Με τον πρόλογο της συγγραφέως και ένθετο το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης που φιλοτέχνησε η αδερφή της, Vanessa Bell.
Γιώργος Βαϊλάκης
Υπάρχει μία ιδιότυπη παράδοση μυθιστορημάτων των οποίων η πλοκή διαδραματίζεται μέσα σε μία μόνο ημέρα: είναι μακρά και ενδιαφέρουσα, και -στην ουσία- έχει συμβάλει στη δημιουργία ενός ιδιαίτερου λογοτεχνικού υποείδους. Και αυτό, μπορεί να ειπωθεί χωρίς την παραμικρή διάθεση υπερβολής, αφού οι συγγραφείς χρησιμοποιούν αυτή τη χρονική συμπύκνωση για να εξερευνήσουν εις βάθος χαρακτήρες, γεγονότα και υπαρξιακά θέματα μέσα στα στενά, ασφυκτικά για την εξέλιξη της πλοκής, πλαίσια της μιας ημέρας.
Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι ο «Οδυσσέας» του Τζέημς Τζόυς που αποτελεί τον απολογισμό μιας μοναδικής μέρας, της 16ης Ιουνίου 1904. Ο χώρος είναι συγκεκριμένος, το Δουβλίνο. Ένας πολίτης αυτής της πόλης, ο Λεοπόλδος Μπλουμ, ξυπνάει το πρωί και φεύγει για την δουλειά του. Οι κοινωνικές, οι επαγγελματικές και οι συναισθηματικές υποχρεώσεις του, καθυστερούν την επιστροφή του μέχρι τις πρώτες ώρες της επόμενης ημέρας. Τα επεισόδια που περιγράφει ο Ιρλανδός συγγραφέας, κυρίως όμως ο ανεπανάληπτος τρόπος με τον οποίο τα συνθέτει, η διείσδυση στις ιδιαιτερότητες του καθενός από τα πρόσωπα που παρελαύνουν στις σελίδες του ώσπου να καταλήξει στο απίστευτο τελευταίο κεφάλαιο, τον λεγόμενο «μονόλογο της Μόλλυ», συναποτελούν ένα έργο-μνημείο του μοντερνισμού, που εκδόθηκε το 1922 και άλλαξε για πάντα την άποψη που έχουμε για το ίδιο το μυθιστόρημα.
Όπως ο «Οδυσσέας» του Τζόυς, έτσι και το περίφημο «Άδραξε τη μέρα» του Σολ Μπέλοου, που εκδόθηκε το 1956, εκτυλίσσεται –με τη σειρά του- σε μία μέρα, με τον σαραντάχρονο πρωταγωνιστή, Τόμυ Ουίλχελμ, να βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού – χωρισμένος από τη γυναίκα και τα παιδιά του, σε τεταμένες σχέσεις με τον επιτυχημένο πατέρα του, άνεργος και σε κακή οικονομική και ψυχολογική κατάσταση. Στη διάρκεια μιας μέρας, και ενώ ο Ουίλχελμ αναθεωρεί τα λάθη του παρελθόντος βουλιάζοντας όλο και περισσότερο στην απελπισία, μία εντελώς τυχαία συνάντηση του χαρίζει μια στιγμή στην οποία θα λάμψει όλη η αλήθεια – μέσα από μια πυκνή αφήγηση, με έντονη υπαρξιακή διάσταση.
Βιρτζίνια Γουλφ
Η κυρία Νταλογουέι
Μετάφραση: Κωνσταντίνα Τριανταφυλλοπούλου
Εκδόσεις: Μεταίχμιο
Σελίδες: 296
Απ’ την άλλη, το «Σάββατο» του Ίαν Μακ Γιούαν –που εκδόθηκε το 2005- εξελίσσεται σε μία σαββατιάτικη μέρα. Εδώ, ο αστός, προνομιούχος, βαθιά δεμένος με τη γυναίκα και τα παιδιά του νευροχειρουργός, Χένρυ Περόουν, σχεδιάζει να παίξει σκουός, να επισκεφθεί την ηλικιωμένη μητέρα του και να μαγειρέψει. Όμως, το πρόγραμμά του το ανατρέπει ένα φαινομενικά ασήμαντο ατύχημα: ένα τυχαίο γεγονός που θα λειτουργήσει -ωστόσο- σαν καταλύτης για μια σειρά από απρόβλεπτα συμβάντα, φέρνοντας τον ήρωα αντιμέτωπο με έναν εντελώς ξένο κόσμο, κλονίζοντας δραματικά κάθε βεβαιότητα, εγείροντας θεμελιώδη ζητήματα ηθικής ευθύνης και αλλάζοντας τη ζωή του παντοτινά, από τη μια στιγμή στην άλλη.
Ένα ακόμα αριστούργημα που ανήκει σε αυτήν την παράδοση όπου η δράση διαρκεί μία μόνο ημέρα, και το οποίο θεωρείται ίσως το καλύτερο αγγλικό μυθιστόρημα του 20ού αιώνα,, αυτό δεν είναι άλλο από το «Κάτω από το ηφαίστειο» του Μάλκολμ Λόουρι. Το έργο (που δημοσιεύτηκε το 1947) εκτυλίσσεται την Ημέρα των Νεκρών στο Μεξικό του 1938 και ακολουθεί την πορεία του Τζέφρι Φέρμιν, πρώην πρόξενου της Βρετανίας και ακραία αλκοολικού, κατά τη διάρκεια μιας τραγικής ημέρας.
Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας βαθιά τραυματισμένος άνθρωπος που έχει παραδοθεί στον αλκοολισμό, με τον Λόουρι να αποτυπώνει τη διάβρωση της προσωπικότητας και των σχέσεων μέσα από την κατάχρηση αλκοόλ, αποτυπώνοντας πυρετικά την δική του εμπειρία, την υπαρξιακή αγωνία, τη μοναξιά και την αποξένωση. Τοποθετημένο στο Μεξικό του 1938, λίγο πριν την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το έργο εμπεριέχει αναφορές σε παγκόσμια πολιτικά γεγονότα και εξετάζει την αποτυχία της κοινωνικής και ηθικής ευθύνης. Και ο Φέρμιν, από την πλευρά του, βρίσκεται παγιδευμένος στις επιλογές του, μη μπορώντας να ξεφύγει από τις ενοχές του για τις αποτυχημένες του σχέσεις και τις ηθικές του εκπτώσεις. Ο εσωτερικός μονόλογος και οι ψυχολογικές εναλλαγές και μεταπτώσεις του Φέρμιν, διαμορφώνουν την ίδια τη δομή του βιβλίου κάνοντάς το μια απαιτητική αλλά σπάνια εμπειρία ανάγνωσης: μετά από αυτήν, τίποτα δεν θα είναι πια το ίδιο!
Όσο για το κομψοτέχνημα «Η Κυρία Νταλογουέι» της Βιρτζίνια Γουλφ, διαδραματίζεται και αυτό σε μία μέρα μέσα από την οποία εξετάζεται η τραυματική εμπειρία και οι πληγές που αφήνει ο πόλεμος στην ανθρώπινη ψυχή. Χώρος δράσης είναι το Λονδίνο το καλοκαίρι του 1923, πέντε χρόνια μετά τη λήξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Η 52άχρονη κυρία Νταλογουέι, προετοιμάζει μια από τις συνηθισμένες κοσμικές δεξιώσεις της, όταν φτάνει ξαφνικά από την Ινδία ο πρώτος της έρωτας. Πρόκειται για το μυθιστόρημα που καινοτόμησε και προχώρησε από τον επιφανειακό ρεαλισμό, που στηριζόταν στις εξωτερικές λεπτομέρειες, σε μια βαθύτερη έρευνα του συνειδητού κόσμου.
Η Αγγλίδα συγγραφέας συνέλαβε και έγραψε την «Κυρία Νταλογουέι», από το 1922 ως το 1924, έχοντας πρώτα διαβάσει τον «Οδυσσέα» του Τζόυς. Όπως ο «Οδυσσέας», έτσι και το μυθιστόρημα της Γουλφ διαδραματίζεται σε µία μέρα, ισοδυναμεί όμως µε καταβύθιση στην καρδιά χιλιάδων γεγονότων. Η κυρία Νταλογουέι κυριολεκτικά κατακλύζεται από συνειδήσεις, αναμνήσεις, φαντάσματα, ονόματα, ανθρώπους όλων των τάξεων, ζωντανούς και νεκρούς, στρατιώτες, γιατρούς, εντυπώσεις λογικές και παράλογες, μέσα στου κόσμου τη βουή, στα μαγαζιά, στους δρόμους, στα πάρκα του Λονδίνου – ανάμεσα σε φορέματα, γάντια και καπέλα, αδιάβροχα και ομπρέλες, αυτοκίνητα και αεροπλάνα.
Ένα αριστουργηματικό μυθιστόρημα, αλλά και μια ιδιοφυής λογοτεχνική σκιαγράφηση της ανθρώπινης συνείδησης όπου το παρελθόν καθορίζει ποικιλοτρόπως και συχνά απρόσμενα το παρόν, με τις σχέσεις των ηρώων να αποκαλύπτονται αποσπασματικά, σχεδόν παραισθητικά. Και όλα αυτά, μέσα από μία ασυνήθιστα έντονη συναισθηματική φόρτιση που διαπερνάει σαν δόνηση –από άκρη σε άκρη- την εξέλιξη της ιστορίας, η οποία αδυνατεί να εκτονωθεί ή να εκτονώσει…