Η Ελλάδα βιώνει σήμερα μία από τις μεγαλύτερες σιωπηλές αναδιανομές πλούτου στην ιστορία της.
Πίσω από τον τεχνικό όρο «διαχείριση μη εξυπηρετούμενων δανείων», κρύβεται μια συστηματική μεταφορά τεράστιου όγκου ακίνητης περιουσίας από τα χέρια των πολιτών στα χέρια διεθνών funds – με τις ευλογίες του κράτους και της Τράπεζας της Ελλάδας.
1. Από τα «κόκκινα δάνεια» στα χρυσά χαρτοφυλάκια
Μετά τη δεκαετή κρίση και τα μνημόνια, οι ελληνικές τράπεζες βρέθηκαν με κόκκινα δάνεια άνω των 100 δισ. ευρώ.
Για να εξυγιανθούν λογιστικά, προχώρησαν – με τις οδηγίες των εποπτικών αρχών – σε μαζικές τιτλοποιήσεις και πωλήσεις δανείων σε εταιρείες ειδικού σκοπού (SPVs) που ελέγχονται από ξένα funds.
Οι τιμές πώλησης κυμάνθηκαν στο 5% έως 20% της ονομαστικής αξίας, δηλαδή:
Ένα στεγαστικό δάνειο 100.000 € πωλήθηκε έναντι 10.000 € ή και λιγότερο.
Την ίδια στιγμή, το Δημόσιο παρείχε κρατικές εγγυήσεις άνω των 20 δισ. ευρώ μέσω των προγραμμάτων «Ηρακλής Ι, ΙΙ και ΙΙΙ».
Έτσι, οι τράπεζες καθάρισαν τους ισολογισμούς τους χωρίς να αναλάβουν το ρίσκο, το οποίο μεταφέρθηκε στους φορολογουμένους.
2. Το αδιαφανές καθεστώς των funds και servicers
Τα funds, μέσω εταιρειών διαχείρισης όπως οι Intrum Hellas, doValue, Cepal, QQuant, Hoist, Bain Capital και άλλες, ανέλαβαν να «εισπράξουν» τις απαιτήσεις.
Στην πράξη, όμως, δημιουργήθηκε ένα πολλαπλό σύστημα μεταπωλήσεων:
- Ένα fund αγοράζει ένα πακέτο δανείων, κινεί ορισμένες νομικές διαδικασίες,
και στη συνέχεια το μεταπωλεί σε άλλο fund με μικρό κέρδος. - Κάθε επόμενο fund συνεχίζει τις πιέσεις προς τους δανειολήπτες,
με στόχο τη μέγιστη απόδοση, όχι τη ρύθμιση. - Οι δανειολήπτες χάνουν την ικανότητα να γνωρίζουν σε ποιον ακριβώς οφείλουν.
Η Τράπεζα της Ελλάδας ελέγχει μόνο τους servicers (τους διαχειριστές), όχι όμως τα funds που είναι οι πραγματικοί ιδιοκτήτες των δανείων.
Το αποτέλεσμα είναι ένα καθεστώς πλήρους αδιαφάνειας, που δεν επιτρέπει ούτε λογοδοσία ούτε δημόσια εποπτεία.
3. Οι δανειολήπτες όμηροι
Τα funds που απέκτησαν δάνεια με έκπτωση 80%–90% της αξίας τους,
απαιτούν τώρα από τους δανειολήπτες την πλήρη εξόφληση του αρχικού ποσού,
αρνούμενα κάθε σοβαρή διαπραγμάτευση ή επιμήκυνση.
Συχνά, οι οφειλέτες δέχονται την εξής «πρόταση»:
να πάρουν νέο δάνειο από τράπεζα (στην οποία θεωρούνται «καλοί πελάτες») για να ξεπληρώσουν εξ ολοκλήρου το fund.
Έτσι, ο «κόκκινος» δανειολήπτης επανεμφανίζεται στο τραπεζικό σύστημα ως νέος οφειλέτης,
ενώ το fund απεγκλωβίζεται με κέρδος, χωρίς ρίσκο.
4. Η ελληνική εκδοχή του αμερικανικού λάθους
Μετά το κραχ του 1929, οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν το κύμα κατασχέσεων με το πρόγραμμα Home Owners’ Loan Corporation (HOLC):
το κράτος εξαγόρασε τα κόκκινα δάνεια από τις τράπεζες και έδωσε στους πολίτες μακροπρόθεσμα, χαμηλότοκα δάνεια, σώζοντας εκατομμύρια σπίτια.
Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο σχέδιο δεν υιοθετήθηκε ποτέ, παρότι είχε προταθεί επανειλημμένα:
να δημιουργηθεί κρατικός φορέας εξαγοράς δανείων,
που θα αγόραζε από τις τράπεζες στις ίδιες τιμές που πλήρωσαν τα funds,
δίνοντας τη δυνατότητα στους δανειολήπτες να αποπληρώσουν σε βάθος χρόνου.
Αντί αυτού, επελέγη η οδός των funds, με αποτέλεσμα:
- Η αξία των ακινήτων που βρίσκονται πίσω από τα δάνεια (~80 δισ. €)
να περάσει σταδιακά σε ξένα χέρια. - Οι εγγυήσεις του Δημοσίου (20 δισ. €) να κινδυνεύουν να ενεργοποιηθούν.
- Και τα κέρδη να κατευθύνονται αφορολόγητα σε offshore οχήματα του Λουξεμβούργου, της Ιρλανδίας και των Cayman Islands.
5. Το θεσμικό και κοινωνικό σκάνδαλο
Η κυβέρνηση και η Τράπεζα της Ελλάδας τηρούν εκκωφαντική σιωπή για:
- τις πραγματικές τιμές πώλησης των δανείων,
- τον αριθμό των πλειστηριασμών,
- και το ποιοι τελικά ελέγχουν τις εταιρείες ειδικού σκοπού.
Πρόκειται για ένα σύστημα νομιμοποιημένης λεηλασίας,
όπου τα κέρδη ιδιωτικοποιούνται και οι ζημιές κοινωνικοποιούνται.
6. Η αναγκαία στροφή πολιτικής
Η Ελλάδα μπορεί ακόμη να ανακτήσει έλεγχο — εάν το θελήσει πολιτικά:
- Δημιουργία δημόσιου φορέα διαχείρισης δανείων,
με δυνατότητα εξαγοράς των οφειλών στην τιμή που τα απέκτησαν τα funds. - Υποχρεωτική δημοσιοποίηση των τιμών πώλησης και των εταιρικών σχέσεων.
- Δικαίωμα πρώτης εξαγοράς από τον ίδιο τον δανειολήπτη.
- Φορολόγηση των υπερκερδών των funds και επαναπατρισμός των κεφαλαίων.
- Προστασία πρώτης κατοικίας με κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια.
Η υπόθεση των κόκκινων δανείων δεν είναι απλώς τραπεζικό ζήτημα.
Είναι κοινωνικό, ηθικό και εθνικό θέμα.
Η ακίνητη περιουσία των Ελλήνων – αποτέλεσμα κόπων μιας ζωής και δεκαετιών θυσιών –
κινδυνεύει να μεταβιβαστεί μαζικά, σιωπηλά, και νομότυπα σε διεθνείς επενδυτές.
Αν κάτι πρέπει να αποκαλείται σκάνδαλο των σκανδάλων,
είναι αυτό ακριβώς:
η νόμιμη λεηλασία της χώρας με δημόσια κάλυψη και πολιτική αδιαφορία.