Τα γεγονότα στη Λάρισα έφεραν ξανά στην επιφάνεια μια παλιά αλήθεια: σε υποθέσεις υψηλής έντασης, η ομαλή λειτουργία της Δικαιοσύνης δεν διασφαλίζεται με αυτοσχεδιασμούς, αλλά με σχέδιο, πρόβλεψη και πειθαρχία.
Τα όσα διαδραματίστηκαν την περασμένη Δευτέρα στη δικαστική αίθουσα της Λάρισας δεν μπορούν να ιδωθούν ως ένα απλό οργανωτικό ατύχημα. Σε τέτοιες δίκες, με φορτισμένο κλίμα, μεγάλη δημοσιότητα και αυξημένες απαιτήσεις ασφαλείας, το παραμικρό κενό στην προετοιμασία αρκεί για να μετατρέψει μια θεσμική διαδικασία σε εικόνα αναστάτωσης. Και αυτό είναι κάτι που όσοι έχουν βρεθεί σε ανάλογη θέση ευθύνης το γνωρίζουν καλά.
Πριν από είκοσι τρία χρόνια, ως Διευθυντής Αστυνομίας Πειραιά, βρέθηκα αντιμέτωπος με την ευθύνη της αστυνομικής προετοιμασίας για τη δίκη της 17 Νοέμβρη. Ήταν μια υπόθεση εξαιρετικά υψηλού κινδύνου, με διεθνές ενδιαφέρον, πολλαπλές ευαισθησίες και διαρκή πίεση. Εκείνο που κατάλαβα από την πρώτη στιγμή ήταν απλό: τίποτα δεν μπορούσε να αφεθεί στην τύχη.
Η προετοιμασία άρχισε αμέσως μόλις οριστικοποιήθηκε ο χώρος. Έγινε επιτόπια επιθεώρηση της αίθουσας, ζητήθηκαν επίσημα σχεδιαγράμματα από τους αρμοδίους, καταγράφηκαν όλες οι κατηγορίες των εισερχομένων και προσδιορίστηκε, όσο το δυνατόν ακριβέστερα, ο αναμενόμενος αριθμός τους. Δικηγόροι, κατηγορούμενοι, συγγενείς, δημοσιογράφοι, παρατηρητές: ο καθένας έπρεπε να έχει θέση, ρόλο και συγκεκριμένο πλαίσιο παρουσίας.
Στη συνέχεια σχεδιάστηκε ένα σαφές σύστημα διαπίστευσης και ταξιθέτησης, με διακριτές κατηγορίες εισόδου και αντίστοιχη κατανομή θέσεων. Παράλληλα, ζητήθηκε έγκαιρα η αναγκαία ενισχυτική δύναμη και ακολούθησαν επανειλημμένες συσκέψεις με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Το ουσιώδες, όμως, δεν ήταν μόνο η λήψη των τυπικών μέτρων. Ήταν η επεξεργασία κάθε πιθανού σεναρίου, κάθε περίπτωσης έντασης, κάθε ενδεχόμενης πίεσης που θα μπορούσε να δοκιμάσει τα όρια του σχεδιασμού.
Λίγες ημέρες πριν από την έναρξη, έγινε τελική αντιπαραβολή χωρητικότητας, διαπιστεύσεων και διάταξης της αίθουσας. Ακολούθησε εκπαίδευση του προσωπικού, με ιδιαίτερη έμφαση στη διαδικασία ελέγχου, στην ευπρέπεια της συμπεριφοράς και στην αυστηρή τήρηση των οδηγιών. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, παρά τον όγκο του κόσμου, την πίεση των πρώτων ημερών και το τεράστιο ενδιαφέρον των μέσων ενημέρωσης, η διαδικασία κύλησε ομαλά και χωρίς εκτροπές.
Αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο συμπέρασμα και για το σήμερα. Σε υποθέσεις με τόσο μεγάλη δημοσιότητα και τόσο υψηλό συμβολικό φορτίο, η επιτυχία δεν είναι θέμα έμπνευσης της τελευταίας στιγμής. Είναι προϊόν προετοιμασίας μηνών. Χρειάζεται έγκαιρη αποτίμηση του χώρου, καθαρός διαχωρισμός ρόλων, αυστηρός έλεγχος εισόδου, παρουσία προσωπικού μέσα στην αίθουσα και πρόβλεψη εναλλακτικών λύσεων για κάθε υπεράριθμη ή έκτακτη περίπτωση.
Η Δικαιοσύνη δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις της. Κρίνεται και από τη δυνατότητα του κράτους να της εξασφαλίζει συνθήκες σοβαρότητας, ασφάλειας και θεσμικής ευταξίας. Όταν αυτές οι προϋποθέσεις λείπουν, δεν τραυματίζεται μόνο η εικόνα μιας διαδικασίας· τραυματίζεται η ίδια η αίσθηση κρατικής επάρκειας.
Σε μια δημοκρατία που θέλει να σέβεται τον εαυτό της, οι μεγάλες δίκες δεν μπορεί να αφήνονται στην τύχη, στην προχειρότητα ή στην εκ των υστέρων διαχείριση. Η τάξη, η πρόβλεψη και η θεσμική σοβαρότητα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποχρέωση του κράτους.