Η «Γερακίνα / Της γερακίνας γιος» δεν είναι “εύκολο” τραγούδι για φόντο. Είναι στίχος που κουβαλάει εμπειρία βίας, κράτησης και στέρησης — και έχει ειπωθεί από τον ίδιο τον δημιουργό ότι συγκεκριμένοι στίχοι γεννήθηκαν μέσα σε συνθήκες φυλακής.
Γι’ αυτό και η εικόνα της επιδεικτικής χρήσης του τραγουδιού από δηλωμένους νοσταλγούς του ναζισμού ή/και υβριστές της Αντίστασης δεν είναι απλώς «κακή αισθητική». Είναι αντιστροφή νοήματος: παίρνεις ένα τραγούδι που γράφτηκε από πόνο και το κάνεις σημαία ανθρώπων που θα χειροκροτούσαν τον πόνο.
Τι λέει ο ίδιος ο Βίρβος
- Κατοχή, Μάρτιος 1944: κράτηση, απομονωτήριο, δεσμά, βασανισμός.
- Περιγράφει σημάδι στο κεφάλι από μαστίγιο/βούρδουλα με μεταλλικό τελείωμα.
- Σε κελί «ένα μέτρο επί δύο», βρίσκει έναν τρόπο να κοιμηθεί πάνω στο σώμα άλλου κρατούμενου — «το αναπαυτικότερο κρεβάτι» που έζησε.
- Από εκεί, όπως λέει, εμπνέεται τον στίχο: «ούτε στρώμα να πλαγιάσω, ούτε φως για να διαβάσω».
- Στη φυλακή ξεκινά να γράφει την «Καταχνιά» ως ποίηση.
(Η δύναμη εδώ είναι ότι δεν “ερμηνεύουμε” εμείς. Το λέει ο ίδιος, με ωμή υλικότητα.)
Το νόημα της αντίφασης
Όταν ένα τραγούδι με τέτοια καταγωγή γίνεται «πανηγυριώτικο show» από ανθρώπους που επιδεικτικά αυτοτοποθετούνται απέναντι στη μνήμη της Κατοχής και της Αντίστασης, συμβαίνουν τρία πράγματα μαζί:
- Ξέπλυμα του περιεχομένου: ο στίχος απογυμνώνεται από την πηγή του (κελί, βασανισμός, στέρηση).
- Κλοπή συμβόλου: κάτι που γράφτηκε “ενάντια” στην κτηνωδία παρουσιάζεται σαν να είναι “υπέρ” της.
- Επιδεικτική άγνοια: δεν είναι απλώς ότι “δεν ξέρουν”. Είναι ότι δεν τους νοιάζει να ξέρουν.
Πού πατάει η οργή
Αν θες να το κρατήσεις αιχμηρό αλλά να μη δίνεις πάτημα, ο πυρήνας δεν είναι οι βρισιές. Είναι η αρχή:
- Δεν κρίνεις τον χορό ως πράξη. Κρίνεις την επιδεικτική οικειοποίηση και τη δήλωση.
- Δεν κάνεις γενίκευση για “όλους στα πανηγύρια”. Στοχεύεις τους δηλωμένους ναζιστολάτρεις/νοσταλγούς και όσους εργαλειοποιούν συμβολισμούς.
- Δεν “διατάζεις”. Θυμίζεις. Η μνήμη είναι το όπλο, όχι η φασαρία.
- 1926: Γέννηση στα Τρίκαλα (29 Μαρτίου).
- 1943: Αθήνα – σπουδές, περίοδος που γράφει από νωρίς και θέλει θέατρο/σκηνοθεσία.
- 1943–1944: Ένταξη στην Αντίσταση (ΕΑΜ), σύλληψη και βασανισμός (Μάρτιος 1944).
- Μετά την αποφυλάκιση: βουνό – αναφέρει ότι συναντά τον Άρη Βελουχιώτη.
- 1948: πρώτο τραγούδι που κυκλοφορεί («Να το βρεις από άλλη», όπως το παραθέτεις).
- 1954–1985: δημόσιος υπάλληλος.
- Σύνολο έργου: πάνω από 2.000 τραγούδια, λαϊκά/έντεχνα/παραδοσιακό ύφος, κοινωνικό-πολιτικό υπόβαθρο.
- 2015: Θάνατος (Πέμπτη, 6 Αυγούστου) στο Παλαιό Φάληρο.
- Πώς γίνεται ένα τραγούδι που γεννήθηκε από κελί να παίζεται σαν «δήλωση» από όσους νοσταλγούν το κελί;
- Ποιος κερδίζει όταν η μνήμη γίνεται ντεκόρ και η Ιστορία γίνεται “ήχος”;
- Μπορείς να «τιμάς» ένα τραγούδι όταν αγνοείς επιδεικτικά το γιατί γράφτηκε;
- Είναι αθώο το “δεν ήξερα”, όταν μιλάμε για ανθρώπους που κάνουν επίδειξη ταυτότητας;
- Τελικά, ποιος εξευτελίζεται: ο δημιουργός ή αυτοί που νομίζουν ότι το τραγούδι τους ανήκει;
- Η «Γερακίνα» δεν είναι αξεσουάρ. Είναι μνήμη.
- Δεν γράφτηκε για να «σηκώνει σκόνη» στο κέφι. Γράφτηκε για να σηκώνει άνθρωπο από το πάτωμα.
- Κι όταν κάποιοι την καπηλεύονται για επίδειξη, δεν προσβάλλουν μόνο έναν στιχουργό: προσβάλλουν την ίδια την έννοια του “τι πέρασε αυτός ο τόπος”.