Η φετινή Γενική Συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδος (ΕΝΠΕ) απέδειξε για ακόμη μια φορά ότι στη χώρα μας οι μεταρρυθμίσεις εξαγγέλλονται πριν καν γραφτούν – και συχνά δεν γράφονται ποτέ. Συζητήσαμε έναν «Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης» τον οποίο κανείς δεν έχει δει, ούτε καν στις βασικές του αρχές. Ο Υπουργός περιόρισε την παρουσίασή του σε γενικόλογα σχήματα, πρόχειρα στατιστικά και μια μόνο ουσιαστική εξαγγελία: την επιβολή ενός ακραίου πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος τύπου Φίτζι. Αν αυτό θεωρείται «θεσμική εξέλιξη», τότε έχουμε χάσει κάθε αίσθηση μέτρου.
Τη δεύτερη ημέρα, ο Πρόεδρος της ΕΝΠΕ, Γιώργος Χατζημάρκος, προσγείωσε ολόκληρη τη συζήτηση: «μην περιμένετε τίποτε παραπάνω από μια τυπική κωδικοποίηση». Δηλαδή, όλοι μιλούν για «ιστορική ευκαιρία» γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία. Τουλάχιστον αυτό ειπώθηκε δημόσια.
Το Σύνθημα που Έχει Ξεφτίσει
Εδώ και σχεδόν μια δεκαετία ακούμε το ίδιο σύνθημα: «από την περιφερειακή αυτοδιοίκηση στην περιφερειακή διακυβέρνηση». Το επαναλαμβάνουν οι Περιφερειάρχες με θρησκευτική προσήλωση, χωρίς να το εννοούν και –ακόμη χειρότερα– χωρίς να το απαιτούν. Διότι αν πράγματι πίστευαν στη διακυβέρνηση, θα διεκδικούσαν αρμοδιότητες, πόρους, θεσμική αυτονομία και δημοκρατικό έλεγχο.
Αντί γι’ αυτό, μιλάμε για «διακυβέρνηση» την ώρα που οι Περιφέρειες λειτουργούν υπό την εποπτεία των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, με εξουσίες περιορισμένες, με εκτελεστικά όργανα που δεν λογοδοτούν ουσιαστικά στα συλλογικά. Η πραγματικότητα δεν είναι «περιφερειακή διακυβέρνηση». Είναι περιφερειακή διαχείριση. Και μάλιστα συχνά ετεροκαθοριζόμενη.
Το Επιτελικό Κράτος ως Φρένο στην Αυτοδιοίκηση
Το επιτελικό κράτος, αντί να λειτουργεί ως επιτελικό, λειτουργεί ως κηδεμονικό. Ο συγκεντρωτισμός έχει αγγίξει επίπεδα που προκαλούν θυμηδία. Θέλετε παράδειγμα; Το Περιφερειακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Οι τελικές εντάξεις έργων δεν γίνονται από το Περιφερειακό Συμβούλιο, ούτε καν από τα όργανα της Περιφέρειας. Γίνονται με υπογραφή Υπουργού. Ο σχεδιασμός γίνεται σε κλειστά δωμάτια μεταξύ Περιφερειάρχη και Υπουργείου, με τις υπηρεσίες να αλληλογραφούν σαν να πρόκειται για φέουδα. Και αυτό παρουσιάζεται ως «σύγχρονη διακυβέρνηση».
Ποιον κοροϊδεύουμε;
Ο Νέος Κώδικας: Προσχηματική Μεταρρύθμιση
Από όσα έχουν διαρρεύσει, ο νέος Κώδικας όχι μόνο δεν φέρνει περιφερειακή διακυβέρνηση, αλλά ενισχύει την τάση αποδυνάμωσης των συλλογικών οργάνων. Η περίφημη «απλούστευση» πιθανότατα σημαίνει «λιγότερα συμβούλια, λιγότερη διαβούλευση, λιγότερος έλεγχος». Η δημοκρατία αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο και όχι ως θεμέλιο της αυτοδιοίκησης.
Αν αυτό είναι «μεγάλη μεταρρύθμιση», τότε ο όρος «μεταρρύθμιση» έχασε το νόημά του.
Η Αλήθεια που Δεν Θέλουν να Ακουστεί
Περιφερειακή διακυβέρνηση υπάρχει μόνο όταν:
- οι Περιφέρειες έχουν ουσιαστικές αρμοδιότητες στα δημόσια πολιτικές,
- μπορούν να χαράσσουν πολιτική στοχοθεσία,
- διαθέτουν πόρους και μέσα,
- λογοδοτούν σε εκλεγμένα συλλογικά όργανα,
- εποπτεύονται μόνο στη νομιμότητα – όχι στη σκοπιμότητα.
Τίποτα από αυτά δεν προκύπτει στον νέο Κώδικα. Και τίποτα από αυτά δεν αποτελεί κυβερνητική προτεραιότητα. Αντιθέτως, το κράτος επιμένει να συγκεντρώνει εξουσίες και η αυτοδιοίκηση περιορίζεται στη διαχείριση αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.
Συμπέρασμα: Μεταρρύθμιση χωρίς Μεταρρύθμιση
Η αλήθεια είναι απλή: ο νέος Κώδικας δεν πρόκειται να φέρει την περιφερειακή διακυβέρνηση που ευαγγελίζεται η ΕΝΠΕ. Ούτε και η Κυβέρνηση δείχνει πρόθεση να τη θεσμοθετήσει. Αυτό που φαίνεται στον ορίζοντα είναι μια χαμένη ευκαιρία, άλλη μία μεταρρύθμιση βιτρίνα, άλλη μία άσκηση πολιτικού μάρκετινγκ.
Η πραγματική περιφερειακή διακυβέρνηση –η δημοκρατική, πολυεπίπεδη, αυτοδιοικητική– θα παραμείνει ζητούμενο. Και θα κερδηθεί μόνο αν η αυτοδιοίκηση αποφασίσει επιτέλους να διεκδικήσει, όχι να επαναλαμβάνει συνθήματα