Με ρύθμιση μέσα σε νομοσχέδιο για το νερό ανοίγει ο δρόμος για ιδιωτική πολεοδόμηση έως 200 στρεμμάτων – Η Εύβοια βρίσκεται ήδη μέσα στο κάδρο
Το κράτος άφησε χωριά να ερημώσουν, υπηρεσίες να κλείσουν και νέους ανθρώπους να εγκαταλείψουν την ύπαιθρο. Και τώρα εμφανίζεται ως σωτήρας, όχι με σχολεία, γιατρούς, δρόμους, δουλειές και στήριξη της παραγωγής, αλλά με ένα νέο πολεοδομικό εργαλείο για ιδιώτες και επενδυτές.
Η κυβέρνηση ονομάζει το σχέδιο «αναβίωση εγκαταλελειμμένων οικισμών». Οι επιστημονικοί φορείς, όμως, προειδοποιούν ότι πίσω από τις ωραίες λέξεις μπορεί να κρύβεται ένας νέος γύρος οικοδόμησης της ελληνικής υπαίθρου, των μικρών νησιών και των περιοχών που μέχρι σήμερα είχαν γλιτώσει από την πίεση του real estate.
Και όλα αυτά δεν εμφανίστηκαν σε ένα καθαρό, αυτοτελές νομοσχέδιο για τη χωροταξία. Οι επίμαχες διατάξεις εντάχθηκαν στο νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος για την ΕΥΔΑΠ, την ΕΥΑΘ και τη διαχείριση των υδάτων.
Άλλο το νερό, άλλο η ιδιωτική πολεοδόμηση. Στην ελληνική νομοθετική πραγματικότητα, όμως, όλα χωρούν παντού.
Ένα εγκαταλελειμμένο χωριό, μια έκταση 200 στρεμμάτων
Η ρύθμιση επαναφέρει και διευρύνει τη δυνατότητα έγκρισης Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης, των λεγόμενων ΕΣΠΕΡΑΑ.
Μέσω αυτών μπορούν να καθοριστούν ειδικοί όροι δόμησης, χρήσεις γης και νέες περιοχές ανάπτυξης γύρω από εγκαταλελειμμένους οικισμούς. Οι όμορες εκτάσεις πρέπει να έχουν συνολικά επιφάνεια τουλάχιστον 30 στρεμμάτων, ενώ ο υφιστάμενος οικισμός μαζί με τις νέες προς πολεοδόμηση εκτάσεις μπορεί να φτάσει έως και τα 200 στρέμματα.
«Εγκαταλελειμμένος» θεωρείται ο οικισμός που είχε μηδενικό πληθυσμό τόσο στην απογραφή του 1981 όσο και στην τελευταία απογραφή και προϋπήρχε του 1923.
«Μικρός και φθίνων» χαρακτηρίζεται ο οικισμός με λιγότερους από 150 μόνιμους κατοίκους και περιορισμένη ή αρνητική πληθυσμιακή μεταβολή.
Στις περιοχές αυτές προβλέπονται ευρείες κατηγορίες χρήσεων γης. Κατοικίες, εμπορικές δραστηριότητες, τουριστικές εγκαταστάσεις και άλλες αναπτύξεις μπορούν να περιληφθούν, ανάλογα με το ειδικό σχέδιο που θα εγκριθεί.
Με απλά λόγια, δίπλα σε ένα παλιό χωριό που έσβησε μπορεί να δημιουργηθεί ένας καινούργιος, οργανωμένος οικιστικός ή τουριστικός υποδοχέας.
Το παλιό χωριό προσφέρει το ιστορικό και αρχιτεκτονικό περιτύλιγμα. Η όμορη έκταση προσφέρει τα τετραγωνικά. Και ο ιδιώτης αναλαμβάνει την «αναβίωση».
Οι δικλίδες υπάρχουν – Το μεγάλο ερώτημα παραμένει
Η ρύθμιση προβλέπει πολεοδομικές και περιβαλλοντικές μελέτες, έλεγχο γεωλογικής καταλληλότητας, καταγραφή προστατευόμενων εκτάσεων και έγκριση με προεδρικό διάταγμα.
Οι φορείς ανάπτυξης υποχρεώνονται επίσης να διαθέσουν τουλάχιστον το 50% της πολεοδομούμενης έκτασης για κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους, έργα υποδομής ή ειδική χρηματική εισφορά προς τον αρμόδιο δήμο.
Επομένως, δεν πρόκειται για δόμηση χωρίς καμία διαδικασία.
Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι αν θα υπάρχουν φάκελοι, τοπογραφικά και γνωμοδοτήσεις. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος θα καθορίζει τελικά τον χαρακτήρα της «αναβίωσης» και ποιος θα καρπώνεται την υπεραξία της γης.
Θα επιστρέψουν κάτοικοι και παραγωγικές δραστηριότητες ή θα δημιουργηθούν συγκροτήματα εξοχικών κατοικιών και τουριστικά ακίνητα;
Θα στηριχθούν οι τοπικές κοινωνίες ή θα βλέπουν τα χωριά τους να μετατρέπονται σε επενδυτικά προϊόντα;
Και πόση πραγματική διαπραγματευτική δύναμη θα διαθέτει ένας μικρός δήμος απέναντι σε έναν ισχυρό επενδυτικό φορέα;
Το δημογραφικό ως πολεοδομικό άλλοθι
Το υπουργείο υποστηρίζει ότι στόχος είναι η αντιμετώπιση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και η τόνωση της τοπικής οικονομίας.
Μόνο που η δημογραφική κατάρρευση της υπαίθρου δεν προκλήθηκε από την έλλειψη παραθεριστικών κατοικιών.
Προκλήθηκε από την έλλειψη εργασίας, δημόσιας υγείας, σχολείων, μεταφορών, τραπεζικών υπηρεσιών, τηλεπικοινωνιών και πραγματικών κινήτρων για μόνιμη εγκατάσταση.
Ένα καινούργιο τουριστικό συγκρότημα μπορεί να αυξήσει την αξία των ακινήτων. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ξαναζωντανεύει μια κοινότητα. Μπορεί, αντιθέτως, να δημιουργήσει έναν εποχικό οικισμό, γεμάτο τον Αύγουστο και κλειστό τον χειμώνα.
Αυτό δεν είναι δημογραφική πολιτική. Είναι τουριστική και κτηματομεσιτική ανάπτυξη με δημογραφικό περιτύλιγμα.
Η Εύβοια δεν βρίσκεται έξω από την υπόθεση
Για την Εύβοια το θέμα έχει άμεση σημασία. Το νησί περιλαμβανόταν ήδη στο πεδίο εφαρμογής του προϋφιστάμενου πλαισίου και διαθέτει δεκάδες μικρούς, ορεινούς ή πληθυσμιακά συρρικνωμένους οικισμούς.
Γι’ αυτό οι δήμοι, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να ενημερώσουν δημόσια:
Ποιοι οικισμοί της Εύβοιας πληρούν τα κριτήρια της ρύθμισης;
Ποιες μεγάλες εκτάσεις βρίσκονται δίπλα τους;
Σε ποιους ανήκουν;
Έχουν ήδη εκδηλωθεί επενδυτικά ενδιαφέροντα;
Και κυρίως, θα προηγείται ουσιαστική ενημέρωση και απόφαση της τοπικής κοινωνίας ή θα μαθαίνουν οι κάτοικοι τις εξελίξεις όταν τα σχέδια θα έχουν ήδη ωριμάσει στα υπουργικά γραφεία;
Η αναβίωση των εγκαταλελειμμένων χωριών είναι αναγκαία. Αλλά αναβίωση σημαίνει μόνιμους κατοίκους, εργασία, παραγωγή και δημόσιες υπηρεσίες. Δεν σημαίνει να μετατρέπονται οι τελευταίες ανέγγιχτες γωνιές της χώρας σε οικόπεδα υψηλής απόδοσης.
Γιατί, αν πίσω από κάθε ερειπωμένο χωριό βλέπουμε απλώς 200 στρέμματα προς «αξιοποίηση», τότε δεν σώζουμε την ελληνική ύπαιθρο.
Απλώς βάζουμε πωλητήριο στην εγκατάλειψή της.