Αυστηρότερο χωροταξικό πλαίσιο για την ανάπτυξη Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας – Περιορισμοί σε Natura, δάση, υψόμετρα, νησιά και τουριστικές περιοχές
Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, μετά τα αντίστοιχα πλαίσια για τον τουρισμό και τη βιομηχανία.
Πρόκειται για μια σημαντική παρέμβαση, καθώς για πρώτη φορά επιχειρείται να μπουν πιο σαφείς κανόνες στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, με στόχο η ενεργειακή μετάβαση να προχωρήσει με σχέδιο, διαφάνεια και μεγαλύτερο σεβασμό στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες.
Το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερα κριτήρια αποκλεισμού, θέτει όρια στην ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών και επιχειρεί να περιορίσει φαινόμενα άναρχης εγκατάστασης έργων, ειδικά σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά ή τουριστικά περιοχές.
Τι αλλάζει για τα φωτοβολταϊκά
Για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς προβλέπονται οριζόντιες απαγορεύσεις σε σειρά περιοχών υψηλής περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, δεν θα επιτρέπεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε εθνικούς δρυμούς, μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση.
Απαγόρευση προβλέπεται επίσης σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, σε αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α, σε περιοχές με προστατευόμενες ή εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες, σε περιοχές άνευ δρόμων και σε ακτές κολύμβησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο νέος «κόφτης» στην κάλυψη γης: το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό εδαφικής κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα.
Παράλληλα, προβλέπονται ελάχιστες αποστάσεις από οικιστικές δραστηριότητες, καθώς και περιορισμοί που αφορούν την οπτική επιβάρυνση του τοπίου. Σε περιπτώσεις εγκατάστασης κοντά σε μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικούς τόπους ή παραδοσιακούς οικισμούς, θα απαιτείται ειδική μελέτη θέασης.
Αυστηροί περιορισμοί και για τα αιολικά
Αντίστοιχα, για τους αιολικούς σταθμούς το νέο χωροταξικό πλαίσιο εισάγει σημαντικούς περιορισμούς.
Δεν θα επιτρέπεται πλέον η εγκατάσταση αιολικών στην Αττική και στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, ούτε σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων.
Απαγορεύσεις προβλέπονται ακόμη σε υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, πυρήνες εθνικών δρυμών, ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης, περιοχές άνευ δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για τα μικρά νησιά. Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δεν θα επιτρέπονται αιολικοί σταθμοί, εκτός εάν αφορούν ανάγκες δημοσίου συμφέροντος, όπως για παράδειγμα εγκαταστάσεις αφαλάτωσης.
Το νέο πλαίσιο βάζει φρένο και στην εγκατάσταση αιολικών σε περιοχές υψηλής τουριστικής ανάπτυξης, καθώς και σε εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής.
Ειδικό καθεστώς για τις περιοχές Natura
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας, δηλαδή τις περιοχές προστασίας της ορνιθοπανίδας που αποτελούν μέρος του δικτύου Natura 2000.
Σε αυτές τις περιοχές, οι αιολικοί σταθμοί θα μπορούν να επιτρέπονται μόνο κατ’ εξαίρεση και μόνο εφόσον συντρέχουν ταυτόχρονα δύο προϋποθέσεις: να προβλέπονται ρητά από εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό να είναι μεγαλύτερο από 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη της ΡΑΑΕΥ.
Παράλληλα, αιολικά έργα θα μπορούν να χωροθετούνται μόνο σε «Περιοχές Καταλληλότητας», δηλαδή σε Δημοτικές Ενότητες με αιολικό δυναμικό άνω των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο, και πάντοτε υπό την προϋπόθεση ότι δεν ισχύει κάποιος από τους ειδικούς περιορισμούς.
Τι εξαιρείται από το νέο πλαίσιο
Από το νέο χωροταξικό πλαίσιο εξαιρούνται τα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, καθώς και όσα έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση ή έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας φακέλου έως την ημερομηνία έναρξης της δημόσιας διαβούλευσης.
Εξαιρούνται επίσης ορισμένες κατηγορίες σταθμών ΑΠΕ, οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης, τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα άνω των 15 MW, καθώς και τα φωτοβολταϊκά που εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.
Διαβούλευση έως τις 24 Ιουνίου
Η δημόσια διαβούλευση για το νέο χωροταξικό πλαίσιο θα διαρκέσει έως τις 24 Ιουνίου 2026.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν οι νέοι κανόνες θα καταφέρουν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη για περισσότερη καθαρή ενέργεια και στην ανάγκη προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ είναι αναγκαία. Όμως η αναγκαιότητα δεν μπορεί να σημαίνει ασυδοσία. Και το νέο χωροταξικό θα κριθεί ακριβώς εκεί: στο αν θα βάλει πραγματικά τάξη εκεί όπου μέχρι σήμερα πολλές τοπικές κοινωνίες έβλεπαν μόνο τετελεσμένα.