Μόλις τρεις ημέρες μετά τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα πέραν των χωρικών υδάτων της, η Τουρκία καταγγέλλει τις «μονομερείς ενέργειες» της Αθήνας και επαναφέρει ανοιχτά ζήτημα κυριαρχίας σε νησίδες του Αιγαίου
Δεν ενόχλησαν την Άγκυρα οι ανεμογεννήτριες.
Την ενόχλησε ότι η Ελλάδα σχεδιάζει στον χώρο της χωρίς να ζητήσει τουρκική έγκριση.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ήταν αρκετό για να επιστρέψει η Τουρκία στη γνωστή θεωρία των «γκρίζων ζωνών». Πίσω από τις λέξεις «συνεργασία», «καλή γειτονία» και «Διεθνές Δίκαιο», η Άγκυρα έβαλε ξανά στο τραπέζι τον ισχυρισμό ότι υπάρχουν νησίδες και βραχονησίδες στο Αιγαίο των οποίων η κυριαρχία δεν ανήκει στην Ελλάδα.
Με άλλα λόγια, η συζήτηση ξεκίνησε από τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ και κατέληξε εκεί όπου καταλήγει σχεδόν κάθε τουρκική ανακοίνωση για το Αιγαίο:
Στην αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Από τον χωροταξικό σχεδιασμό στην αμφισβήτηση κυριαρχίας
Στις 19 Αυγούστου τέθηκε σε ισχύ, με υπουργική απόφαση, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ.
Το πλαίσιο δεν χαράσσει σύνορα και δεν οριοθετεί θαλάσσιες ζώνες. Καθορίζει κανόνες, περιορισμούς και προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και σταθμών αποθήκευσης. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ζώνες αποκλεισμού, περιβαλλοντικά κριτήρια και ειδικές προβλέψεις για εγκαταστάσεις στον νησιωτικό και θαλάσσιο χώρο.
Η Άγκυρα, όμως, δεν περιορίστηκε σε μια τεχνική ή περιβαλλοντική ένσταση.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, υποστήριξε ότι το ελληνικό πλαίσιο δεν παράγει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία και ενέταξε την αντίδρασή του στα λεγόμενα «διασυνδεδεμένα ζητήματα» του Αιγαίου. Έφτασε μάλιστα να αναφερθεί σε «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».
Η διατύπωση δεν είναι τυχαία.
Είναι η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» χωρίς να αναφέρεται το όνομά της. Είναι η πάγια τουρκική προσπάθεια να παρουσιαστεί ως αμφισβητούμενο ένα καθεστώς κυριαρχίας που η Ελλάδα θεωρεί οριστικά ρυθμισμένο από τις διεθνείς συνθήκες.
Και αυτή τη φορά η θεωρία δεν επανήλθε με αφορμή ένα στρατιωτικό επεισόδιο, μια NAVTEX ή μια έρευνα υδρογονανθράκων.
Επανήλθε με αφορμή τον ήλιο και τον άνεμο.
Η χώρα των «μονομερών» θαλάσσιων πάρκων καταγγέλλει τις μονομερείς ενέργειες
Η τουρκική ανακοίνωση θα ήταν ήδη προκλητική.
Γίνεται, όμως, και μνημείο πολιτικής αντίφασης αν διαβαστεί δίπλα σε όσα προηγήθηκαν.
Με Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου, η Τουρκία ανακήρυξε δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, τα όριά τους εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και, σε τμήμα τους, εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η Αθήνα χαρακτήρισε παράνομη την εγκαθίδρυσή τους στις περιοχές εκτός τουρκικής δικαιοδοσίας και ξεκαθάρισε ότι δεν μπορούν να παραγάγουν έννομα αποτελέσματα ή να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Τρεις ημέρες αργότερα, η ίδια Τουρκία κάλεσε την Ελλάδα να αποφεύγει τις «μονομερείς ενέργειες».
Πρώτα σχεδιάζει πάρκα πέρα από τα χωρικά της ύδατα.
Ύστερα ανακαλύπτει τον διάλογο όταν η Ελλάδα θεσπίζει κανόνες για τη δική της ενεργειακή πολιτική.
Και στο τέλος παρουσιάζει τη δική της αμφισβήτηση ως προσφορά συνεργασίας.
Η συνεργασία δεν σημαίνει τουρκικό βέτο στο Αιγαίο
Η Άγκυρα επικαλείται το καθεστώς των κλειστών και ημίκλειστων θαλασσών, υποστηρίζοντας ότι το Δίκαιο της Θάλασσας ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών.
Πράγματι, το άρθρο 123 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει συνεργασία σε ζητήματα όπως η διαχείριση των έμβιων πόρων, η προστασία του περιβάλλοντος και η επιστημονική έρευνα.
Δεν θεσπίζει, όμως, συγκυριαρχία στο Αιγαίο.
Δεν μετατρέπει κάθε εθνικό χωροταξικό σχέδιο σε αντικείμενο ελληνοτουρκικής συναπόφασης.
Και ασφαλώς δεν προσφέρει νομικό μανδύα για την αμφισβήτηση της κυριαρχίας ελληνικών νησίδων.
Η συνεργασία προϋποθέτει σεβασμό στα δικαιώματα του άλλου κράτους. Δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως ευγενικός όρος για ένα μόνιμο τουρκικό βέτο επάνω σε κάθε ελληνική δραστηριότητα στο Αιγαίο.
Η Διακήρυξη των Αθηνών δεν είναι συμβόλαιο ακινησίας της Ελλάδας
Ο Οντζού Κετσελί επικαλέστηκε ακόμη τη Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023 για τις φιλικές σχέσεις και την καλή γειτονία.
Η επίκληση ακούγεται ωραία.
Μόνο που η καλή γειτονία δεν λειτουργεί μονόπλευρα.
Δεν μπορεί να σημαίνει ότι η Τουρκία ανακηρύσσει θαλάσσια πάρκα πέραν της δικαιοδοσίας της, εκδίδει χάρτες, επαναφέρει θεωρίες περί αμφισβητούμενων νησίδων και ταυτόχρονα απαιτεί από την Ελλάδα να παγώνει κάθε σχεδιασμό που δεν έχει προηγουμένως εγκριθεί από την Άγκυρα.
Η Διακήρυξη των Αθηνών δεν είναι συμφωνία παραίτησης από κυριαρχικά δικαιώματα.
Ούτε συμβόλαιο ακινησίας της Ελλάδας.
Η Αθήνα οφείλει καθαρή απάντηση – Όχι άλλη διπλωματική ομίχλη
Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει με ακρίβεια και χωρίς φοβικά αντανακλαστικά.
Να ξεκαθαρίσει ότι το χωροταξικό πλαίσιο δεν αποτελεί χάραξη συνόρων, αλλά άσκηση εθνικού σχεδιασμού. Να επαναλάβει ότι η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει «γκρίζες ζώνες» στο Αιγαίο. Και να καταστήσει σαφές ότι καμία αναφορά στη συνεργασία ή στην καλή γειτονία δεν μπορεί να μετατρέψει μια μονομερή τουρκική διεκδίκηση σε νόμιμη «διαφορά».
Γιατί το πραγματικό ζήτημα δεν είναι πού θα τοποθετηθεί μία ανεμογεννήτρια ή ένα πλωτό φωτοβολταϊκό.
Το πραγματικό ζήτημα είναι αν η Ελλάδα θα μπορεί να σχεδιάζει στον χώρο της χωρίς η Άγκυρα να εμφανίζεται κάθε φορά ως υποχρεωτικός συνεταίρος.
Σήμερα ήταν οι ΑΠΕ.
Χθες ήταν τα θαλάσσια πάρκα.
Αύριο θα είναι κάτι άλλο.
Η τουρκική στρατηγική, όμως, παραμένει η ίδια: να βαφτίζει «συνεργασία» τη συνεχή διεύρυνση των απαιτήσεών της και «μονομερή ενέργεια» κάθε πράξη ελληνικής κυριαρχίας που δεν περνά από το δικό της γραφείο.
Και όσο αυτή η γλώσσα δεν απαντάται καθαρά, οι «γκρίζες ζώνες» θα επιχειρούν να εμφανίζονται παντού.
Ακόμη και εκεί όπου φυσά ο άνεμος.