Η αποδοχή κάθε ανθρώπου δεν καταργεί την υποχρέωση της Πολιτείας να στηρίζει έμπρακτα τον γάμο, τη μητρότητα, την πατρότητα και την απόκτηση παιδιών
Η Δόμνα Μιχαηλίδου, υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, δήλωσε ότι «δεν υπάρχει η ελληνική οικογένεια του μέλλοντος», εξηγώντας πως δεν μπορεί να θεωρείται μοναδικό πρότυπο μια οικογένεια με δύο γονείς και τρία παιδιά.
Η πλήρης τοποθέτησή της είναι σαφώς διαφορετική από τα παραποιημένα αποσπάσματα που κυκλοφόρησαν στα κοινωνικά δίκτυα. Δεν μίλησε για «κατάργηση» της οικογένειας. Μίλησε για διαφορετικές μορφές νοικοκυριών και για την ανάγκη να διαθέτουν όλες οι οικογένειες χώρο, χρόνο και οικονομική δυνατότητα.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η θέση της δεν επιδέχεται σκληρή πολιτική και κοινωνική κριτική. Γιατί άλλο ο σεβασμός σε κάθε άνθρωπο και άλλο η άρνηση της Πολιτείας να διατυπώσει ποιο οικογενειακό πρότυπο χρειάζεται να ενισχύσει, ειδικά όταν η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια πραγματική δημογραφική κατάρρευση.
Η υπουργός δεν είναι κοινωνικός παρατηρητής
Μια υπουργός Οικογένειας δεν βρίσκεται στη θέση της απλώς για να περιγράφει τις κοινωνικές μεταβολές. Δεν είναι ουδέτερη παρατηρήτρια ούτε παρουσιάστρια συνεδρίου συμπερίληψης. Εκπροσωπεί ένα κράτος το οποίο οφείλει να χαράζει πολιτική, να θέτει προτεραιότητες και να προστατεύει θεσμούς που εξασφαλίζουν τη συνέχεια της κοινωνίας.
Βεβαίως υπάρχουν μονογονεϊκές οικογένειες. Υπάρχουν χήρες και χήροι που μεγαλώνουν μόνοι τους παιδιά. Υπάρχουν διαζευγμένοι γονείς, ανάδοχες και θετές οικογένειες, ζευγάρια χωρίς παιδιά και άνθρωποι που ζουν μόνοι. Όλοι δικαιούνται σεβασμό, ίση μεταχείριση και ουσιαστική κρατική προστασία.
Η ύπαρξη, όμως, διαφορετικών οικογενειακών καταστάσεων δεν σημαίνει ότι καταργείται ο βασικός κοινωνικός και δημογραφικός πυρήνας: η σταθερή ένωση μιας μητέρας και ενός πατέρα που αναλαμβάνουν να γεννήσουν, να αναθρέψουν και να προστατεύσουν παιδιά.
Η εξαίρεση, η ανατροπή ή η δύσκολη συνθήκη της ζωής δεν ακυρώνει τον κανόνα. Αντιθέτως, αποδεικνύει πόσο αναγκαίο είναι το κράτος να στηρίζει τους ανθρώπους όταν ο οικογενειακός πυρήνας δοκιμάζεται ή διαλύεται.
Το Σύνταγμα δεν είναι ουδέτερο απέναντι στην οικογένεια
Το άρθρο 21 του Συντάγματος δεν αναφέρεται αόριστα σε «σχήματα συμβίωσης». Ορίζει ότι η οικογένεια αποτελεί «θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους» και θέτει υπό την προστασία του κράτους τον γάμο, τη μητρότητα και την παιδική ηλικία.
Πρόκειται για συνταγματική κατεύθυνση και όχι για διακοσμητική φράση.
Η Πολιτεία έχει καθήκον να προστατεύει την οικογένεια όχι μόνο ως συναισθηματικό δεσμό, αλλά και ως θεσμό ανατροφής των επόμενων γενεών. Να στηρίζει τη μητέρα, να αναγνωρίζει τον κρίσιμο ρόλο του πατέρα, να προστατεύει το παιδί και να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε οι νέοι να μπορούν να παντρευτούν και να αποκτήσουν παιδιά χωρίς να οδηγούνται στην οικονομική εξόντωση.
Η ισότητα των πολιτών δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή νοικοκυριού έχει την ίδια λειτουργία ή το ίδιο δημογραφικό αποτέλεσμα. Όλοι οι άνθρωποι έχουν ίση αξία. Όλες οι κοινωνικές επιλογές, όμως, δεν παράγουν το ίδιο αποτέλεσμα για τη συνέχεια ενός λαού.
Οι αριθμοί διαψεύδουν την πολυτέλεια της ασάφειας
Το 2024 καταγράφηκαν στην Ελλάδα μόλις 68.467 γεννήσεις και 126.916 θάνατοι. Μέσα σε έναν χρόνο το φυσικό ισοζύγιο του πληθυσμού ήταν αρνητικό κατά 58.449 ανθρώπους. Παράλληλα, οι γάμοι μειώθηκαν κατά 9,2%.
Η Ελλάδα, λοιπόν, δεν έχει την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει την οικογένεια ως αφηρημένη έννοια χωρίς συγκεκριμένο κοινωνικό προσανατολισμό. Η χώρα γερνά, τα χωριά ερημώνουν, τα σχολεία κλείνουν, οι νέοι αναβάλλουν διαρκώς τη γονεϊκότητα και ο ενεργός πληθυσμός συρρικνώνεται.
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η απάντηση της αρμόδιας υπουργού δεν μπορεί να εξαντλείται στη διαπίστωση ότι η οικογένεια του μέλλοντος «δεν έχει μία μορφή».
Η Πολιτεία οφείλει να πει καθαρά ότι θέλει περισσότερα παιδιά, περισσότερους νέους γονείς, περισσότερες σταθερές οικογένειες και πραγματική προστασία της μητρότητας και της πατρότητας.
Η συμπερίληψη δεν απαιτεί την εξαφάνιση του προτύπου
Η προστασία της οικογένειας με μητέρα, πατέρα και παιδιά δεν συνιστά επίθεση σε κανέναν. Δεν αφαιρεί δικαιώματα από μονογονεϊκές οικογένειες, ζευγάρια χωρίς παιδιά ή ανθρώπους που ακολουθούν διαφορετική διαδρομή.
Η συμπερίληψη, όμως, δεν μπορεί να σημαίνει ότι το κράτος απαγορεύεται να διακρίνει ποιο κοινωνικό πρότυπο συμβάλλει άμεσα στη δημογραφική συνέχεια.
Μπορούμε ταυτόχρονα:
- Να προστατεύουμε κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την οικογενειακή του κατάσταση.
- Να στηρίζουμε τον γονέα που μεγαλώνει μόνος του ένα παιδί.
- Να σεβόμαστε τους ανθρώπους που δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά.
- Να ενισχύουμε αποφασιστικά τον γάμο, τη μητρότητα, την πατρότητα και τις οικογένειες με παιδιά.
Δεν υπάρχει καμία πραγματική αντίφαση. Η αντίφαση κατασκευάζεται μόνο όταν η στήριξη της παραδοσιακής οικογένειας παρουσιάζεται περίπου ως εμπόδιο στην κοινωνική αποδοχή.
«Χώρος, χρόνος και χρήμα» — αλλά και ξεκάθαρη κατεύθυνση
Η υπουργός έχει δίκιο σε ένα σημείο: οι οικογένειες χρειάζονται χώρο, χρόνο και χρήμα. Αυτά, όμως, δεν αρκούν ως επικοινωνιακό σύνθημα.
Χρειάζονται συγκεκριμένες πολιτικές:
- Προσιτή πρώτη κατοικία για νέα ζευγάρια.
- Γενναίες φορολογικές μειώσεις ανά παιδί.
- Επίδομα τέκνων χωρίς εξοντωτικά εισοδηματικά όρια.
- Καθολική πρόσβαση σε βρεφονηπιακούς σταθμούς.
- Ουσιαστική άδεια μητρότητας και πατρότητας.
- Προστασία των γονέων από επαγγελματικές διακρίσεις.
- Ενίσχυση των τρίτεκνων και πολύτεκνων οικογενειών.
- Υποστήριξη της υπογονιμότητας και της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
- Δομές για οικογένειες που μεγαλώνουν παιδιά με αναπηρία.
- Αποκέντρωση, σταθερές δουλειές και σχολεία στην περιφέρεια.
- Πολιτισμική αναγνώριση της γονεϊκότητας ως κοινωνικής προσφοράς και όχι ως προσωπικής «παραξενιάς».
Η ίδια η Μιχαηλίδου επικαλέστηκε το παράδειγμα της Γαλλίας, όπου η μεγάλη οικογένεια προβλήθηκε συστηματικά ως θετικό κοινωνικό πρότυπο. Επομένως, αναγνωρίζει ότι η κουλτούρα επηρεάζει τις δημογραφικές επιλογές.
Δεν μπορείς, όμως, από τη μία να παραδέχεσαι ότι απαιτείται πολιτισμική ενίσχυση της οικογένειας με παιδιά και από την άλλη να αρνείσαι ότι υπάρχει πρότυπο το οποίο αξίζει να ενθαρρύνει το κράτος.
Η οικογένεια δεν είναι απλώς ένα «σχήμα»
Η οικογένεια δεν είναι ένας ακόμη διοικητικός όρος σε έναν κατάλογο κοινωνικών πολιτικών. Είναι δεσμός, ευθύνη, θυσία, συνέχεια και αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών.
Δεν είναι μόνο ποιοι συγκατοικούν κάτω από την ίδια στέγη. Είναι ποιοι δεσμεύονται να φροντίσουν ένα παιδί, να σταθούν δίπλα στους ηλικιωμένους, να μοιραστούν τα βάρη και να παραδώσουν στην επόμενη γενιά μια κοινωνία που εξακολουθεί να υπάρχει.
Ναι, κυρία Μιχαηλίδου, κάθε άνθρωπος δικαιούται σεβασμό και κάθε παιδί προστασία.
Αλλά η Ελλάδα του μέλλοντος χρειάζεται οικογένειες με παιδιά. Χρειάζεται μητέρες που δεν θα τιμωρούνται επειδή γέννησαν. Πατέρες που δεν θα αντιμετωπίζονται ως περιττοί. Νέα ζευγάρια που δεν θα χρειάζονται δύο μισθούς μόνο για το ενοίκιο. Πολύτεκνες οικογένειες που δεν θα θεωρούνται φορολογικά τεκμήρια πολυτελούς διαβίωσης.
Η Πολιτεία δεν καλείται να επιβάλει στους ανθρώπους πώς θα ζήσουν. Καλείται, όμως, να γνωρίζει τι οφείλει να προστατεύσει.
Γιατί χωρίς οικογένεια δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή. Και χωρίς μητέρες, πατέρες και παιδιά δεν υπάρχει ούτε δημογραφικό μέλλον ούτε Ελλάδα του μέλλοντος.