Το casus belli δεν άνοιξε δρόμους στην Τουρκία· της έκλεισε πόρτες. Και το νέο νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες δεν παράγει διεθνές δίκαιο, αλλά νέα διπλωματικά όπλα για την Ελλάδα.
Η Τουρκία, αντί να διαβάσει σωστά τη συγκυρία, επιμένει να μετατρέπει την ανασφάλειά της σε νομοθετική πρόκληση. Με τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα» επιχειρεί να ντύσει με εσωτερικό νόμο διεκδικήσεις που δεν στέκονται απέναντι στο Διεθνές Δίκαιο.
Μόνο που η εποχή άλλαξε. Το casus belli του 1995 δεν είναι πλέον απλώς μια τουρκική απειλή στο Αιγαίο. Είναι πολιτικό βάρος, ευρωπαϊκό εμπόδιο και διπλωματικό αυτογκόλ για την Άγκυρα.
Η Τουρκία μπερδεύει τον νόμο με την ισχύ
Η Άγκυρα ετοιμάζεται να κάνει ξανά το ίδιο λάθος: να νομίσει ότι επειδή ψηφίζει κάτι στο εσωτερικό της, αυτό παράγει αυτομάτως δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Δεν παράγει.
Ένας εσωτερικός τουρκικός νόμος δεν μπορεί να ακυρώσει το Διεθνές Δίκαιο. Δεν μπορεί να εξαφανίσει ελληνικά νησιά. Δεν μπορεί να μετατρέψει αυθαίρετες διεκδικήσεις σε νόμιμες θαλάσσιες ζώνες. Δεν μπορεί να βαφτίσει την αναθεωρητική πολιτική «δικαίωμα».
Το υπό προώθηση τουρκικό νομοσχέδιο φέρεται να προβλέπει 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, 12 στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο, καθώς και πλαίσιο για υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ και περιοχές «ειδικού καθεστώτος» κατά την τουρκική αντίληψη.
Δηλαδή τι κάνει η Τουρκία; Προσπαθεί να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από δόγμα προπαγάνδας σε εσωτερικό νόμο. Μόνο που το πρόβλημά της δεν είναι η έλλειψη νόμου. Είναι η έλλειψη διεθνούς νομιμοποίησης.
Το casus belli έγινε θηλιά
Η Τουρκία κρατά από το 1995 την απειλή πολέμου εναντίον της Ελλάδας σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Αυτό το casus belli δεν είναι απλώς μια εχθρική δήλωση. Είναι μόνιμη απόδειξη ότι η Άγκυρα θέλει να συζητά με απειλή στο τραπέζι.
Και αυτό πλέον το πληρώνει.
Η ελληνική θέση ότι η Τουρκία δεν μπορεί να ζητά πρόσβαση σε ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία όσο διατηρεί απειλή πολέμου κατά κράτους-μέλους της ΕΕ έχει τεθεί ευθέως στο ζήτημα του SAFE. Το SAFE είναι ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την άμυνα, με δάνεια έως 150 δισ. ευρώ προς κράτη-μέλη για αμυντικές επενδύσεις.
Εδώ βρίσκεται η ουσία: η Τουρκία θέλει τα οφέλη της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, αλλά χωρίς να σέβεται τους κανόνες της. Θέλει συμβόλαια, πρόσβαση, ρόλο και επιρροή, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί casus belli κατά ευρωπαϊκής χώρας.
Αυτό δεν είναι στρατηγική. Είναι αυτοπαγίδευση.
Η Αθήνα έχει εργαλεία — αρκεί να τα χρησιμοποιεί σταθερά
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται κραυγές. Χρειάζεται συνέχεια, ψυχραιμία και θεσμική επιμονή.
Τα εργαλεία υπάρχουν:
Πρώτον, το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Καμία τρίτη χώρα δεν μπορεί να απολαμβάνει ευρωπαϊκά αμυντικά ή βιομηχανικά οφέλη όταν αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα κράτους-μέλους.
Δεύτερον, το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Τουρκία μπορεί να μη θέλει να τα αποδεχθεί πλήρως, αλλά η Ελλάδα πρέπει να τα επικαλείται αδιάκοπα και να τα μετατρέπει σε διπλωματικό κόστος για την Άγκυρα.
Τρίτον, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί. Το πρόβλημα της Τουρκίας δεν είναι διμερές, όπως προσπαθεί να το παρουσιάσει. Όταν μια χώρα απειλεί ή αμφισβητεί κράτος-μέλος της ΕΕ, το ζήτημα γίνεται ευρωπαϊκό.
Τέταρτον, η σύνδεση κάθε τουρκικής πρόκλησης με πρακτικό κόστος. Όχι γενικές καταγγελίες. Όχι ρητορικές εκρήξεις. Συγκεκριμένες συνέπειες: προγράμματα, χρηματοδοτήσεις, αμυντική βιομηχανία, τελωνειακή ένωση, ευρωπαϊκές διαδικασίες.
Αυτό είναι το πεδίο όπου η Τουρκία πονάει περισσότερο.
Η Ευρώπη αργεί — αλλά όταν κινηθεί, βαραίνει
Ναι, η Ευρώπη είναι αργοκίνητο καράβι. Συχνά καθυστερεί, ζυγίζει, υπολογίζει, αποφεύγει συγκρούσεις.
Αλλά όταν η υπόθεση μπαίνει σε θεσμική τροχιά, τότε το βάρος της είναι μεγάλο. Και εκεί η Τουρκία έχει πρόβλημα. Γιατί άλλο είναι να φωνάζεις στο εσωτερικό σου ακροατήριο περί «Γαλάζιας Πατρίδας» και άλλο να εξηγείς στις Βρυξέλλες γιατί μια χώρα που απειλεί κράτος-μέλος της ΕΕ πρέπει να μπει από την πίσω πόρτα στα ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία.
Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών έχει ήδη δηλώσει ότι ένα τέτοιο τουρκικό σχέδιο νόμου θα δημιουργούσε ένταση, αλλά δεν θα είχε νομική επίδραση στο διεθνές επίπεδο.
Αυτή πρέπει να είναι η ελληνική γραμμή: δεν πανικοβαλλόμαστε, δεν παρασυρόμαστε, δεν υποχωρούμε. Καταγράφουμε, τεκμηριώνουμε, διεθνοποιούμε και χρεώνουμε πολιτικά κάθε τουρκική κίνηση.
Το λάθος της Άγκυρας
Η Τουρκία θέλει να δείξει αποφασιστικότητα. Στην πραγματικότητα δείχνει άγχος.
Θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που επιβάλλει κανόνες. Στην πραγματικότητα αποδεικνύει ότι δεν αντέχει τους κανόνες.
Θέλει να παρουσιαστεί ως περιφερειακός ρυθμιστής. Στην πραγματικότητα επιβεβαιώνει ότι λειτουργεί ως αναθεωρητικός παράγοντας αστάθειας.
Η ψήφιση ή προώθηση ενός τέτοιου νομοσχεδίου, σε αυτή τη χρονική στιγμή, μοιάζει περισσότερο με αντίδραση παρά με στρατηγική πρωτοβουλία. Είναι σπασμωδική κίνηση μιας Τουρκίας που βλέπει ότι οι παλιές απειλές αρχίζουν να έχουν νέο κόστος.
Και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο: η Ελλάδα δεν πρέπει να κάνει πίσω ούτε βήμα.
Η Τουρκία μπορεί να νομοθετεί τις φαντασιώσεις της.
Η Ελλάδα οφείλει να χτίζει τις συνέπειες.
Το casus belli γύρισε μπούμερανγκ.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» μπορεί να γίνει το επόμενο.
Αρκεί η Αθήνα να συνεχίσει χωρίς πισωγυρίσματα: με Διεθνές Δίκαιο, ευρωπαϊκή πίεση, θεσμική μνήμη και καθαρή στρατηγική.
Γιατί αυτή τη φορά το μήνυμα πρέπει να είναι απλό:
Όποιος απειλεί την Ελλάδα, δεν μπορεί να πληρώνεται από την Ευρώπη.