Ο Βασίλης Βιλιάρδος καταγγέλλει προεκλογική προπαγάνδα – Δεν υπάρχει ακόμη τελική απόφαση για ολόκληρο το πακέτο, τα 6,94 δισ. έχουν ήδη καταβληθεί και η κυβέρνηση δεν παρουσιάζει τον πραγματικό λογαριασμό
Η Ελλάδα εμφανίζεται έτοιμη να αποπληρώσει πρόωρα περίπου 13 δισ. ευρώ δημόσιου χρέους μέσα στο 2026 και η κυβέρνηση σπεύδει να παρουσιάσει την κίνηση ως ακόμη μία μεγάλη οικονομική επιτυχία.
Το αφήγημα συνοδεύεται από έναν εντυπωσιακό αριθμό: για κάθε ένα δισ. ευρώ πρόωρης αποπληρωμής, το Δημόσιο φέρεται να εξοικονομεί περίπου 30 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Έτσι, κατά τις κυβερνητικές διαρροές, το συνολικό όφελος μπορεί να ξεπεράσει τα δύο δισ. ευρώ σε βάθος επταετίας.
Μόνο που πίσω από τους πανηγυρικούς τίτλους υπάρχουν ορισμένες κρίσιμες λεπτομέρειες που παραμένουν θολές.
Ο οικονομολόγος και βουλευτής Βασίλης Βιλιάρδος χαρακτηρίζει την παρουσίαση της υπόθεσης «ορισμό της κομματικής, προεκλογικής προπαγάνδας» και μιλά για «δημιουργική λογιστική».
Η βασική ένσταση είναι απλή: για να αποπληρωθεί ένα χρέος πρέπει να χρησιμοποιηθούν χρήματα από κάπου. Είτε θα μειωθούν τα ταμειακά διαθέσιμα είτε το Δημόσιο θα δανειστεί ξανά από τις αγορές.
Επομένως, η εξοικονόμηση τόκων δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως καθαρό κέρδος χωρίς να υπολογίζεται το κόστος της χρηματοδότησης, η απόδοση των κεφαλαίων που θα χρησιμοποιηθούν και η απώλεια ρευστότητας.
Τα 13 δισ. δεν είναι μία νέα αποπληρωμή
Το πρώτο σημείο που χρειάζεται αποσαφήνιση είναι ότι τα 13 δισ. ευρώ δεν αποτελούν μία καινούργια αποπληρωμή που αποφασίστηκε και θα πραγματοποιηθεί ολόκληρη από εδώ και πέρα.
Στο ποσό φέρεται να περιλαμβάνονται:
- Τα 6,94 δισ. ευρώ δανείων του μηχανισμού GLF, τα οποία αποπληρώθηκαν ήδη τον Ιούνιο.
- Περίπου 2,5 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών δανείων.
- Ομόλογο 2,2 δισ. ευρώ που λήγει το 2027.
- Μείωση των εντόκων γραμματίων κατά 1,2 δισ. ευρώ έως το τέλος του έτους.
Το άθροισμα ανέρχεται σε 12,84 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 13 δισ. ευρώ.
Πρόκειται, όμως, για συνδυασμό ολοκληρωμένων και σχεδιαζόμενων κινήσεων, όχι για μία πρόσθετη αποπληρωμή 13 δισ. ευρώ.
Το σημαντικότερο είναι ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη τελική απόφαση για ολόκληρο το πακέτο. Άλλο, επομένως, «η Ελλάδα εξετάζει ένα σχέδιο πρόωρης αποπληρωμής» και άλλο «η Ελλάδα ξεπληρώνει 13 δισ. ευρώ».
Στην κυβερνητική επικοινωνία, όμως, η απόσταση ανάμεσα στις δύο διατυπώσεις εξαφανίστηκε με αξιοθαύμαστη ταχύτητα.
Τα χρήματα θα βγουν από τα ταμειακά διαθέσιμα
Ο ισχυρισμός ότι οι πρόωρες αποπληρωμές θα χρηματοδοτηθούν με μείωση των διαθεσίμων δεν αποτελεί απλή αντιπολιτευτική υπόθεση.
Η χρηματοδοτική στρατηγική για το 2026 προέβλεπε ήδη:
- Πρόωρες αποπληρωμές ύψους 8,79 δισ. ευρώ.
- Νέες εκδόσεις μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου χρέους 8 δισ. ευρώ.
- Μείωση των ταμειακών διαθεσίμων κατά 11,859 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, ο σχεδιασμός για τη βιωσιμότητα του χρέους βασίζεται στην υπόθεση χρησιμοποίησης 26,3 δισ. ευρώ από τα ταμειακά διαθέσιμα έως το 2031 για την αποπληρωμή των δανείων GLF.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η πρόωρη εξόφληση είναι λανθασμένη. Σημαίνει, όμως, ότι δεν υπάρχει κάποιο δωρεάν λογιστικό θαύμα.
Το Δημόσιο μειώνει το χρέος του, αλλά ταυτόχρονα περιορίζει ένα μέρος της ρευστότητάς του. Το πραγματικό όφελος πρέπει να υπολογιστεί αφού αφαιρεθούν η απόδοση που θα είχαν τα διαθέσιμα, το κόστος τυχόν νέου δανεισμού και η αξία της απώλειας ενός μέρους του αποθέματος ασφαλείας.
Πού στηρίζονται τα 30 εκατ. ευρώ
Το ποσό των 30 εκατ. ευρώ για κάθε ένα δισ. αποπληρωμής μπορεί να προσεγγίζει το ετήσιο κόστος ορισμένων δανείων του μηχανισμού GLF.
Τα συγκεκριμένα δάνεια έχουν κυμαινόμενο επιτόκιο, το οποίο συνδέεται με το Euribor τριμήνου και επιβαρύνεται με ένα πρόσθετο περιθώριο. Με τα σημερινά δεδομένα, το συνολικό επιτόκιο προσεγγίζει το 3%, δηλαδή περίπου 30 εκατ. ευρώ τόκους για κάθε ένα δισ. ευρώ.
Αυτό, όμως, είναι το ακαθάριστο ποσό τόκων που αποφεύγεται. Δεν είναι κατ’ ανάγκη το καθαρό κέρδος του Δημοσίου.
Επιπλέον, το πακέτο δεν αποτελείται αποκλειστικά από δάνεια GLF. Περιλαμβάνει ομόλογο, έντοκα γραμμάτια και ευρωπαϊκά δάνεια με διαφορετικά επιτόκια, διαφορετικές λήξεις και διαφορετικούς όρους.
Δεν μπορεί, συνεπώς, ένας ενιαίος συντελεστής των 30 εκατ. ευρώ να πολλαπλασιάζεται μηχανικά με ολόκληρο το ποσό.
Υπάρχει και η απλή αριθμητική: 13 δισ. επί 30 εκατ. ευρώ ισοδυναμούν με 390 εκατ. ευρώ, όχι με τα 360 εκατ. ευρώ που εμφανίστηκαν στα δημοσιεύματα.
Ενδέχεται η διαφορά να προκύπτει από στρογγυλοποιήσεις ή από το γεγονός ότι δεν αποδίδουν όλα τα τμήματα του πακέτου την ίδια εξοικονόμηση. Αυτό ακριβώς, όμως, πρέπει να παρουσιαστεί αναλυτικά και όχι να καλυφθεί με έναν εντυπωσιακό τίτλο.
Ούτε το 1,7% εξηγεί ολόκληρη την εικόνα
Χρειάζεται, πάντως, μία διευκρίνιση και στον ισχυρισμό ότι το μέσο επιτόκιο των δανείων που θα προπληρωθούν βρίσκεται περίπου στο 1,7%.
Το μέσο πραγματικό επιτόκιο για το σύνολο του μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου χρέους έχει αυξηθεί από 1,7% το 2023 σε 1,9% για το 2025 και το 2026.
Το 1,7%, επομένως, δεν αποτελεί επιβεβαιωμένο μέσο επιτόκιο των συγκεκριμένων υποχρεώσεων που σχεδιάζεται να εξοφληθούν.
Από την άλλη πλευρά, ούτε η απόδοση του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου μπορεί να χρησιμοποιείται ως γενικό κόστος για κάθε μορφή κρατικού δανεισμού.
Η μόνη σοβαρή απάντηση είναι ένας αναλυτικός πίνακας ανά δάνειο: κεφάλαιο, επιτόκιο, ημερομηνία λήξης, πηγή χρηματοδότησης, ακαθάριστη εξοικονόμηση και καθαρό όφελος.
Όλα τα υπόλοιπα είναι αριθμοί για τις τηλεοπτικές οθόνες.
Πλεονάσματα που πληρώνουν οι πολίτες
Ο Βασίλης Βιλιάρδος συνδέει την υπόθεση με την υπερφορολόγηση, την κατάρρευση της αγοραστικής δύναμης και την ισοπέδωση της μεσαίας τάξης.
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό ζήτημα.
Τα πλεονάσματα και τα ταμειακά διαθέσιμα δεν δημιουργήθηκαν σε οικονομικό κενό. Προήλθαν από φόρους, περιορισμό δαπανών, εκδόσεις χρέους και συγκέντρωση ρευστότητας.
Την ώρα που η κυβέρνηση πανηγυρίζει για τη μείωση του δείκτη χρέους, οι πολίτες συνεχίζουν να πληρώνουν υψηλούς έμμεσους φόρους, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις ασφυκτιούν και οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι.
Η χώρα μπορεί να εμφανίζεται ισχυρότερη στους πίνακες των αγορών, αλλά το ελληνικό νοικοκυριό δεν πληρώνει το σούπερ μάρκετ με ποσοστά χρέους προς ΑΕΠ.
Ούτε η μικρομεσαία επιχείρηση καλύπτει το κόστος ενέργειας με τις αναβαθμίσεις των οίκων αξιολόγησης.
Οι πολίτες δεν χρειάζονται συνθήματα αλλά λογαριασμό
Η μείωση του δημόσιου χρέους είναι σωστός και αναγκαίος στόχος.
Η προπαγάνδα αρχίζει όταν μία σύνθετη ανταλλαγή χρέους, διαθεσίμων και μελλοντικών τόκων παρουσιάζεται σαν καθαρό κέρδος χωρίς κόστος.
Εάν η κυβέρνηση είναι βέβαιη ότι η χώρα κερδίζει περισσότερα από δύο δισ. ευρώ, ας δημοσιοποιήσει ολόκληρο τον υπολογισμό.
Ποια ακριβώς δάνεια εξοφλούνται; Με ποιο επιτόκιο; Πότε έληγαν; Από ποια διαθέσιμα θα πληρωθούν; Ποια θα είναι η απώλεια εσόδων από αυτά τα κεφάλαια; Πόση ρευστότητα θα απομείνει και πόσος νέος δανεισμός θα απαιτηθεί;
Οι πολίτες δεν είναι οικονομικά αναλφάβητοι.
Και τα λογιστικά θαύματα, όταν μπουν σε έναν κανονικό πίνακα, συνήθως παύουν να είναι θαύματα.