Οι γονείς συχνά προσπαθούν να διορθώσουν τις αδυναμίες και αφήνουν ανεκμετάλλευτες τις φυσικές κλίσεις – Πώς ξεχωρίζει το ταλέντο από μια απλή δεξιότητα και ποια λάθη μπορούν να το «πνίξουν»
Ένα παιδί επιστρέφει από το σχολείο με 18 στα φιλολογικά και 13 στα μαθηματικά. Πού θα σταθεί πρώτα το βλέμμα του γονέα;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, στο 13.
Θα αναζητήσει ιδιαίτερα μαθήματα, θα αυξήσει την πίεση και θα θέσει ως βασικό στόχο τη βελτίωση του χαμηλότερου βαθμού. Την ίδια στιγμή, όμως, μπορεί να αγνοήσει ότι οι υψηλές επιδόσεις στη γλώσσα φανερώνουν ευχέρεια στην επικοινωνία, δημιουργική σκέψη ή αφηγηματική ικανότητα — χαρακτηριστικά που ενδεχομένως αποτελέσουν αργότερα τον βασικό επαγγελματικό δρόμο του παιδιού.
Αυτό είναι ένα από τα συχνότερα λάθη: οι γονείς επικεντρώνονται σε όσα δεν κάνει καλά το παιδί και θεωρούν σχεδόν αυτονόητα όσα κάνει με φυσικότητα.
Οι σύμβουλοι ψυχικής υγείας Βασίλης Μανουσάκης και Σοφία Πρωτόπαπα, συγγραφείς του βιβλίου «Παιδί μου, έχεις ταλέντο», εξηγούν ότι η ανακάλυψη των κλίσεων δεν απαιτεί απαραίτητα κάποιο περίπλοκο τεστ. Χρειάζεται παρατήρηση, διάλογο, ευκαιρίες και —κυρίως— την αποδοχή ότι το παιδί μπορεί να ακολουθήσει έναν δρόμο εντελώς διαφορετικό από εκείνον που έχει φανταστεί η οικογένειά του.
Ταλέντο δεν είναι μόνο η μουσική και ο αθλητισμός
Όταν ακούμε τη λέξη «ταλέντο», συνήθως σκεφτόμαστε ένα παιδί που τραγουδά, ζωγραφίζει, παίζει κάποιο μουσικό όργανο ή διακρίνεται σε ένα άθλημα.
Οι φυσικές κλίσεις, όμως, δεν περιορίζονται στις τέχνες και στις αθλητικές επιδόσεις.
Ένα παιδί μπορεί να διαθέτει ιδιαίτερη ικανότητα:
- στην επικοινωνία,
- στην οργάνωση μιας ομάδας,
- στην επίλυση πρακτικών προβλημάτων,
- στην ενσυναίσθηση,
- στο χιούμορ,
- στην ηγεσία,
- στην παρατήρηση,
- στη δημιουργία ιστοριών,
- στις κατασκευές,
- στη φροντίδα ανθρώπων ή ζώων.
Πολλές από αυτές τις δυνατότητες δεν αποτυπώνονται άμεσα στους σχολικούς βαθμούς. Μπορεί, ωστόσο, να φαίνονται στον τρόπο με τον οποίο το παιδί συνεργάζεται, παίζει, συζητά, αντιμετωπίζει μια δυσκολία ή αναλαμβάνει πρωτοβουλίες.
Τα έξι σημάδια που πρέπει να παρατηρούν οι γονείς
Μια φυσική κλίση συνήθως αποκαλύπτεται μέσα από επαναλαμβανόμενες καθημερινές συμπεριφορές. Οι γονείς μπορούν να αναρωτηθούν:
- Με ποια δραστηριότητα ασχολείται το παιδί χωρίς να χρειάζεται διαρκείς υπενθυμίσεις;
- Τι το κάνει να χάνει την αίσθηση του χρόνου;
- Για ποιο θέμα μιλά με ενθουσιασμό και αυτοπεποίθηση;
- Τι μαθαίνει γρηγορότερα ή πιο φυσικά από άλλα παιδιά;
- Σε ποια δραστηριότητα επιμένει ακόμη και όταν συναντά δυσκολίες;
- Τι το γεμίζει χαρά και ενέργεια αντί να το εξαντλεί;
Η ευκολία από μόνη της δεν αρκεί. Ένα από τα ισχυρότερα σημάδια είναι η εσωτερική επιθυμία του παιδιού να επιστρέφει ξανά και ξανά σε μια δραστηριότητα, ακόμη και χωρίς βραβείο, βαθμό ή επιβράβευση.
Άλλο το ταλέντο, άλλο η δεξιότητα
Ένα παιδί μπορεί να μάθει ποδήλατο, ηλεκτρονικό υπολογιστή ή μια ξένη γλώσσα. Αυτό σημαίνει ότι απέκτησε μια δεξιότητα.
Το ταλέντο, αντίθετα, αποτελεί μια περισσότερο έμφυτη κλίση. Όταν αυτή καλλιεργηθεί με εξάσκηση, εμπειρίες και κατάλληλη καθοδήγηση, μπορεί να μετατραπεί σε δυνατό σημείο.
Ένα παιδί, για παράδειγμα, μπορεί να γνωρίζει αγγλικά επειδή παρακολούθησε μαθήματα. Αν όμως διαθέτει ιδιαίτερη γλωσσική ικανότητα, πιθανότατα θα αναζητά μόνο του ευκαιρίες να μιλήσει, θα πειραματίζεται χωρίς υπερβολικό φόβο για τα λάθη και θα επικοινωνεί με φυσικότητα.
Η διαφορά βρίσκεται στον συνδυασμό ευκολίας, ευχαρίστησης, επιμονής και αυθόρμητης πρωτοβουλίας.
Η πίεση μπορεί να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα
Ένας αυταρχικός γονέας μπορεί πράγματι να αναγκάσει το παιδί να εξασκείται καθημερινά στη μουσική ή στον αθλητισμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα το βοηθήσει να αγαπήσει και να αναπτύξει το ταλέντο του.
Η υπερβολική πίεση, η συνεχής σύγκριση και η απαίτηση για επιτυχία μπορούν να μετατρέψουν μια αγαπημένη δραστηριότητα σε πηγή άγχους. Δεν είναι λίγοι οι έφηβοι που εγκαταλείπουν απότομα κάτι στο οποίο ήταν πραγματικά καλοί, επειδή αισθάνθηκαν ότι έπαψε να τους ανήκει και μετατράπηκε σε οικογενειακή υποχρέωση.
Ο υποστηρικτικός γονέας προσφέρει ευκαιρίες, θέτει όρια και ενθαρρύνει την προσπάθεια, χωρίς να καθορίζει εκ των προτέρων το αποτέλεσμα. Ρωτά το παιδί πώς αισθάνεται, τι του άρεσε, τι το δυσκόλεψε και αν θέλει να συνεχίσει.
Δεν αρκεί, επομένως, να το μεταφέρει από το σχολείο στο ωδείο, στο γήπεδο ή στο εργαστήριο ζωγραφικής. Χρειάζεται ουσιαστική συζήτηση γύρω από όσα βιώνει.
Κληρονομικότητα ή περιβάλλον;
Η απάντηση δεν βρίσκεται αποκλειστικά στη μία ή στην άλλη πλευρά.
Οι φυσικές προδιαθέσεις μπορεί να έχουν κληρονομική βάση, όμως το περιβάλλον είναι εκείνο που θα προσφέρει —ή θα στερήσει— τα απαραίτητα ερεθίσματα. Ένα παιδί μουσικών μπορεί να έχει κληρονομήσει κάποια σχετική ευκολία, μεγαλώνει όμως παράλληλα μέσα σε ήχους, όργανα, παραστάσεις και συζητήσεις που ενισχύουν το ενδιαφέρον του.
Υπάρχουν, βέβαια, και παιδιά που ακολουθούν εντελώς διαφορετική πορεία από την οικογένειά τους. Μια ισχυρή κλίση μπορεί να αναδειχθεί ακόμη και σε ένα περιβάλλον που δεν την κατανοεί, αρκεί να υπάρξει κάποιος άνθρωπος που θα την αναγνωρίσει εγκαίρως.
Αυτόν τον ρόλο μπορεί να παίξει ένας δάσκαλος, ένας προπονητής, ένας καθηγητής, ένας σύμβουλος σταδιοδρομίας ή ένας μέντορας.
Ιδιαίτερα σημαντικό για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες
Η αναγνώριση ενός δυνατού σημείου μπορεί να είναι καθοριστική για ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες ή νευροδιαφορετικότητα.
Όταν ένα παιδί αξιολογείται διαρκώς μόνο με βάση όσα δυσκολεύεται να κάνει, κινδυνεύει να πιστέψει ότι αποτυγχάνει συνολικά. Η ευκαιρία να διακριθεί σε έναν τομέα που ταιριάζει στον τρόπο σκέψης και λειτουργίας του μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση, την ψυχική ανθεκτικότητα και τη διάθεση συμμετοχής.
Ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού, για παράδειγμα, μπορεί να διαθέτει εξαιρετικές μουσικές, τεχνικές ή πρακτικές ικανότητες, οι οποίες δεν θα φανούν ποτέ εάν υποχρεώνεται να αποδίδει αποκλειστικά μέσα από αποστήθιση και μία άκαμπτη μέθοδο διδασκαλίας.
Το ταλέντο του παιδιού δεν χρειάζεται να είναι και το δικό μας
Το δυσκολότερο βήμα για έναν γονέα είναι συχνά να διαχωρίσει τις πραγματικές δυνατότητες του παιδιού από τις δικές του ανεκπλήρωτες επιθυμίες.
Το παιδί δεν είναι υποχρεωμένο να γίνει ο αθλητής, ο επιστήμονας, ο μουσικός ή ο επαγγελματίας που δεν κατάφερε να γίνει ο γονιός του. Ούτε χρειάζεται να ακολουθήσει μια κατεύθυνση μόνο επειδή θεωρείται κοινωνικά ασφαλής ή οικογενειακά αποδεκτή.
Η ουσιαστική στήριξη αρχίζει όταν οι γονείς σταματούν να ρωτούν «τι θέλω να γίνει το παιδί μου» και αναρωτιούνται «ποιο είναι πραγματικά το παιδί μου».
Το ταλέντο δεν ανακαλύπτεται μέσα από πίεση ούτε γεννιέται από έναν υψηλό βαθμό. Φανερώνεται στην καθημερινότητα, καλλιεργείται με τις κατάλληλες ευκαιρίες και ανθίζει όταν το παιδί αισθάνεται ότι έχει το δικαίωμα να χαράξει τη δική του διαδρομή.
Οι επισημάνσεις των δύο ειδικών παρουσιάστηκαν σε ρεπορτάζ της «Καθημερινής». Το βιβλίο «Παιδί μου, έχεις ταλέντο» του Βασίλη Μανουσάκη και της Σοφίας Πρωτόπαπα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δίσιγμα.