Ένα μηριαίο οστό από τη Βουλγαρία αναζωπυρώνει τη συζήτηση για την απαρχή της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής. Οι επιστήμονες μιλούν για πρώιμη διποδικότητα, αλλά η θεωρία ότι ο σύγχρονος άνθρωπος προέρχεται από την Αφρική παραμένει κυρίαρχη.
Μια ανακάλυψη από τη Βουλγαρία έρχεται να ταράξει τα νερά της παλαιοανθρωπολογίας και να επαναφέρει με ένταση ένα παλιό, σχεδόν ανατρεπτικό ερώτημα: μήπως τα πρώτα βήματα της ανθρώπινης εξελικτικής πορείας δεν έγιναν στην Αφρική, αλλά στη Βαλκανική;
Στο επίκεντρο της νέας μελέτης βρίσκεται ένα απολιθωμένο μηριαίο οστό ηλικίας 7,2 εκατομμυρίων ετών, που εντοπίστηκε στην περιοχή Αζμάκα, κοντά στο Τσιρπάν της Βουλγαρίας. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το εύρημα εμφανίζει μορφολογικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε πρώιμη διποδική βάδιση, δηλαδή σε μια μορφή μετακίνησης στα δύο πόδια πολύ παλαιότερη απ’ ό,τι θεωρούσε μέχρι σήμερα η επικρατούσα επιστημονική εικόνα.
Το οστό αποδίδεται σε δείγμα του Γραικοπίθηκου, ενός ανθρωποειδούς που είχε ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση τα προηγούμενα χρόνια, όταν άλλα απολιθωμένα ευρήματα από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία είχαν οδηγήσει ορισμένους ερευνητές στην εκτίμηση ότι ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε έναν πολύ πρώιμο κρίκο της ανθρώπινης γραμμής.
Αν η νέα ερμηνεία επιβεβαιωθεί, τότε η ιστορία της διποδικότητας ίσως χρειαστεί να ξαναδιαβαστεί από την αρχή. Κι αυτό γιατί η όρθια βάδιση θεωρείται ένα από τα πιο καθοριστικά βήματα στην εξελικτική διαδρομή που, πολύ αργότερα, οδήγησε στον άνθρωπο.
Ωστόσο, εδώ ακριβώς χρειάζεται προσοχή. Η νέα μελέτη δεν λέει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος εμφανίστηκε στα Βαλκάνια. Δεν λέει καν ότι το γένος Homo γεννήθηκε στην Ευρώπη. Αυτό που προτείνει είναι κάτι πιο συγκεκριμένο και ταυτόχρονα πιο εκρηκτικό για τη συζήτηση: ότι ορισμένα από τα πρώτα χαρακτηριστικά που συνδέονται με την ανθρώπινη εξελικτική γραμμή ίσως εμφανίστηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο νωρίτερα απ’ όσο νομίζαμε.
Με απλά λόγια, άλλο πράγμα είναι η πιθανή παρουσία ενός πολύ πρώιμου δίποδου ανθρωποειδούς στα Βαλκάνια πριν από 7,2 εκατομμύρια χρόνια και άλλο η προέλευση του Homo sapiens. Για το δεύτερο, η επιστημονική συναίνεση παραμένει σαφής: ο ανατομικά σύγχρονος άνθρωπος προέρχεται από την Αφρική.
Έτσι, η νέα ανακάλυψη δεν γκρεμίζει το μοντέλο «Out of Africa». Αυτό που κάνει είναι να ανοίγει πιο δυνατά τη συζήτηση για το αν η βαθύτερη προϊστορία του ανθρώπινου κλάδου ήταν πιο σύνθετη, πιο ανοιχτή γεωγραφικά και πολύ λιγότερο «μονοσήμαντη» απ’ όσο παρουσιαζόταν μέχρι σήμερα.
Τι ισχύει
Η ανακάλυψη από τη Βουλγαρία θεωρείται σημαντική, επειδή ενδέχεται να δείχνει πρώιμη μορφή διποδικότητας σε μια εξαιρετικά παλιά περίοδο. Αυτό σημαίνει ότι τα Βαλκάνια και γενικότερα η Ανατολική Μεσόγειος ίσως είχαν πιο σημαντικό ρόλο στα πρώτα εξελικτικά στάδια των ανθρωποειδών.
Τι δεν ισχύει
Δεν έχει αποδειχθεί ότι ο άνθρωπος εμφανίστηκε πρώτα στην Ευρώπη. Δεν έχει ανατραπεί η θεωρία της αφρικανικής προέλευσης του Homo sapiens. Η νέα μελέτη ανοίγει μια μεγάλη επιστημονική συζήτηση, αλλά δεν δίνει οριστική απάντηση.