Η «Αναπτυξιακή Ευβοίας Α.Ε.» ανακοίνωσε – με καθυστέρηση ετών – ότι ξεκινά ελέγχους για τις μακροχρόνιες υποχρεώσεις των ιδιωτικών επενδύσεων στην πρόσκληση «Ιδιωτικές Επενδύσεις για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Αλιευτικών Περιοχών Κεντρικής & Βόρειας Εύβοιας». Ωραία ως τίτλος. Μόνο που η κοινωνία δεν τρώει πια κουτόχορτο.
Γιατί τώρα; Γιατί αφού ολοκληρώθηκαν 69 επενδυτικά σχέδια; Γιατί αφού τα σκάφη αναψυχής μπήκαν στο νερό, γράφτηκαν στα νηολόγια, λειτούργησαν – ή «λειτούργησαν» – όπως λειτούργησαν; Τι ακριβώς «ανακαλύπτει» σήμερα η Αναπτυξιακή που δεν όφειλε να γνωρίζει από την πρώτη μέρα έγκρισης κάθε φακέλου;
Η ίδια η ανακοίνωση λέει πολλά – ίσως περισσότερα απ’ όσα θα ήθελε.
Οι επιδοτήσεις δόθηκαν «τυπικά σωστά». Και ουσιαστικά;
Η Αναπτυξιακή σπεύδει να διευκρινίσει ότι, ειδικά για τα σκάφη, «οι αιτήσεις στήριξης εγκρίθηκαν σε όσους πληρούσαν τις τυπικές προϋποθέσεις σύμφωνα με την πρόσκληση», με βάση τις οδηγίες της Ε.Ε. και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων. Με λίγα λόγια: «Ό,τι κάναμε, ήταν τυπικά εντάξει».
Ας το πούμε καθαρά:
Οι «τυπικές προϋποθέσεις» είναι το μίνιμουμ. Δεν είναι ούτε διασφάλιση χρηστής διαχείρισης, ούτε εγγύηση ότι τα χρήματα πιάνουν τόπο στον πραγματικό, παραγωγικό ιστό της τοπικής κοινωνίας. Αντιθέτως, είναι το εργαλείο για να μπορεί πάντα κάποιος να πει: «Εγώ έκανα τη δουλειά μου, σύμφωνα με το γράμμα του νόμου».
Τι δεν λέγεται όμως;
- Ποιος σχεδίασε μια πρόσκληση που επιτρέπει να βαφτίζονται «αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» επενδύσεις σε σκάφη αναψυχής, τα οποία μετά μπορεί να χρησιμοποιούνται κάθε άλλο παρά για τοπική ανάπτυξη;
- Ποιος αποφάσισε ότι αυτό το μοντέλο ενίσχυσης υπηρετεί τους επαγγελματίες της θάλασσας, τους αλιείς, τους μικρούς επιχειρηματίες των αλιευτικών περιοχών και όχι όσους είδαν μια ευκαιρία επιδότησης για ιδιωτική πολυτέλεια;
- Πού ήταν ο ουσιαστικός έλεγχος σκοπιμότητας και όχι απλώς ο τυπικός έλεγχος δικαιολογητικών;
Όταν μια αναπτυξιακή εταιρεία κρύβεται πίσω από τη φράση «όσοι πληρούσαν τις τυπικές προϋποθέσεις», στην ουσία μάς λέει: «Μην κοιτάτε το δάσος, κοιτάξτε το έντυπο».
Διοικητικός έλεγχος για όλους, επιτόπιος για λίγους: Γιατί μόνο 33;
Η ανακοίνωση αναφέρει ότι:
- θα γίνει διοικητικός έλεγχος για όλες τις 69 ολοκληρωμένες επενδύσεις,
- αλλά επιτόπιος έλεγχος μόνο για 33, «στις οποίες περιλαμβάνεται και το σύνολο των σκαφών αναψυχής».
Εδώ εγείρονται σοβαρά ερωτήματα:
- Με ποια κριτήρια επιλέχθηκαν οι 33;
- Γιατί όχι επιτόπιος έλεγχος σε όλες τις επενδύσεις, όταν μιλάμε για δημόσιο χρήμα και μακροχρόνιες υποχρεώσεις;
- Υπάρχουν επενδύσεις που εξαιρούνται από τον επιτόπιο έλεγχο και, αν ναι, με ποιο σκεπτικό;
- Ποιος αποφασίζει ποιος ελέγχεται «στα χαρτιά» και ποιος στην πραγματικότητα;
Όταν ο έλεγχος δεν είναι καθολικός, γεννά υποψίες. Όταν ο έλεγχος γίνεται εκ των υστέρων και μόνον εν μέρει, μοιάζει περισσότερο με προσπάθεια διαχείρισης εντυπώσεων, παρά με πραγματική λογοδοσία.
«Κακή χρήση ελέγχεται εκ των υστέρων»: Συνταγή για κουκούλωμα
Η φράση «Η πιθανή κακή χρήση τους ελέγχεται εκ των υστέρων» είναι αποκαλυπτική.
Μα, αν η «κακή χρήση» ελέγχεται εκ των υστέρων, τότε:
- Πόσα χρόνια μπορεί κάποιος να απολαμβάνει ένα επιδοτούμενο περιουσιακό στοιχείο για ιδιωτική ή άσχετη χρήση, πριν γίνει οποιοσδήποτε σοβαρός έλεγχος;
- Πόσο αξιόπιστος είναι ένας μηχανισμός που αφήνει το πεδίο ελεύθερο και ξαφνικά, μετά από χρόνια, θυμάται να «τηρήσει τη νομιμότητα»;
- Τι μήνυμα στέλνουμε σε όσους σκέφτονται να καταχραστούν δημόσιους πόρους; Ότι «αν δεν σε πιάσουμε στα χαρτιά, είσαι εντάξει»;
Είναι άλλο πράγμα ο εκ των υστέρων συμπληρωματικός έλεγχος και άλλο να είναι ο εκ των υστέρων έλεγχος η μόνη πραγματική δικλίδα ασφαλείας. Στη δεύτερη περίπτωση, δεν έχουμε σύστημα ελέγχου. Έχουμε προσχηματική διαδικασία.
Επιστροφή χρηματοδοτήσεων; Ή απλώς ένα επικοινωνιακό άλλοθι;
Η Αναπτυξιακή δηλώνει ότι, αν δεν τηρήθηκαν οι νόμιμες προϋποθέσεις και οι μακροχρόνιες υποχρεώσεις:
- «προβλέπεται η επιστροφή των χρηματοδοτήσεων»
- «και η εφαρμογή όσων προβλέπει η νομοθεσία».
Αυτή είναι η κλασική διατύπωση για να ηρεμεί το κοινό. Όμως η εμπειρία μας διδάσκει ότι:
- Σπανίως φτάνουν πραγματικά μέχρι τέλους οι διαδικασίες επιστροφής χρημάτων.
- Ακόμη σπανιότερα επιβάλλονται όντως αυστηρές κυρώσεις.
- Συχνά, τα ποσά είναι ανέκκλητα «χαμένα», οι επενδύσεις είτε υπολειτουργούν είτε έχουν πλήρως αποσυνδεθεί από τον αρχικό στόχο και κανείς δεν λογοδοτεί πολιτικά.
Πόσες φορές έχουμε ξανακούσει το ίδιο έργο;
Πόσες φορές έχει γίνει «έλεγχος» για να κλείσει προσωρινά ο θόρυβος και να μείνει τελικώς το σύστημα ανέγγιχτο;
Η κοινωνία της Εύβοιας δεν είναι κομπάρσος
Ενώ οι άνεργοι, οι επαγγελματίες της θάλασσας, οι μικροί επιχειρηματίες παλεύουν με την ακρίβεια, την ανασφάλεια, τις καταστροφές και τις ανισότητες, μαθαίνουν ότι:
- χρήματα που προορίζονταν για την «αειφόρο ανάπτυξη των αλιευτικών περιοχών» μπορούν να καταλήγουν σε σκάφη αναψυχής,
- οι έλεγχοι γίνονται εκ των υστέρων,
- και μόνο για ορισμένους, όχι για όλους.
Είναι προσβολή στη νοημοσύνη της τοπικής κοινωνίας να παρουσιάζονται αυτά ως «κανονική διαδικασία» και απόδειξη σοβαρότητας.
Η σοβαρότητα θα ήταν:
- να σχεδιαστούν προσκλήσεις που δεν επιτρέπουν παραθυράκια,
- να γίνεται αυστηρός έλεγχος σκοπιμότητας και όχι μόνο τυπικός,
- να είναι εκ των προτέρων σαφές ότι όποιος χρησιμοποιεί δημόσιο χρήμα για άλλους σκοπούς, χάνει τα πάντα – και άμεσα.