Το καλοκαίρι δεν είναι μόνο περίοδος διακοπών. Για χιλιάδες εργαζόμενους είναι η πιο απαιτητική περίοδος της χρονιάς. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφέ, καταστήματα, τουριστικές επιχειρήσεις και υπηρεσίες λειτουργούν στο «κόκκινο», αναζητώντας προσωπικό ακόμη και την τελευταία στιγμή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι εργασιακές σχέσεις γίνονται πιο σύνθετες. Άλλοι υπογράφουν συμβάσεις λίγων εβδομάδων, άλλοι εργάζονται με μερική απασχόληση, άλλοι καλούνται να δουλέψουν έκτη ημέρα, ενώ δεν λείπουν οι περιπτώσεις όπου η πίεση της σεζόν οδηγεί σε θολές ή παράτυπες πρακτικές.
Το βασικό που πρέπει να γνωρίζουν εργαζόμενοι και επιχειρήσεις είναι απλό: η εποχικότητα δεν καταργεί τα δικαιώματα. Η αυξημένη δουλειά δεν σημαίνει αυθαίρετο ωράριο. Και η ανάγκη για προσωπικό δεν νομιμοποιεί την αδήλωτη ή κακοπληρωμένη εργασία.
Συμβάσεις ορισμένου χρόνου: Δεν λύνονται όποτε θέλει ο εργοδότης
Η πιο συνηθισμένη μορφή εργασίας το καλοκαίρι είναι η σύμβαση ορισμένου χρόνου. Χρησιμοποιείται κυρίως σε τουρισμό, εστίαση, εμπόριο και εποχικές δραστηριότητες, επειδή καλύπτει συγκεκριμένη περίοδο ή συγκεκριμένο έργο.
Η σύμβαση αυτή λήγει αυτόματα όταν φτάσει η ημερομηνία που έχει συμφωνηθεί ή όταν ολοκληρωθεί το έργο για το οποίο έγινε η πρόσληψη. Δεν χρειάζεται δηλαδή απόλυση για να τελειώσει κανονικά.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να διακοπεί πρόωρα χωρίς λόγο. Σύμβαση ορισμένου χρόνου μπορεί να καταγγελθεί πριν από τη λήξη της μόνο για σπουδαίο λόγο, είτε από τον εργοδότη είτε από τον εργαζόμενο. Τέτοιος λόγος μπορεί να είναι, για παράδειγμα, σοβαρή παραβίαση υποχρεώσεων, μη καταβολή μισθών ή συνθήκες που καθιστούν αδύνατη τη συνέχιση της εργασιακής σχέσης.
Μερική και εκ περιτροπής εργασία: Δεν είναι το ίδιο πράγμα
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι η σύγχυση ανάμεσα στη μερική απασχόληση και την εκ περιτροπής εργασία.
Στη μερική απασχόληση ο εργαζόμενος δουλεύει λιγότερες ώρες την ημέρα σε σχέση με έναν εργαζόμενο πλήρους απασχόλησης. Αν εργαστεί πέρα από το συμφωνημένο ωράριο, δικαιούται αμοιβή για τις πρόσθετες ώρες με προσαύξηση 12% για κάθε επιπλέον ώρα, μέχρι τη συμπλήρωση του πλήρους ημερήσιου ωραρίου.
Στην εκ περιτροπής εργασία, ο εργαζόμενος μπορεί να δουλεύει πλήρες ημερήσιο ωράριο, αλλά λιγότερες ημέρες την εβδομάδα ή λιγότερους μήνες μέσα στο έτος. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, τα βασικά εργασιακά δικαιώματα δεν εξαφανίζονται. Υπάρχει μισθός, άδεια, ασφάλιση και υποχρέωση δήλωσης της εργασίας.
Προσλήψεις-εξπρές: Ευκολία, αλλά όχι «μαύρη» εργασία
Το νέο πλαίσιο του ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ φέρνει περισσότερη ψηφιοποίηση στις προσλήψεις και στις μεταβολές εργασιακών σχέσεων. Ο εργοδότης υποχρεούται να αναρτά στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ την ψηφιακή αναγγελία έναρξης εργασίας πριν από την έναρξη της εργασίας, ενώ η αποδοχή μπορεί να γίνει και μέσω MyErgani.
Προβλέπεται επίσης ειδική διαδικασία «Ταχείας Πρόσληψης» για κάλυψη επειγουσών αναγκών, με σύμβαση ορισμένου χρόνου πλήρους ή μερικής απασχόλησης διάρκειας έως δύο ημερών την εβδομάδα. Πριν ξεκινήσει η εργασία, δηλώνονται οι ουσιώδεις όροι στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και ο εργαζόμενος πρέπει να αποδεχθεί την πρόταση μέσω MyErgani.
Άρα, το «σε χρειάζομαι σήμερα, έλα και βλέπουμε» δεν αρκεί. Η ευελιξία δεν σημαίνει αδήλωτη εργασία. Σημαίνει γρήγορη, αλλά νόμιμη διαδικασία.
Μπορεί κάποιος να δουλέψει 10 ώρες χωρίς υπερωρία;
Ναι, αλλά μόνο όταν εφαρμόζεται νόμιμα σύστημα διευθέτησης του χρόνου εργασίας. Σε περιόδους αυξημένης ζήτησης, μπορεί να προβλεφθεί αυξημένο ημερήσιο ωράριο, με αντιστάθμισμα μειωμένο ωράριο, ρεπό ή πρόσθετη άδεια σε άλλη περίοδο, ώστε ο μέσος χρόνος εργασίας να παραμένει στα νόμιμα όρια.
Το κρίσιμο σημείο είναι η συναίνεση και η νομιμότητα της διαδικασίας. Η διευθέτηση δεν είναι εργαλείο για να χάνονται υπερωρίες, ούτε μπορεί να λειτουργεί ως εκβιασμός προς τον εργαζόμενο.
Έκτη ημέρα εργασίας: Προσοχή στις λεπτομέρειες
Η έκτη ημέρα εργασίας είναι από τα πιο παρεξηγημένα θέματα. Η γενική αρχή παραμένει ότι το πενθήμερο δεν καταργείται. Υπάρχουν, όμως, ειδικές περιπτώσεις όπου επιτρέπεται εργασία κατά την έκτη ημέρα.
Σύμφωνα με το πλαίσιο του Ν. 5053/2023, η εργασία κατά την έκτη ημέρα πρέπει να δηλώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ πριν από την ανάληψη υπηρεσίας, δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 8 ώρες, δεν επιτρέπεται υπερεργασία ή υπερωρία την ημέρα αυτή και το ημερομίσθιο καταβάλλεται με προσαύξηση 40%.
Χρειάζεται όμως ιδιαίτερη προσοχή: οι ξενοδοχειακές και επισιτιστικές επιχειρήσεις δεν υπάγονται στο συγκεκριμένο άρθρο του Ν. 5053/2023, όπως ρητά αναφέρεται στο νόμο. Για τουρισμό και εστίαση πρέπει κάθε φορά να εξετάζονται οι ειδικές συλλογικές συμβάσεις και οι κλαδικοί όροι που ισχύουν.
Αν η εργασία γίνει Κυριακή, τότε μπαίνει και άλλο ζήτημα: η κυριακάτικη εργασία αμείβεται με προσαύξηση 75% επί του νόμιμου ημερομισθίου ή ωρομισθίου, ενώ υπό προϋποθέσεις προβλέπεται και αναπληρωματική ανάπαυση.
Άδεια: Δικαίωμα από την πρώτη ημέρα
Η κανονική άδεια δεν είναι «δώρο» του εργοδότη. Είναι δικαίωμα. Κάθε μισθωτός με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, ορισμένου ή αορίστου χρόνου, δικαιούται ετήσια άδεια με αποδοχές από την έναρξη της απασχόλησής του, χωρίς να απαιτείται η συμπλήρωση βασικού χρόνου εργασίας.
Η άδεια πρέπει να έχει εξαντληθεί έως τις 31 Μαρτίου του επόμενου ημερολογιακού έτους, ακόμη και αν δεν τη ζητήσει ο εργαζόμενος.
Κατά τη διάρκεια της άδειας, ο εργαζόμενος δικαιούται τις αποδοχές που θα έπαιρνε αν εργαζόταν κανονικά. Δικαιούται επίσης επίδομα άδειας, με ανώτατο όριο το μισό μισθό για τους μισθωτούς ή 13 ημερομίσθια για όσους αμείβονται με ημερομίσθιο.
Καύσωνας: Η εργασία δεν μπορεί να γίνεται με κίνδυνο για την υγεία
Τα τελευταία χρόνια ο καύσωνας έχει πάψει να είναι απλώς ένα καιρικό φαινόμενο. Είναι πλέον ζήτημα υγείας και ασφάλειας στην εργασία.
Οι εργοδότες οφείλουν να λαμβάνουν οργανωτικά και τεχνικά μέτρα: διαλείμματα, δροσερό πόσιμο νερό, κατάλληλο χώρο ανάπαυσης, αποφυγή βαριάς εργασίας στις ώρες θερμοκρασιακής αιχμής, μέσα ατομικής προστασίας, σχέδιο αντιμετώπισης θερμικής καταπόνησης και συνεργασία με τεχνικό ασφαλείας και γιατρό εργασίας όπου απαιτείται.
Σε περιόδους ακραίας θερμικής καταπόνησης, το υπουργείο Εργασίας μπορεί να εκδίδει έκτακτες αποφάσεις για υποχρεωτική παύση συγκεκριμένων υπαίθριων εργασιών, όπως έχει συμβεί σε προηγούμενους καύσωνες για χειρωνακτικές εργασίες σε εξωτερικό χώρο, εργοτάξια, τεχνικά έργα, διανομές και μεταφορές με δίκυκλο.
Πυρκαγιές και ανωτέρα βία
Το καλοκαίρι φέρνει και κινδύνους από πυρκαγιές. Αν ένας εργαζόμενος δεν μπορεί να μεταβεί στην εργασία του επειδή κινδυνεύει η κατοικία του, η οικογένειά του ή η περιοχή του βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν απλή αδικαιολόγητη απουσία.
Σε τέτοιες περιπτώσεις εξετάζονται οι διατάξεις περί ανωτέρας βίας, οι ειδικές οδηγίες των αρχών και οι πραγματικές συνθήκες. Η προστασία της ζωής και της ασφάλειας προηγείται.
Το συμπέρασμα
Το καλοκαίρι δοκιμάζει την αγορά εργασίας. Δοκιμάζει όμως και την ευθύνη εργοδοτών, κράτους και ελεγκτικών μηχανισμών.
Ο εργαζόμενος πρέπει να ξέρει τι υπογράφει, τι δηλώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ, πόσες ώρες δουλεύει, πώς πληρώνεται, τι άδεια δικαιούται και τι ισχύει σε καύσωνα ή έκτακτη ανάγκη.
Ο εργοδότης, από την άλλη, πρέπει να γνωρίζει ότι η ευελιξία έχει κανόνες. Δεν είναι λευκή επιταγή.
Γιατί η τουριστική σεζόν, η ανάγκη για προσωπικό και η πίεση της αγοράς δεν μπορούν να γίνονται άλλοθι για να δουλεύει κάποιος χωρίς καθαρούς όρους, χωρίς σωστή αμοιβή και χωρίς προστασία.