Τα μετρητά είναι νόμιμο χρήμα στην Ευρωζώνη. Αλλά όποιος πουλάει το σύνθημα «κανείς δεν μπορεί να τα αρνηθεί ποτέ» λέει μισή αλήθεια — και στη νομική γλώσσα, η μισή αλήθεια είναι ο πιο γρήγορος δρόμος προς το ψέμα.
Ναι, τα μετρητά είναι νόμιμο χρήμα. Ναι, στην Ευρώπη η αποδοχή τους στη λιανική πρέπει να είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Και ναι, το «μόνο κάρτα» δεν είναι λευκή επιταγή για κάθε επιχείρηση που θέλει να φέρεται σαν να νομοθετεί από την ταμειακή της. Η ίδια η ΕΚΤ ξεκαθαρίζει ότι καταστήματα και εστιατόρια δεν μπορούν να αρνούνται μετρητά, εκτός αν έχει συμφωνηθεί εκ των προτέρων άλλο μέσο πληρωμής, ενώ η ευρωπαϊκή σύσταση για το legal tender μιλά για υποχρεωτική αποδοχή κατ’ αρχήν.
Όμως εδώ τελειώνει η δημαγωγία και αρχίζει το δίκαιο. Γιατί το «είναι νόμιμο χρήμα» δεν σημαίνει «επιβάλλω μετρητά παντού, πάντα και χωρίς όριο». Το ίδιο το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναγνωρίζει ότι μπορούν να υπάρξουν περιορισμοί και εξαιρέσεις, ενώ στην Ελλάδα υπάρχει ρητό όριο: πάνω από 500 ευρώ στις συναλλαγές επιχείρησης με ιδιώτη, η πληρωμή με μετρητά δεν επιτρέπεται και προβλέπεται πρόστιμο διπλάσιο της συναλλαγής.
Τι λέει πραγματικά η Ευρώπη
Η ευρωπαϊκή έννομη τάξη δεν αφήνει αμφιβολία ότι τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ έχουν καθεστώς νόμιμου χρήματος. Αυτό σημαίνει, στον πυρήνα του, ότι όταν υπάρχει υποχρέωση πληρωμής, τα μετρητά πρέπει κατ’ αρχήν να γίνονται δεκτά στην ονομαστική τους αξία και να εξοφλούν την οφειλή. Με απλά λόγια: στη λιανική αγορά, η αποδοχή μετρητών είναι ο κανόνας. Όχι επειδή το λέει κάποιος σε ανάρτηση με κεφαλαία, αλλά επειδή το λένε η ΕΚΤ και η ευρωπαϊκή σύσταση για το legal tender.
Πού σπάει ο μύθος του “υποχρεωτικά παντού”
Εκεί που ορισμένοι χτίζουν επανάσταση του πληκτρολογίου, το δίκαιο βάζει υποσημειώσεις. Η ευρωπαϊκή σύσταση αναγνωρίζει ότι άλλο μέσο πληρωμής μπορεί να ισχύσει αν αυτό έχει συμφωνηθεί εκ των προτέρων, ενώ η ίδια η ευρωπαϊκή νομική συζήτηση δέχεται ότι τα κράτη μπορούν να θεσπίζουν αναλογικούς περιορισμούς, για λόγους δημοσίου συμφέροντος, φορολογικού ελέγχου ή καταπολέμησης παράνομου χρήματος. Συνεπώς, όποιος λέει «ποτέ δεν μπορεί να υπάρξει άρνηση μετρητών» δεν περιγράφει το δίκαιο· το παραμορφώνει.
Τι ισχύει στην Ελλάδα και ποιος παριστάνει τον ανήξερο
Στην ελληνική έννομη τάξη το τοπίο είναι ακόμη πιο καθαρό. Για συναλλαγές λιανικής άνω των 500 ευρώ μεταξύ επιχείρησης και ιδιώτη, η εξόφληση πρέπει να γίνεται με τραπεζικό ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμής. Μάλιστα, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει πρόστιμο ίσο με το διπλάσιο της συναλλαγής όταν αυτή γίνεται παρανόμως με μετρητά. Άρα το σύνθημα «κανείς δεν μπορεί να σας στερήσει το δικαίωμα να χρησιμοποιείτε μετρητά» καταρρέει μόνο του μόλις πέσει πάνω στον νόμο.
Η αλήθεια είναι πιο απλή και πολύ πιο άβολη από τα διαδικτυακά συνθήματα: τα μετρητά δεν είναι διακοσμητικό απολίθωμα, ούτε όμως και ιερό φετίχ που ακυρώνει κάθε κανόνα. Είναι νόμιμο χρήμα, με ισχυρή προστασία στην Ευρώπη, αλλά όχι υπεράνω δικαίου. Όποιος το κρύβει αυτό, δεν υπερασπίζεται τον καταναλωτή. Τον ταΐζει νομικές μπαρούφες για να κερδίσει ένα χειροκρότημα στα social.