Η Μάχη της Κρήτης δεν ήταν απλώς ένα στρατιωτικό επεισόδιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν μια από τις μεγάλες στιγμές της ελληνικής και ευρωπαϊκής αντίστασης απέναντι στον ναζισμό. Ήταν η στιγμή που ένα νησί, χωρίς επαρκή μέσα, χωρίς ισορροπία δυνάμεων, χωρίς καμία αυταπάτη για το μέγεθος του εχθρού, στάθηκε όρθιο.
Στις 20 Μαΐου 1941, η ναζιστική Γερμανία εξαπέλυσε την επιχείρηση «Ερμής», τη μεγάλη αεραποβατική επίθεση για την κατάληψη της Κρήτης. Γερμανικά αεροπλάνα, αλεξιπτωτιστές και ανεμόπτερα έπεσαν πάνω στο νησί, με βασικούς στόχους τα αεροδρόμια στο Μάλεμε, στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο. Η Κρήτη είχε μεγάλη στρατηγική σημασία, καθώς μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση ελέγχου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Απέναντι στους εισβολείς βρέθηκαν βρετανικές, αυστραλιανές, νεοζηλανδικές και ελληνικές δυνάμεις. Όμως το στοιχείο που έκανε τη Μάχη της Κρήτης μοναδική ήταν η συμμετοχή του ίδιου του κρητικού λαού. Άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι, χωρικοί, άνθρωποι χωρίς στρατιωτικό εξοπλισμό, πήραν ό,τι είχαν στα χέρια τους και αντιστάθηκαν. Παλιά όπλα, μαχαίρια, εργαλεία, πέτρες, ψυχή. Αυτό ήταν το πραγματικό οπλοστάσιο της Κρήτης.
Κρητικοί άμαχοι και γερμανικές δυνάμεις στην κατοχική Κρήτη.
Η συμμετοχή των αμάχων στην αντίσταση προκάλεσε τη σκληρή εκδικητικότητα των ναζιστικών δυνάμεων.
Οι Γερμανοί περίμεναν γρήγορη κατάρρευση. Αντί γι’ αυτό, συνάντησαν λυσσαλέα αντίσταση. Πολλοί αλεξιπτωτιστές χτυπήθηκαν πριν ακόμη πατήσουν στο έδαφος. Άλλοι βρέθηκαν διάσπαρτοι μέσα σε αμυντικές θέσεις και χωριά, όπου η μάχη πήρε χαρακτήρα σώμα με σώμα. Στην πρώτη φάση της επίθεσης, οι γερμανικές απώλειες ήταν εξαιρετικά βαριές.
Κρίσιμο σημείο της μάχης υπήρξε το Μάλεμε. Το αεροδρόμιό του ήταν το κλειδί. Όσο οι Γερμανοί δεν μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν, η εισβολή τους κινδύνευε να αποτύχει. Όταν όμως κατάφεραν να αποκτήσουν τον έλεγχο της περιοχής, μπόρεσαν να μεταφέρουν ενισχύσεις και να γείρουν την πλάστιγγα υπέρ τους. Από εκεί και μετά, η στρατιωτική έκβαση άρχισε να αλλάζει.
Στρατιωτικές δυνάμεις σε ορεινό τοπίο της Κρήτης.
Η μορφολογία του νησιού, τα βουνά, τα φαράγγια και τα χωριά έγιναν πεδίο μάχης και αργότερα καταφύγιο της αντίστασης.
Παρά την ηρωική άμυνα, η Κρήτη καταλήφθηκε στις αρχές Ιουνίου 1941. Η στρατιωτική νίκη όμως κόστισε ακριβά στους Γερμανούς. Οι απώλειες των αλεξιπτωτιστών ήταν τόσο μεγάλες, ώστε η ναζιστική ηγεσία δεν επανέλαβε ξανά επιχείρηση αεραπόβασης τέτοιας κλίμακας. Το Imperial War Museums σημειώνει ότι οι Γερμανοί υπέστησαν πάνω από 3.000 νεκρούς και ότι μετά την Κρήτη δεν επιχείρησαν ξανά μεγάλη αεραποβατική επιχείρηση.
Η Κρήτη πλήρωσε βαρύ τίμημα. Μετά την κατάληψη άρχισαν τα αντίποινα, οι εκτελέσεις, οι καταστροφές χωριών, η τρομοκρατία εναντίον αμάχων. Η ναζιστική κατοχή δεν συγχώρησε ποτέ στον κρητικό λαό ότι τόλμησε να αντισταθεί. Όμως ούτε η βία ούτε ο φόβος κατάφεραν να σβήσουν το φρόνημα του νησιού.
Μαχητές της Κρητικής Αντίστασης.
Μετά τη Μάχη της Κρήτης, ο αγώνας συνεχίστηκε στα βουνά, στα χωριά και στα δίκτυα της Αντίστασης.
Η Μάχη της Κρήτης έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για τη στρατιωτική της σημασία, αλλά για το ηθικό της βάρος. Έδειξε ότι ένας λαός μπορεί να ηττηθεί στρατιωτικά, αλλά να μη νικηθεί ιστορικά. Έδειξε ότι η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη λέξη. Είναι πράξη. Είναι στάση. Είναι απόφαση.
Η Κρήτη τον Μάιο του 1941 δεν υπερασπίστηκε μόνο το έδαφός της. Υπερασπίστηκε την τιμή της Ελλάδας. Υπερασπίστηκε την αξιοπρέπεια της Ευρώπης σε μια εποχή που ο ναζισμός σάρωνε χώρες, στρατούς και κυβερνήσεις.
Και γι’ αυτό η Μάχη της Κρήτης δεν είναι απλώς επέτειος.
Είναι μνήμη.
Είναι χρέος.
Είναι μάθημα ελευθερίας
Η Κρήτη έπεσε στρατιωτικά. Αλλά δεν προσκύνησε ποτέ. Και αυτό είναι που κάνει τη Μάχη της Κρήτης μια από τις πιο φωτεινές σελίδες της ελληνικής Ιστορίας.