Μειώνεται η ανεργία στα χαρτιά, αλλά στην πραγματική ζωή αυξάνεται η αδυναμία επιβίωσης: μια νέα τάξη φτωχών εργαζομένων γίνεται ο κανόνας, όχι η εξαίρεση.
Η κυβέρνηση πανηγυρίζει για τη μείωση της ανεργίας. Όμως η κοινωνία δεν ζει με ποσοστά — ζει με μισθούς. Και οι μισθοί παραμένουν εξευτελιστικοί, τόσο χαμηλοί που η «επιτυχία» μεταφράζεται σε κάτι κυνικό: στη δημιουργία μιας νέας τάξης ανθρώπων που εργάζονται, αλλά δεν μπορούν να ζήσουν. Αυτό δεν είναι ανάπτυξη. Είναι ανακύκλωση φτώχειας με ωράριο.
1) Η αγορά εργασίας «βελτιώνεται», αλλά η εργασία υποτιμάται
Η ανεργία μπορεί να μειώνεται, όμως το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: ποιας ποιότητας δουλειές δημιουργούνται και με ποιο εισόδημα.
- Όταν ο εργαζόμενος δεν καλύπτει βασικές ανάγκες (στέγη, τρόφιμα, ενέργεια), τότε η δουλειά δεν είναι κοινωνική κινητικότητα — είναι παγίδα.
- Το αποτέλεσμα είναι ένας εργασιακός χάρτης γεμάτος «απασχολήσιμους» αλλά οικονομικά ανήμπορους.
Μια οικονομία που «ρίχνει» την ανεργία με μισθούς επιβίωσης δεν θεραπεύεται. Απλώς αλλάζει όνομα στη φτώχεια και την ονομάζει «απασχόληση».
2) Μισθοί vs κέρδη: το ΑΕΠ μοιράζεται άνισα
Το μερίδιο των μισθών στο ΑΕΠ παραμένει πολύ χαμηλότερο σε σχέση με την ΕΕ — πάνω από 10 μονάδες. Την ίδια στιγμή, το μερίδιο των μεγάλων επιχειρήσεων είναι κατά πολύ υψηλότερο.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;
- Η οικονομία «μεγαλώνει», αλλά δεν κατεβαίνει στο σπίτι, στο νοίκι, στο σούπερ μάρκετ.
- Η ανάπτυξη γίνεται λογιστική, όχι κοινωνική.
- Η ανισορροπία μισθών/κερδών τροφοδοτεί ανισότητες, αποδυναμώνει την κατανάλωση, και εντέλει φρενάρει την πραγματική, διάχυτη ανάπτυξη.
Όταν οι μισθοί μένουν πίσω, το ΑΕΠ γίνεται βιτρίνα. Και πίσω από τη βιτρίνα, η κοινωνία στενάζει.
3) Τράπεζες: στήριξη δισεκατομμυρίων, χρηματοδότηση-σταγόνα στις ΜμΕ
Οι τράπεζες έχουν στηριχθεί σκανδαλωδώς:
- Αναβαλλόμενος φόρος ~20 δισ. (ουσιαστικά μηδενική φορολόγηση κερδών με το «μαξιλάρι» του κράτους)
- Προγράμματα «Ηρακλής» ~23 δισ., που διευκόλυναν τις τιτλοποιήσεις και — στην πράξη — την επιθετική διαχείριση κόκκινων δανείων, με κοινωνικό κόστος και πλειστηριασμούς
Και παρ’ όλα αυτά;
- Μειώνουν ξανά τα δάνεια προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
- Δηλαδή, την ώρα που έχουν πάρει κρατική στήριξη, κλείνουν τη στρόφιγγα εκεί όπου παράγεται η πραγματική οικονομία.
Αυτό οδηγεί σε:
- ασφυξία ρευστότητας,
- καθυστέρηση επενδύσεων,
- λουκέτα ή «ζόμπι» επιχειρήσεις,
- περαιτέρω συμπίεση μισθών και εργασιακών σχέσεων.
Όταν οι τράπεζες στηρίζονται για να λειτουργούν ως τράπεζες, αλλά δεν δανείζουν στην παραγωγή, τότε δεν έχουμε τραπεζικό σύστημα. Έχουμε μηχανισμό είσπραξης και μεταφοράς πλούτου.
4) Παραγωγικότητα: χωρίς παραγωγικές επενδύσεις, οι μισθοί δεν σηκώνονται
Οι μισθοί συνδέονται (και) με την παραγωγικότητα της εργασίας. Και η παραγωγικότητα δεν ανεβαίνει με ευχές — ανεβαίνει με:
- παραγωγικές επενδύσεις,
- τεχνολογία,
- βιομηχανική/μεταποιητική αναβάθμιση,
- εξαγώγιμη παραγωγή και καινοτομία.
Όμως η Ελλάδα, μετά την κρίση, οδηγήθηκε σε μονοκαλλιέργεια του τουρισμού. Και ο τουρισμός, όσο σημαντικός κι αν είναι, έχει κατά κανόνα:
- χαμηλότερη παραγωγικότητα σε σχέση με τη μεταποίηση/βιομηχανία,
- έντονη εποχικότητα,
- υψηλή πίεση στους μισθούς σε πολλά τμήματα της αγοράς,
- ανάπτυξη που συχνά «φαίνεται» αλλά δεν κτίζει ανθεκτική παραγωγική βάση.
Δεν θα επιστρέψει η παραγωγικότητα στα προ κρίσης επίπεδα όταν η χώρα πουλάει κυρίως «ήλιο» και όχι προϊόν. Και χωρίς παραγωγικότητα, οι μισθοί μένουν καθηλωμένοι — όσο κι αν πέφτει η ανεργία.
«success story» για ποιον;
Το αφήγημα είναι απλό: «μειώσαμε την ανεργία».
Η πραγματικότητα είναι σκληρότερη: φτιάξαμε εργαζόμενους-φτωχούς, ενισχύσαμε τη συγκέντρωση κερδών, αφήσαμε τις ΜμΕ χωρίς οξυγόνο και κρατήσαμε την οικονομία σε μοντέλο χαμηλής παραγωγικότητας.
Αν αυτό λέγεται επιτυχία, τότε είναι επιτυχία σε βάρος της κοινωνίας.
«Η ανεργία πέφτει, αλλά η ζωή ακριβαίνει: το νέο μοντέλο είναι να δουλεύεις και να μην φτάνεις ούτε για να ζήσεις».