Πεκίνο και Μόσχα εμφανίζονται ως πόλος «σταθερότητας» απέναντι στη δυτική μονομέρεια, την ώρα που στο τραπέζι μπαίνουν οι μεγάλες ενεργειακές συμφωνίες και ο αγωγός Power of Siberia 2
Σε μια στιγμή έντονης διεθνούς ρευστότητας, Κίνα και Ρωσία επιχειρούν να εμφανιστούν ως κοινό αντίβαρο στη δυτική κυριαρχία, προειδοποιώντας ότι ο κόσμος κινδυνεύει να επιστρέψει σε μια εποχή ωμής ισχύος, κατακερματισμού και “νόμου της ζούγκλας”. Η συνάντηση του Βλαντίμιρ Πούτιν με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο δεν είχε μόνο διπλωματικό χαρακτήρα. Ήταν και ένα σαφές γεωπολιτικό μήνυμα: Μόσχα και Πεκίνο θέλουν να δείξουν ότι δεν αποδέχονται έναν κόσμο όπου οι κανόνες γράφονται από έναν μόνο πόλο εξουσίας.
Σε κοινή δήλωση που δόθηκε στη δημοσιότητα από το Κρεμλίνο, Ρωσία και Κίνα υπογράμμισαν ότι η διεθνής κατάσταση γίνεται ολοένα πιο περίπλοκη, με την παγκόσμια ειρήνη και ανάπτυξη να αντιμετωπίζουν νέους κινδύνους και προκλήσεις. Στο ίδιο κείμενο γίνεται λόγος για κίνδυνο κατακερματισμού της διεθνούς κοινότητας και επιστροφής στον «νόμο της ζούγκλας».
Η διατύπωση δεν ήταν τυχαία. Με φόντο τις συγκρούσεις, τις κυρώσεις, τις ενεργειακές ανακατατάξεις και τη διαρκή αντιπαράθεση με τη Δύση, Πεκίνο και Μόσχα επιχειρούν να περιγράψουν τη σημερινή διεθνή τάξη ως ένα πεδίο όπου οι ισχυροί επιβάλλουν μονομερώς τη βούλησή τους.
Αιχμές κατά της δυτικής μονομέρειας
Στην κοινή τους δήλωση, οι δύο πλευρές ανέφεραν ότι οι προσπάθειες ορισμένων κρατών να διαχειριστούν μονομερώς τις παγκόσμιες υποθέσεις, να επιβάλουν τα συμφέροντά τους σε ολόκληρο τον κόσμο και να περιορίσουν την κυρίαρχη ανάπτυξη άλλων χωρών «στο πνεύμα της αποικιοκρατίας» έχουν αποτύχει.
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα, το μήνυμα είναι σαφές. Κίνα και Ρωσία φωτογραφίζουν τη δυτική στρατηγική, κυρίως την αμερικανική, παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως υπερασπιστές ενός πολυπολικού κόσμου. Πρόκειται για το σταθερό αφήγημα Πεκίνου και Μόσχας τα τελευταία χρόνια: όχι ένας κόσμος υπό την ηγεμονία της Ουάσιγκτον, αλλά ένα διεθνές σύστημα πολλών κέντρων ισχύος.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, στις δηλώσεις του από το Πεκίνο, υποστήριξε ότι Ρωσία και Κίνα παραμένουν προσηλωμένες σε μια «ανεξάρτητη και κυρίαρχη εξωτερική πολιτική» και ότι, μέσα από τη στενή στρατηγική τους συνεργασία, διαδραματίζουν «σταθεροποιητικό ρόλο» στην παγκόσμια σκηνή.
Η ενέργεια στο κέντρο της συμμαχίας
Πέρα από τις βαριές γεωπολιτικές διακηρύξεις, το πραγματικό βάθος της ρωσοκινεζικής σχέσης μετριέται και στην ενέργεια. Ο Πούτιν δήλωσε ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να συνεχίσει να προμηθεύει την Κίνα με ενέργεια, ενώ οι συνομιλίες με τον Σι χαρακτηρίστηκαν από τη ρωσική πλευρά «φιλικές» και «εποικοδομητικές».
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο αγωγός Power of Siberia 2, ένα τεράστιο ενεργειακό έργο που θα μπορούσε να μεταφέρει έως και 50 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως από τη Ρωσία προς την Κίνα μέσω Μογγολίας. Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε ότι υπάρχει πρόοδος και «γενική κατανόηση» για βασικές παραμέτρους του έργου, όμως παραμένουν ανοικτά κρίσιμα ζητήματα, όπως η τιμολόγηση και το χρονοδιάγραμμα. Δεν έχει υπάρξει ακόμη οριστική συμφωνία.
Για τη Μόσχα, ο αγωγός αυτός έχει τεράστια στρατηγική αξία. Μετά τις δυτικές κυρώσεις και την απώλεια μεγάλου μέρους της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς, η Ρωσία αναζητά στην Ασία — και κυρίως στην Κίνα — τον μεγάλο σταθερό αγοραστή που θα αντισταθμίσει τις απώλειες.
Για την Κίνα, από την άλλη πλευρά, το ρωσικό φυσικό αέριο αποτελεί εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας, αλλά και διαπραγματευτικό χαρτί. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι η Μόσχα έχει ανάγκη την κινεζική αγορά και, γι’ αυτό, δεν βιάζεται να κλείσει συμφωνίες χωρίς ευνοϊκούς όρους.
Συμμαχία ανάγκης ή νέος παγκόσμιος άξονας;
Οι σχέσεις Ρωσίας και Κίνας παρουσιάζονται από τις δύο πλευρές ως «άνευ προηγουμένου». Όμως πίσω από τις δηλώσεις φιλίας υπάρχει ένας σκληρός ρεαλισμός. Η Ρωσία χρειάζεται την Κίνα οικονομικά, ενεργειακά και διπλωματικά. Η Κίνα χρειάζεται τη Ρωσία ως στρατηγικό εταίρο σε έναν κόσμο όπου ο ανταγωνισμός με τις Ηνωμένες Πολιτείες βαθαίνει.
Δεν πρόκειται απλώς για μια διμερή σχέση. Πρόκειται για μια προσπάθεια αναδιαμόρφωσης των διεθνών ισορροπιών. Πεκίνο και Μόσχα θέλουν να δείξουν ότι η εποχή της μονοπολικής κυριαρχίας έχει τελειώσει. Το ερώτημα είναι αν μπορούν πράγματι να οικοδομήσουν ένα σταθερό εναλλακτικό σύστημα ή αν απλώς συγκροτούν ένα μέτωπο αντίδρασης απέναντι στη Δύση.
Το μήνυμα πίσω από τις λέξεις
Η φράση «νόμος της ζούγκλας» δεν είναι απλώς επικοινωνιακή υπερβολή. Είναι η συμπύκνωση μιας βαθύτερης αντιπαράθεσης για το ποιος ορίζει τους κανόνες του 21ου αιώνα.
Η Δύση μιλά για διεθνές δίκαιο, ασφάλεια και κανόνες. Η Ρωσία και η Κίνα απαντούν ότι οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται επιλεκτικά, ανάλογα με τα συμφέροντα των ισχυρών. Και μέσα σε αυτή τη σύγκρουση αφηγημάτων, η ενέργεια, οι αγωγοί, οι αγορές και οι στρατηγικές συμμαχίες γίνονται τα πραγματικά εργαλεία ισχύος.
Το βέβαιο είναι ότι η συνάντηση Πούτιν – Σι στο Πεκίνο δεν ήταν μια απλή διπλωματική τελετουργία. Ήταν μια προειδοποίηση ότι ο κόσμος μπαίνει βαθύτερα σε εποχή μπλοκ, ανταγωνισμών και σκληρής γεωπολιτικής. Και όταν οι μεγάλες δυνάμεις αρχίζουν να μιλούν για “νόμο της ζούγκλας”, συνήθως δεν περιγράφουν μόνο τον κίνδυνο. Περιγράφουν και το πεδίο στο οποίο ετοιμάζονται να αναμετρηθούν.
Πηγή στοιχείων: Reuters, Καθημερινή, Financial Times.