Η κράτηση των δύο Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη δεν είναι ένα “μεμονωμένο περιστατικό”. Είναι μια κίνηση με καθαρό πολιτικό συμβολισμό, ένα μήνυμα ισχύος από την Τουρκία και ταυτόχρονα μια υπενθύμιση ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ασύμμετρες προκλήσεις με συμμετρικές αυταπάτες.
Δεν ήταν απλώς μια σύλληψη — ήταν επίδειξη κυριαρχίας
Η Άγκυρα δεν αντέδρασε απλώς σε μια συμβολική ενέργεια μέσα στην Αγία Σοφία. Αντέδρασε όπως αντιδρούν καθεστώτα που έχουν μετατρέψει τους ιερούς χώρους, την ιστορία και τα εθνικά σύμβολα σε εργαλεία κρατικής ισχύος. Η Αγία Σοφία δεν είναι πια μόνο ένα μνημείο. Είναι πεδίο πολιτικής κατοχύρωσης, θεατρική σκηνή εθνικής επιβολής, μηχανισμός παραγωγής μηνυμάτων προς το εξωτερικό και προς το εσωτερικό της Τουρκίας.
Γι’ αυτό και οι δύο Έλληνες δεν αντιμετωπίστηκαν σαν δύο απλοί επισκέπτες που προχώρησαν σε μια προκλητική κίνηση. Αντιμετωπίστηκαν σαν υλικό για παραδειγματισμό. Η τουρκική εξουσία θέλησε να δείξει ότι όποιος αγγίζει τον νέο συμβολικό πυρήνα του καθεστώτος, θα πληρώνει ακριβά. Όχι μόνο για την πράξη, αλλά για το μήνυμα που αυτή μπορεί να παράξει.
Η Ελλάδα βλέπει “προκλήσεις” εκεί όπου απέναντι στήνονται μηχανισμοί πίεσης
Εδώ βρίσκεται και η μόνιμη ελληνική παθογένεια. Στην Ελλάδα, αντίστοιχες εθνικιστικές ή ακραία προκλητικές κινήσεις από τουρκικούς κύκλους αντιμετωπίζονται συνήθως με τη γνωστή νωχελική συνταγή: λίγη αστυνομική επιτήρηση, λίγη διοικητική ψυχραιμία, λίγη πολιτική αμηχανία και, στο τέλος, πολλή σιωπή.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Ελλάδα δεν λειτουργεί σαν Τουρκία. Ευτυχώς δεν λειτουργεί. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά δεν καταλαβαίνει καν πως η Τουρκία χρησιμοποιεί επιλεκτικά τον νόμο, το πλήθος, τον εθνικισμό, το θρησκευτικό συναίσθημα και τον δημόσιο χώρο ως ενιαίο μηχανισμό πίεσης. Εκεί που η Αθήνα βλέπει “ενοχλητικά περιστατικά”, η Άγκυρα στήνει στρατηγικά επεισόδια. Εκεί που η Ελλάδα προσπαθεί να μη “ρίξει λάδι στη φωτιά”, η Τουρκία φροντίζει να κρατά τη φωτιά σε ελεγχόμενη ένταση για να υπενθυμίζει ποιος ορίζει το θερμόμετρο.
Το μήνυμα δεν αφορά μόνο τους δύο Έλληνες — αφορά τις ελληνοτουρκικές ισορροπίες
Η σύλληψη και κράτηση των δύο Ελλήνων δεν αφορά μόνο τους ίδιους. Αφορά το συνολικό σκηνικό των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Είναι ένα μήνυμα ότι η Άγκυρα αισθάνεται πως μπορεί να ανεβάζει την πίεση όχι μόνο με NAVTEX, όχι μόνο με δηλώσεις υπουργών, όχι μόνο με στρατιωτικές διαρροές, αλλά και με περιστατικά υψηλού συμβολισμού που εκθέτουν την ελληνική πλευρά.
Και εδώ ακριβώς η Αθήνα οφείλει να βγάλει συμπεράσματα. Όχι υστερικά. Όχι με κραυγές. Αλλά καθαρά. Όταν η Τουρκία μετατρέπει μια υπόθεση συμβολικής έντασης σε εργαλείο κρατικής πυγμής, δεν στέλνει απλώς μήνυμα “τάξης”. Στέλνει μήνυμα ιεραρχίας. Θέλει να δείξει ποιος επιβάλλει τους όρους, ποιος ορίζει τα όρια, ποιος αποφασίζει πότε ένα επεισόδιο θα βαφτιστεί προσβολή, πότε απειλή και πότε αφορμή για πολιτικό εκβιασμό.
Τελική γροθιά
Η μεγάλη ελληνική αφέλεια είναι ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Τουρκία σαν έναν δύσκολο γείτονα που κάποιες φορές “υπερβάλλει”. Δεν πρόκειται για υπερβολή. Πρόκειται για μέθοδο.
Οι δύο συλλήψεις στην Αγία Σοφία δεν ήταν μια στιγμιαία αυστηρότητα. Ήταν ένα προσχεδιασμένο μήνυμα ισχύος από ένα κράτος που δεν διστάζει να ποινικοποιεί τον συμβολισμό όταν αυτό εξυπηρετεί την πολιτική του αφήγηση. Και κάθε φορά που η Αθήνα απαντά με χλιαρές διατυπώσεις, με διπλωματικά ψιθυρίσματα και με τη γνωστή φοβική προσήλωση στη “νηφαλιότητα”, το μόνο που πετυχαίνει είναι να επιβεβαιώνει στην Άγκυρα ότι απέναντί της δεν έχει στρατηγική εγρήγορση, αλλά κρατική υπνηλία.
Η Τουρκία έστειλε μήνυμα. Το ερώτημα είναι αν στην Ελλάδα υπάρχει ακόμη κυβέρνηση που να μπορεί όχι απλώς να το διαβάσει, αλλά να το καταλάβει.