Ο διεθνώς αναγνωρισμένος καθηγητής του Στάνφορντ μιλά για θεσμική παρακμή, διαπλοκή, δημογραφική κατάρρευση και μια Ελλάδα που οπισθοδρομεί ενώ η εξουσία πανηγυρίζει.
Η φράση είναι βαριά, προκλητική και σχεδόν βίαιη: «Ελλάδα, γλύψε την παντόφλα του εξουσιαστή».
Με αυτά τα λόγια παρουσιάστηκε από την ΚΡΗΤΗ TV απόσπασμα της παρέμβασης του καθηγητή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, Ιωάννη Π.Α. Ιωαννίδη. Μια φράση που δεν χαϊδεύει αυτιά και δεν αφήνει περιθώρια για ευγενικές παρερμηνείες.
Η «παντόφλα» δεν είναι απλώς ένα λεκτικό πυροτέχνημα. Είναι το σύμβολο μιας κοινωνίας που έμαθε να σκύβει, να προσαρμόζεται, να χειροκροτεί και τελικά να υπηρετεί εκείνους που θα έπρεπε να ελέγχει.
Η δημοκρατία ως «αδειανό πουκάμισο»
Στη συνέντευξή του στην εκπομπή «Αντιθέσεις», ο Ιωαννίδης εξαπέλυσε σκληρή κριτική για τη λειτουργία της δημοκρατίας και των θεσμών, κάνοντας λόγο για μια χώρα που «εξαφανίζεται από το παγκόσμιο γίγνεσθαι».
Μίλησε για διαφθορά, διαπλοκή, ευτελισμό των θεσμών και μηχανισμούς που, όπως υποστήριξε, δεν έχουν σχέση με την πραγματική δημοκρατία. Χαρακτήρισε, μάλιστα, τη δημοκρατία «αδειανό πουκάμισο», γεμάτο παραποιήσεις, παραχαράξεις, αδικίες και ατιμίες.
Η παρέμβασή του επεκτάθηκε στην Υγεία, στο δημογραφικό, στην οικονομία, στην Παιδεία και στη φυγή των νέων επιστημόνων στο εξωτερικό.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: η Ελλάδα δεν στερείται ικανών ανθρώπων. Στερείται ενός συστήματος που να τους αναγνωρίζει, να τους προστατεύει και να τους αξιοποιεί.
Όταν η αξιοκρατία υποχωρεί μπροστά στην κομματική ταυτότητα, όταν η επιστημονική γνώση αντιμετωπίζεται ως ενοχλητική λεπτομέρεια και όταν η δημόσια διοίκηση λειτουργεί με όρους εξυπηρέτησης ημετέρων, τότε η παρακμή δεν αποτελεί ατύχημα. Είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα.
Η χώρα οπισθοδρομεί και η εξουσία πανηγυρίζει
Το πιο επικίνδυνο δεν είναι μόνο ότι η χώρα χάνει έδαφος. Είναι ότι η οπισθοδρόμηση παρουσιάζεται ως επιτυχία.
Οι νέοι εγκαταλείπουν την Ελλάδα, τα δημόσια νοσοκομεία εξαντλούνται, το δημογραφικό μετατρέπεται σε εθνική απειλή και μεγάλα τμήματα της κοινωνίας παλεύουν για την καθημερινή επιβίωση. Την ίδια στιγμή, η κυβερνητική επικοινωνία επιμένει να περιγράφει μια χώρα που αναπτύσσεται, εκσυγχρονίζεται και διακρίνεται.
Η πραγματικότητα, όμως, δεν διορθώνεται με τηλεοπτικά σποτ και πανηγυρικές δηλώσεις.
Δεν υπάρχει «ισχυρή Ελλάδα» όταν οι πολίτες φοβούνται να αρρωστήσουν. Δεν υπάρχει «ανάπτυξη» όταν οι νέοι δεν μπορούν να δημιουργήσουν οικογένεια. Δεν υπάρχει «αριστεία» όταν η κομματική γνωριμία αξίζει περισσότερο από τις γνώσεις και την προσπάθεια. Και δεν υπάρχει ουσιαστική δημοκρατία όταν η λογοδοσία θεωρείται εχθρική πράξη.
Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στους κυβερνώντες
Η «παντόφλα του εξουσιαστή» έχει, όμως, και μια δεύτερη πλευρά. Για να υπάρχει κάποιος που απαιτεί υποταγή, πρέπει να υπάρχει και κάποιος πρόθυμος να υποταχθεί.
Η κοινωνία έχει και αυτή τις ευθύνες της. Κάθε φορά που συγχωρεί ένα σκάνδαλο επειδή το διέπραξε «η δική μας πλευρά». Κάθε φορά που ανταλλάσσει τη σιωπή της με μια μικρή εξυπηρέτηση. Κάθε φορά που ανέχεται την αναξιοκρατία, ελπίζοντας ότι κάποτε θα ωφεληθεί και η ίδια από αυτήν.
Η εξουσία δεν γίνεται ανεξέλεγκτη μέσα σε μία νύχτα. Γίνεται βήμα βήμα, μέσα από την ανοχή, την παραίτηση και τον φόβο.
Η παρέμβαση του Ιωάννη Ιωαννίδη μπορεί να ενοχλεί. Ίσως επειδή δεν απευθύνεται μόνο στους κυβερνώντες, αλλά και σε όλους εκείνους που συνήθισαν να χαμηλώνουν το βλέμμα.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι εάν η περιγραφή του είναι υπερβολική. Είναι εάν η Ελλάδα διαθέτει ακόμη τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις για να σηκωθεί όρθια — ή εάν έχει πλέον συνηθίσει τόσο πολύ την παντόφλα της εξουσίας, ώστε θεωρεί φυσιολογικό να τη γλείφει.