσσα, έβαλε στο τραπέζι δύο από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της κυβέρνησης: τα ελληνοτουρκικά και τις υποκλοπές.
Στην παρουσίαση του βιβλίου των Κωνσταντίνου Αρβανιτόπουλου και Κωνσταντίνου Φίλη, «Η Νέα Παγκόσμια Τάξη – Το Δίκαιο της Ισχύος», ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε «εξωφρενικό» τον υπό προώθηση τουρκικό νόμο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και προειδοποίησε ότι η πολιτική των «ήρεμων νερών» πρέπει να αξιολογηθεί ως προς την αποτελεσματικότητά της.
Καραμανλής: Διπλή προειδοποίηση σε κυβέρνηση και σύστημα εξουσίας
Υπάρχουν παρεμβάσεις που ακούγονται σαν ομιλίες. Και υπάρχουν παρεμβάσεις που λειτουργούν σαν πολιτικό σήμα κινδύνου.
Η χθεσινή τοποθέτηση του Κώστα Καραμανλή ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Ο πρώην πρωθυπουργός δεν έκανε αντιπολιτευτικό θόρυβο. Δεν ύψωσε τόνους για τις εντυπώσεις. Δεν χρησιμοποίησε προσωπικές αιχμές. Όμως, ακριβώς γι’ αυτό, η παρέμβασή του είχε μεγαλύτερο βάρος. Γιατί χτύπησε εκεί όπου η κυβέρνηση εμφανίζει τα μεγαλύτερα ρήγματα: στην εξωτερική πολιτική έναντι της Τουρκίας και στο θεσμικό τραύμα των υποκλοπών.
Τα «ήρεμα νερά» και το ερώτημα που δεν απαντά το Μαξίμου
Η φράση του Κώστα Καραμανλή ότι «πρέπει να μας προβληματίσει η αποτελεσματικότητα της πολιτικής των ήρεμων νερών» δεν είναι μια απλή διπλωματική παρατήρηση. Είναι ευθεία αμφισβήτηση μιας ολόκληρης κυβερνητικής στρατηγικής.
Διότι η αποφυγή της έντασης έχει νόημα μόνο όταν δεν παράγει κόστος. Όταν, όμως, η Άγκυρα συνεχίζει να θεσμοποιεί το αναθεωρητικό αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», όταν το μεταφέρει στα σχολεία, όταν το κάνει νόμο του κράτους, τότε η ελληνική σιωπή ή η υπερβολική εγκράτεια κινδυνεύει να διαβαστεί από τρίτους ως ανοχή.
Αυτό ήταν το βαθύτερο μήνυμα Καραμανλή: άλλο η ψυχραιμία, άλλο η αδράνεια. Άλλο η αποτροπή της κρίσης, άλλο η σταδιακή κανονικοποίηση των τουρκικών αξιώσεων.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα για την κυβέρνηση. Το αφήγημα των «ήρεμων νερών» μπορεί να λειτουργεί επικοινωνιακά στο εσωτερικό. Όμως στα εθνικά ζητήματα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν επικρατεί ησυχία στην επιφάνεια. Είναι τι συσσωρεύεται από κάτω.
Η Τουρκία χτίζει δόγμα, η Ελλάδα δεν μπορεί να χτίζει αυταπάτες
Ο πρώην πρωθυπουργός περιέγραψε τη «Γαλάζια Πατρίδα» όχι ως ρητορικό πυροτέχνημα, αλλά ως οργανωμένη, συστηματική και μεθοδική αναθεωρητική ατζέντα της Τουρκίας. Η δημόσια παρέμβασή του έρχεται σε μια στιγμή που η Άγκυρα επιχειρεί να δώσει θεσμικό βάρος σε ένα δόγμα που αμφισβητεί ευθέως ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Αυτό σημαίνει ότι η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να περιορίζεται σε χαμηλούς τόνους. Χρειάζεται δημόσια διπλωματία, διαρκής ενημέρωση συμμάχων και εταίρων, καθαρή ανάδειξη της τουρκικής επεκτατικότητας και όχι απλώς διαχείριση της επικαιρότητας.
Με απλά λόγια: όταν η Τουρκία κάνει τη διεκδίκηση κρατικό δόγμα, η Ελλάδα δεν μπορεί να απαντά μόνο με ευχές σταθερότητας.
Οι υποκλοπές ως θεσμική πληγή
Το δεύτερο καρφί Καραμανλή ήταν ακόμη πιο βαρύ, γιατί αφορούσε τον πυρήνα της Δημοκρατίας.
Η αναφορά του στις «παράνομες ή τυπικά νομιμοφανείς παρακολουθήσεις» ήταν μια φράση με σαφή πολιτικό αποδέκτη. Διότι αμφισβητεί ακριβώς το βασικό επιχείρημα που έχει χρησιμοποιηθεί για τις επισυνδέσεις: ότι ήταν «νόμιμες». Ο Καραμανλής είπε, ουσιαστικά, ότι η τυπική επίκληση νομιμότητας δεν αρκεί όταν πλήττεται η ουσία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Και αυτό είναι το σημείο που πονάει περισσότερο.
Γιατί η Δημοκρατία δεν τραυματίζεται μόνο όταν παραβιάζεται ωμά ο νόμος. Τραυματίζεται και όταν ο νόμος χρησιμοποιείται ως παραπέτασμα. Όταν η θεσμική λογοδοσία αντικαθίσταται από επικοινωνιακή διαχείριση. Όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε χειραγώγηση. Όταν όποιος αμφισβητεί το επίσημο αφήγημα στοχοποιείται ως εχθρός.
Το μήνυμα πίσω από τις λέξεις
Ο Καραμανλής δεν μίλησε ως αρχηγός αντιπολίτευσης. Μίλησε ως πρώην πρωθυπουργός της ίδιας παράταξης που κυβερνά. Αυτό κάνει την παρέμβαση βαρύτερη.
Διότι δεν πρόκειται για εξωτερική κριτική. Πρόκειται για εσωτερικό πολιτικό ρήγμα. Για προειδοποίηση ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να κρύβει τα εθνικά ζητήματα πίσω από τη ρητορική της ηρεμίας και τα θεσμικά ζητήματα πίσω από τη ρητορική της νομιμότητας.
Η παρέμβαση Καραμανλή λέει κάτι απλό: στα εθνικά, η σιωπή μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Στους θεσμούς, η νομιμοφάνεια μπορεί να γίνει συγκάλυψη. Και στη Δημοκρατία, η χειραγώγηση της πληροφόρησης δεν είναι απλώς επικοινωνιακό παιχνίδι. Είναι υπονόμευση.
Το Μαξίμου μπορεί να προσποιηθεί ότι δεν άκουσε. Μπορεί να πει ότι οι διατυπώσεις ήταν γενικές. Μπορεί να επιχειρήσει να χαμηλώσει τη σημασία της παρέμβασης.
Όμως το μήνυμα πέρασε.
Ο Κώστας Καραμανλής δεν μίλησε για να κάνει θόρυβο. Μίλησε για να δείξει το κενό πίσω από δύο κυβερνητικά αφηγήματα: τα «ήρεμα νερά» στα ελληνοτουρκικά και τη «νομιμότητα» στις υποκλοπές.
Και όταν ένας πρώην πρωθυπουργός της ίδιας παράταξης λέει, έστω και με θεσμική ψυχραιμία, ότι κάτι δεν πάει καλά, τότε το πρόβλημα δεν είναι η κριτική.
Το πρόβλημα είναι αυτό που προσπαθούν να κρύψουν.