Η σύγχρονη επιστήμη δεν προέκυψε ως ρήξη με την αρχαία φιλοσοφία· προέκυψε ως η πιο αυστηρή και απαιτητική συνέχειά της. Στον πυρήνα της επιστημονικής σκέψης βρίσκεται ακόμη μια ιδέα που διατυπώθηκε πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια: ότι η φύση έχει δομή, τάξη και αναγκαιότητα — και ότι αυτή η τάξη είναι μαθηματική. Η ιδέα αυτή φέρει ένα όνομα: Πυθαγόρας.
Ο Πυθαγόρας δεν αντιμετώπισε τους αριθμούς ως απλά εργαλεία μέτρησης, αλλά ως οντολογικές αρχές. Οι αριθμοί, οι συμμετρίες και οι αρμονίες δεν περιγράφουν απλώς τον κόσμο· τον συγκροτούν. Η περίφημη μαρτυρία του Ψευδοπλούταρχου, ότι ο Πυθαγόρας «ἀρχὰς τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰς συμμετρίας τὰς ἐν τούτοις, ἃς καὶ ἁρμονίας καλεῖ», δεν είναι ποιητική υπερβολή. Είναι η πρώτη σαφής διατύπωση μιας θέσης που σήμερα αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της φυσικής επιστήμης.
Η σύγχρονη φυσική επιβεβαιώνει καθημερινά αυτή την πυθαγόρεια διαίσθηση. Οι θεμελιώδεις νόμοι δεν προκύπτουν από συσσώρευση παρατηρήσεων, αλλά από αρχές συμμετρίας. Οι νόμοι διατήρησης, η ύπαρξη και η ταξινόμηση των στοιχειωδών σωματιδίων, ακόμη και η μορφή των πεδίων που περιγράφουν τον μικρόκοσμο, απορρέουν από μαθηματικές δομές υψηλής αφαιρετικότητας. Εκεί όπου οι Πυθαγόρειοι έβλεπαν αρμονικές αναλογίες στη μουσική, η σύγχρονη επιστήμη αναγνωρίζει συμμετρικές ομάδες και αναλλοίωτες εξισώσεις. Η «μουσική των σφαιρών» δεν χάθηκε· μεταφράστηκε σε μαθηματική γλώσσα.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα κριτήρια επιτυχίας μιας φυσικής θεωρίας παραμένουν βαθιά φιλοσοφικά: απλότητα, καθολικότητα, κομψότητα. Οι πιο ισχυρές θεωρίες δεν είναι απλώς εκείνες που «ταιριάζουν» στα δεδομένα, αλλά εκείνες που αποκαλύπτουν μια βαθύτερη τάξη πίσω από αυτά. Η αναζήτηση μιας Θεωρίας των Πάντων δεν είναι τεχνική εμμονή· είναι η σύγχρονη μορφή της αρχαίας επιδίωξης για μια ενιαία κοσμική αρμονία.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο προβληματισμός του Άλμπερτ Αϊνστάιν για το «ακατανόητο» γεγονός ότι το σύμπαν είναι κατανοήσιμο, δεν αναιρεί την πυθαγόρεια αρχή· την επιβεβαιώνει. Το θαυμαστό δεν είναι ότι χρησιμοποιούμε μαθηματικά για να περιγράψουμε τη φύση, αλλά ότι η φύση ανταποκρίνεται σε αυτά. Η ανθρώπινη νόηση δεν επιβάλλει αυθαίρετα τάξη στο χάος· αναγνωρίζει μια τάξη που προϋπάρχει.
Γι’ αυτό είμαστε Πυθαγόρειοι, ακόμη κι αν δεν το συνειδητοποιούμε. Όταν θεωρούμε αυτονόητο ότι οι νόμοι της φύσης είναι καθολικοί, ότι οι εξισώσεις πρέπει να είναι συμμετρικές, ότι η γενίκευση ενός νόμου αποκαλύπτει βαθύτερες σχέσεις, αναπαράγουμε μια σκέψη που γεννήθηκε στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Η επιστήμη, η τεχνολογία και ο σύγχρονος πολιτισμός δεν στηρίζονται απλώς σε μαθηματικά εργαλεία· στηρίζονται σε μια πυθαγόρεια κοσμοθεωρία.
Ο Πυθαγόρας, γι’ αυτό, δεν μετατράπηκε τυχαία σε θρυλική και σχεδόν ημιθεϊκή μορφή ήδη από την αρχαιότητα. Δεν λατρεύτηκε για θαύματα, αλλά για μια ιδέα που αποδείχθηκε ανθεκτικότερη από κάθε μύθο. Μια ιδέα που εξακολουθεί να δομεί τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον κόσμο. Αν η φύση είναι αριθμός και τάξη, τότε η επιστήμη είναι η συνέχιση του Πυθαγόρα με άλλα μέσα — και εμείς, αναπόφευκτα, οι κληρονόμοι του.